The big short: στα παρασκήνια του χρηματοπιστωτικού συστήματος

Από το τέλος του 2009 που ξεκίνησε η δική μας οικονομική κρίση (ξεκίνησε, δηλαδή έγινε εμφανής, γιατί η πραγματική αρχή είναι πολλά χρόνια πριν) με βασάνιζε το ερώτημα τι είχε συμβεί ένα δυό χρόνια πριν με την Παγκόσμια Οικονομική κρίση, γιατί, κατά ένα μαγικό τρόπο, είχα καταφέρει να μείνω ουσιαστικά ανενημέρωτος. Το “The Big Short” ήταν μια καλή αρχή κι ευκαιρία να διαφωτίσω λίγο αυτά τα κενά στην πληροφόρηση μου. Και, διαβάζοντας το, να καταλάβω γιατί τις μέρες των μεγάλων γεγονότων η προσοχή μου ήταν αλλού.
Στην πρώτη φάση της χρηματοπιστωτικής κρίσης,  που λαμβάνει χώρα το καλοκαίρι του 2007, όλοι εδώ έχουμε συλλογικά στραμμένη την προσοχή μας αλλού: είναι η χρονιά με τις μεγάλες φωτιές που κατέστρεψαν την Ηλεία και την Εύβοια, τη συγκέντρωση των ‘μπλογκερ’ έξω από τη βουλή και την μετέπειτα βιαστική προκήρυξη εκλογών.
Στη δεύτερη και σημαντικότερη φάση, στις 18/9/2008 πάλι έχω αλλού στραμμένη την προσοχή: είναι λίγες μέρες μετά την επίσκεψη στο Ευρωκοινοβούλιο κι έχω ακόμα το μυαλό μου στην επεξεργασία των βίντεο και τη συζήτηση που ακολουθεί. Συν το γεγονός ότι στην ειδησεογραφία που φτάνει  από Αμερική, τη μερίδα του λέοντος της προσοχής την καταλαμβάνει η καμπάνια του Ομπάμα. Αυτά, και βέβαια το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ελληνικές Τράπεζες άμεσα εκτεθειμένες στα ‘τοξικά παράγωγα’, υποβαθμίζουν στην αντίληψη μου την κρίση σε κάτι μακρινό, εξωτικό, κάτι που δεν μας αφορά.

Το 2010, μεσούσης της ελληνικής κρίσης πια, ονόματα όπως Moody’s, S&P, Fitch κάνουν συχνά πυκνά την εμφάνιση τους στις ειδήσεις μας με τις συνεχείς υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής μας ικανότητας, ενώ η ιστορία με το ομόλογο με το οποίο η Goldman Sachs ‘βοήθησε’ την κυβέρνηση Σημίτη να ολοκληρώσει την είσοδο στην ΟΝΕ είναι σταθερά στις οργισμένες αναφορές του τύπου, των μπλογκ και όλου του κόσμου τελικά.
Κάτι όμως φαίνεται παράταιρο, ανάρμοστο σχεδόν: Πως οι ‘κριτές’ μας που με τις ανακοινώσεις τους εκτοξεύουν τα spread των ελληνικών ομολόγων στον ουρανό, δεν μπόρεσαν να προστατεύσουν τους εαυτούς τους και τις αγορές τους από την ίδια τους την ανικανότητα; Πως οι οικονομολόγοι που βγαίναν κάθε λίγο και λιγάκι και ζητούσαν μέτρα ιδιωτικοποιήσεων και λιγότερης κρατικής παρέμβασης ήταν στη μισθοδοσία οργανισμών που κανονικά θα έπρεπε να είχαν χρεωκοπήσει και πάψει να υπάρχουν. Οργανισμών που σώθηκαν μόνο χάρις σε μια άνευ προηγουμένου στην ιστορία κρατική παρέμβαση από μεριάς Αμερικάνικης Κυβέρνησης, Treasury και Fed, που τους κράτησε στη ζωή διοχετεύοντας 1τρις από τους Αμερικάνους φορολογούμενους τους οποίους οι ίδιοι αυτοί οργανισμοί είχαν προηγουμένως εξαπατήσει κι εξαθλιώσει σε τεράστιους αριθμούς.

Αυτή ακριβώς την απορία έρχεται να διαφωτίσει το βιβλίο του Michael Lewis, “The Big Short”, το “Μεγάλο Σορτάρισμα” θα το μεταφράζαμε ελληνικά. Και το κάνει μ’ ένα πάρα πολύ έξυπνο τρόπο: χρησιμοποιώντας σαν κύριο κορμό της αφήγησης όχι αυτή καθαυτή την ιστορία της κρίσης αλλά τις ιστορίες 3 διαφορετικών ομάδων