ebooks: η επερχόμενη σύγχυση

eBook Reader
Τον τελευταίο καιρό διαβάζω όλο και περισσότερα για την επικείμενη εξαφάνιση του έντυπου βιβλίου σε 5 χρόνια ή για το ότι τα ebooks βοηθάνε στο να διαβάζουμε περισσότερα βιβλία, αλλά δέκα μήνες μετά το ποστ όπου εκδήλωνα το αρχικό μου ενδιαφέρον για το θέμα, αισθάνομαι μια αυξανόμενη ανησυχία ότι, προς το παρόν τουλάχιστον, δεν βαδίζουμε στην σωστή κατεύθυνση.

Δεν εννοώ βέβαια μ’ αυτό ότι πρέπει να παραμείνουμε στην έντυπη μορφή του βιβλίου. Κάθε άλλο. Δεν βλέπω την ώρα και τη στιγμή που θα έχω το σύνολο της βιβλιοθήκης μου στην τσέπη μου. Μ’ ανησυχούν όμως δύο πράγματα στα οποία σκοντάφτω συνέχεια στην πορεία της ενασχόλησης με τα ηλεκτρονικά βιβλία:

α. Το ζήτημα του φορμά και του DRM

Στο έντυπο βιβλίο το interface του χρήστη έχει παραμείνει το ίδιο πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια (με μια μικρή παραλλαγή: σελίδες ή ρολό). Στον κύκλο παραγωγής του οι εμπλεκόμενοι δεν μεταβάλουν αυτό που όλοι αντιλαμβανόμαστε ως βιβλίο ανεξάρτητα από το πόσο μπορεί να μεταβάλουν τη μορφή του. Έτσι το κύκλωμα παραγωγής διανομής συγγραφέας – εκδότης – βιβλιοπώλης είναι λίγο πολύ παντού το ίδιο και το διακινούμενο προϊόν δεν επιβάλει στο χρήστη κανενός είδους τεχνολογική εξάρτηση. Το μόνο προαπαιτούμενο δε είναι να μπορεί κανείς να διαβάζει τη γλώσσα στην οποία έχει γραφτεί το βιβλίο.

Στον κύκλο παραγωγής του ηλεκτρονικού βιβλίου εξακολουθούν να υπάρχουν ο συγγραφέας, ο εκδότης κι ο βιβλιοπώλης παρεμβάλονται όμως και μερικοί καινούργιοι τρίτοι: ο κατασκευαστής του ebook reader, οι επιτροπές και τα σώματα που καθορίζουν τα φορμα των ebooks και οι πάροχοι τεχνολογιών κλειδώματος ( DRM).

Τελικά το ebook που αγοράζεις δεν είναι κάτι αυτόνομο. Εξαρτάται από τη συσκευή που διαθέτεις για να διαβάζεις και περιορίζεται από το τυχόν DRM που του έχει φορέσει ο ηλεκτρονικός βιβλιοπώλης.

Ένα παράδειγμα για να γίνει αυτό κατανοητό: αγοράζω έναν e-book reader της Sony κι επιθυμώ ν’ αγοράσω μερικά βιβλία από το amazon.  Μπορώ; Όχι είναι η απάντηση. Το ηλεκτρονικά βιβλία του amazon προορίζονται για το Kindle και μόνο. Μπορώ να τα διαβάσω κι από άλλες συσκευές αλλά όχι άλλους ebook readers.

Παράδειγμα δεύτερο: Έχω αγοράσει ένα σωρό βιβλία από το Amazon αλλά αφότου είδα το ibooks θέλω να μεταφέρω τη βιβλιοθήκη μου στο iPad και να διαβάζω από κει. Μπορώ; Και πάλι όχι. Στο iPad μπορείς να φορτώσεις την εφαρμογή της Amazon για να διαβάζεις τα Kindle βιβλία αλλά δεν μπορείς τα ίδια βιβλία που κατοικοεδρεύουν στην ίδια συσκευή να τα διαβάζεις από ένα άλλο πρόγραμμα ανάγνωσης βιβλίων.

Πόσο παράλογο είναι αυτό; Όσο και το να έχεις αγοράσει ένα βιβλίο, ας πούμε,  από τον Ελευθερουδάκη και να επιτρέπεται να το διαβάζεις μόνο στο σαλόνι σου κι όχι στην κρεβατοκάμαρα!

β. Το ζήτημα του χρόνου ζωής του e-reader

Ένα έντυπο βιβλίο, αναλόγως της ποιότητας του χαρτιού, μπορεί να ζήσει μέχρι 100 χρόνια. Ένα ηλεκτρονικό βιβλίο θεωρητικά μπορεί να ζήσει για πάντα. Τα τελευταία σαράντα χρόνια όμως από την εξοικείωση μας με τους υπολογιστές και τα κινητά έχουμε μάθει ότι οι τεχνολογίες γερνάνε γρήγορα, οι καινούργιες συνήθως υποστηρίζουν τη μεταφερσιμότητα των δεδομένων από τις παλιές συσκευές σε νέες ή σε νέα φορμά αλλά ενώ αυτό είναι μια διαδικασία γνωστή για τους Η/Υ είναι και μη οικεία για το χώρο του βιβλίου. Σκεφτείτε ότι οι δισκέτες των 5 1/4  του ’80 απλά δεν διαβάζονται από καμιά σύγχρονη συσκευή πλέον.  Για να μπορώ να κρατάω εν ζωή την ηλεκτρονική μου βιβλιοθήκη πρέπει να είμαι τουλάχιστον καλός πελάτης του κατασκευαστή/προμηθευτή του e-reader μου και ν’ ανανεώνω συχνά τις συσκευές μου. Κι αυτό συνεπάγεται ένα κόστος για τη βιβλιοφιλία που αντισταθμίζει εν μέρει ή πλήρως τη μείωμένη τιμή του ηλεκτρονικού τίτλου. Αν όμως ο προμηθευτής που πάνω του έχω επενδύσει, ας πούμε η Amazon με το Kindle, αποφασίσει να διακόψει τηνπαραγωγή του e-reader γιατί έχει γίνει ασύμφορος, εγώ τι κάνω; Πως σώζω τη βιβλιοθήκη μου που είναι δεμένη σε μια πεθαμένη συσκευή;

Θα μου πείτε όλο και κάποια πρόβλεψη θα υπάρξει. Δεν μπορεί, μεγάλη εταιρεία είναι κτλ. Το θέμα είναι ότι η σχέση με το βιβλίο δεν είναι πια η ίδια. Για να έχεις βιβλιοθήκη πρέπει να είσαι καλός data curator.

Τα παραπάνω δεν σκοπεύουν να είναι λουδίτικες κορώνες. Το είπα και πριν: δε βλέπω την ώρα που θα μπορώ να έχω όλη τη βιβλιοθήκη μου στην τσέπη μου. Κι όχι μόνο. Κι 1.000.0000  βιβλία ακόμα.  Υπάρχει όμως ένα πρόσφατο προηγούμενο που δείχνει πόσο πολύπλοκη μπορεί να γίνει η κατάσταση: η ιστορία του παγκόσμιου ιστού. Η ιδέα του Tim Berners Lee είχε καθολικό στόχο. Ένα τρόπο δημιουργίας υπερκειμένων  (HTML) που θα ήταν ίδιος παντού. Η HTML παρότι καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από το W3 Consortium, είχε κι έχει ασυνέχειες (πχ κατάργηση των  formating tags ας πούμε, ή η εμφάνιση του  Canvas tag στην HTML 5) που έγιναν πιο ενοχλητικές και πιο έντονες με τις διαφορές των  browser. Και δεν ήταν μόνο αυτές αλλά κι οι συμπληρωματικές τεχνολογίες και πρότυπα (CSS, Javascript) που έκαναν την δημιουργία ιστοσελίδων μια ιστορία συνεχών μπαλωμάτων και μερεμετιών και την εμπειρία των χρηστών λίγο πολύ ρουλέτα. Πήρε περίπου μια 20σαετία για να φτάσουμε σε μια βασική συναίνεση ότι χρειάζεται όλοι οι browsers να υπακούουν στα ίδια στάνταρ.

Και τι είναι ο e-reader παρά το αντίστοιχο του συνδιασμού ενός  browser μαζί με υπολογιστή;

Στο βαθμό που ισχύει η αναλογία -και ισχύει- το μάθημα είναι το εξής: χρειάζεται ένα ανοιχτό κυρίαρχο ενιαίο πρότυπο για τα ebooks, που θα υποστηρίζεται απ’ όλες τις συσκευές και κατάργηση της τρέλας του DRM. Ναι, οι εταιρείες έχουν κάθε λόγο να θέλουν να προστατεύσουν τις πωλήσεις τους και την επένδυση τους στη διανομή ηλεκτρονικού περιεχομένου. Αλλά κι εγώ ο καταναλωτής έχω άλλο τόσο το δικαίωμα να θέλω να προστατεύσω την δική μου επένδυση.

10 thoughts on “ebooks: η επερχόμενη σύγχυση

  1. Ιωσήφ Κανακάρης

    Το DRM πέθανε (ή πεθαίνει) στην μουσική και τις ταινίες (όπως κάποτε διαπιστώθηκε το αδιέξοδο με τα κλειδώματα στα παιχνίδια).
    Νομίζω ότι το ίδιο θα συμβεί και με τα ηλεκτρονικά βιβλία και οι κατασκευαστές των αναγνωστών θα ανταγωνίζονται πάνω στα χαρακτηριστικά των συσκευών τους.
    Εξάλλου, με την ορθολογικοποίηση των τιμών των βιβλίων (δεν μπορεί να πληρώνεις 20 ευρώ για ένα ηλεκτρονικό βιβλίο του Παπαδιαμάντη που δεν έχει καν copyright πλέον), οι καταναλωτές θα είναι περισσότερο διατεθειμένοι να πληρώσουν για το βιβλίο τους όπως έχει αρχίσει να γίνεται με τη μουσική και σιγά σιγά γίνεται και με τις ταινίες όσο αυξάνεται το bandwidth και μπορείς να νοικιάσεις φτηνά μια ταινία για VOD.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Δες τι έχει κάνει η Google. 1 εκ. τίτλοι από βιβλία τύπου Παπαδιαμάντη, ελεύθερα για download. Δεν παίζει πια αυτό το κολπάκι

  2. Michalis

    Βασικά συμφωνώ με τον τρόπο που θέτεις το ζήτημα.

    Αυτό που συμβαίνει με το e-books είναι χειρότερο από αυτό που έγινε με τη μουσική και τις ταινίες. Το κλείδωμα είναι διπλό. Δεν απλά ότι δεν αντιγράφεις το αρχείο, είναι επίσης ότι το διαβάζεις από μία και μόνο συσκευή e-reader. (Οι υπολογιστές, το iPad και τα κινητά είναι άλλο πράμα, γι’ αυτό και μοιράζουν δωρεάν εφαρμογές γι’ αυτά) Σα να χρειάζεσαι διαφορετικό DVD-Player για να δεις το DVD κάθε εταιρείας. Επίσης, οι τιμές δεν είναι απαραίτητα φτηνότερες στα e-books: απλά μπείτε στο Amazon και συγκρίνετε τα βιβλια του Stieg Larsson σε paperback και e-book.

    Ναι, δεν υπάρχει η συμβατότητα που θα έπρεπε μεταξύ των διαφόρων αρχείων. Αλλά πρότυπο γενικά αποδεκτό υπάρχει, το ePUB. Μόνο το Amazon δεν το αποδέχεται (και η Apple ePUB πουλάει). Το πρόβλημα εδώ είναι το DRM (και ePUB να είναι δε διαβάζεται σε όλες τις συσκευές που υποστηρίζουν ePUB)

    Πώς θα λυθούν όλα αυτά; Μάλλον με το μαζικό, πειρατικό ξεκλείδωμα των βιβλίων, που θα πιέσει για πιο ανοιχτά πρότυπα και φτηνότερες τιμές.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Το έγραψα και στο twitter. Το epub είναι ανοιχτό και φαίνεται να κυριαρχεί αλλά έχει να λύσει ακόμα πολλά προβλήματα. Ακριβώς εκεί φοβάμαι ότι κάποιοι με κάποια παραλλαγή του θα μπουν και θα κλείσουν το epub-x και μέχρι να βρεθεί έξοδος θα πάρει χρόνο.
      Δε νομιζω ότι η πειρατική αντίδραση είναι λύση. Δεν έχει λύσει το θέμα της μουσικής ακόμα. Χρειάζεται πιο μαζικές και θεσμικές αντιδράσεις. Και ειδικά από χώρες καταναλωτές τεχνολογίας όπως η δική μας.

      1. Michalis

        Ναι, υπάρχει ο κίνδυνος να εξελίξει κάποιος το ePUB και μετά να το κλείσει. Ήθελα μόνο να επισημάνω ότι έχουμε πρότυπο που να είναι ευρύτερα αποδεκτό.

        Συμφωνώ, η πειρατεία δεν είναι η λύση. Αλλά σίγουρα αυξάνει την πίεση. Από κει και πέρα χρειάζεται πολιτική λύση.

  3. atma

    Μα και στο iBooks που αναφέρεις για το iPad έχω κατεβάσει γνωστούς Αγγλικούς τίτλους εντελώς δωρεάν, έχω φορτώσει τα PDF μου και πλέον με το iWork μπορώ να κάνω export σε epub (ibooks) format οδιτήποτε.

    Οπότε, ναι μπορώ να έχω τα βιβλία σε epub format τελικά :-)

    ps. Πάντως τον Ντοστογιέφσκι που διαβάζω αυτήν την περίοδο (Έκγλημα & Τιμωρία) αν και τον έχω και στο iPad προτιμώ το χειρόγραφο καθότι τα μάτια κουράζονται λιγότερο και διαβάζεις (αρκετά) πιο γρήγορα από έντυπο υλικό.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Δεν είμαι σίγουρος σε τι ακριβώς μου απαντάς. Ναι, το epub είναι ανοιχτό και το διαβάζει το iBooks. Δεν έχει λύσει το θέμα των εικόνων όμως, ούτε των footnotes ή των βιβλιογραφικών σημειώσεων. Συνήθως αυτά τα σημεία του βιβλίου παρουσιάζονται ή άσχημα μορφοποιημένα ή σαν εικόνα. Γι αυτό λέω ότι κάποιος μπορεί να το εξελίξει και μετά να το κλείσει αν λύσει αυτά τα προβλήματα.
      Επίσης το PDF δεν είναι ebook format. Η σελίδα δεν αναπροσαρμόζεται στο μέγεθος της συσκευής όπως στο epub. Απλά σου επιτρέπει zoom in και out.
      Τέλος, πολύ σωστά επισημαίνεις ότι προτιμάς το χειρόγραφο από το iPad. Ποτέ δεν πίστεψα ότι το iPad θα υποκαταστήσει τους εξειδικευμένους readers ακριβώς γι αυτό το λόγο. Είναι backlit device και συνεπώς από κατασκευής κουραστική για διάβασμα. Καμία σχέση με το e-ink που φέρνει πολύ περισσότερο στο χαρτί και δεν επηρεάζεται από εξωτερικές φωτιστικές συνθήκες (: με iPad δεν μπορείς να διαβάσεις σε ντάλα ήλιο)

  4. Michalis

    Αυτό που κάνει το iWork είναι μεγάλη εξέλιξη. Μπορεί κανείς να δημιουργήσει ένα e-book κατευθείαν από τον επεξεργαστή κειμένου. Όμως για να δουλέψει αυτό αποτελεσματικά το κείμενο χρειάζεται ειδική μορφοποίηση. Δεν ξέρω αν απλά βάζοντας ένα pdf και βγάζοντάς το σε ePUB έχουμε ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα (ειδικά στα ελληνικά). “Το PDF δεν είναι ebook format”, δε θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο.

    Από όσους έχω διαβάσει εμπειρίες ανάγνωσης από iPad, όλοι συμφωνούν ότι, όσο καλή και να ναι η οθόνη, δεν μπορεί να υποκαταστήσει έναν e-reader για την ανάγνωση εκτενών κειμένων.

  5. Γιάννης

    Με ενδιαφέρει πάρα πολύ το θέμα που συζητάτε! Ήμουν στο “τσακ” μετά την ανακοίνωση του kindle 3 να το αγοράσω αλλά τελικά το ακύρωσα. Το κόστος αυτών των συσκευών έχει πέσει πλέον αρκετά και η τιμές τους είναι δελεαστικές, ωστόσο υπάρχει αυτό το καταραμένο θέμα με τα φορμάτ.
    Η amazon έχει με διαφορά το πιο πλούσιο βιβλιοπωλείο, και η πιθανότητα να σταματήσει να υποστηρίζει τα ebook της είναι τόση όση και η apple να εγκαταλείψει το iphone. Ωστόσο υπάρχουν δύο βασικά θέματα:
    1. Οι τιμές που δίνει για τους διεθνείς χρήστες είναι υψηλότερες από ότι στους Αμερικανούς (ακόμα και διπλάσιες), κάνοντας την τιμή του ηλεκτρονικού βιβλίου ίδια ή και ακριβότερη από το paperback
    2. Δεν υποστηρίζει το epub και ακόμα χειρότερα το drm epub, που στην ουσία αφορά σχεδόν το σύνολο των βιβλίων που πωλούνται από τρίτους ebook retailers, συμπεριλαμβανομένων φυσικά και των λίγων ελλήνων που διαθέτουν ηλεκτρονικά βιβλία. Η πιθανότητα δε να υποστηρίξει ελληνικούς τίτλους η amazon στο εγγύς μέλλον τείνει στο μηδέν.
    Φυσικά τα πράγματα δεν είναι καλύτερα με τον ανταγωνισμό (βλέπε sony readers κτλ). Ναι μεν υπάρχει πληθώρα “δωρεάν” τίτλων, αλλά τι γίνεται με το περιεχόμενο επί πληρωμή;. Πρώτον, δεν υπάρχουν πολλά ξένα βιβλιοπωλεία που να διαθέτουν τους τίτλους τους σε διεθνείς αγοραστές (με πρώτο και καλύτερο το ebookstore της sony που είναι διαθέσιμο μόνο σε ΗΠΑ και Καναδά). Δεύτερον, οι τιμές τους σε όσα έχουν διαθέσιμους τίτλους, είναι πανάκριβες, κάνοντας το ηλεκτρονικό βιβλίο ασύμφορο (αν συνυπολογίσεις όπως σωστά αναφέρθηκε στο άρθρο το κόστος της ανανέωσης του e-reader κάθε 2-3 χρόνια). Τρίτον, οι Έλληνες εκδότες δε διαθέτουν ακόμα επαρκή όγκο τίτλων που να κάνει δελεαστική την αγορά μιας τέτοιας συσκευής. Τέταρτον, αναμένεται μέσα στην επόμενη χρονιά η έκρηξη με τα tablets, ακόμα και το OLPC foundation σχεδιάζει τέτοιες συσκευές. Αυτό προδιαθέτει σε πτώση τιμών, εξέλιξη της τεχνολογίας κτλ. Άλλωστε υβριδικές λύσεις e-ink/LCD screens έχω την εντύπωση ότι είναι ήδη διαθέσιμες (κάτι μου λέει ότι η Apple θα είναι η πρώτη που θα σύρει το χορό σε μία τέτοια εξέλιξη μετά από κανένα χρόνο, όταν δει τον ανταγωνισμό να πλησιάζει).

Comments are closed.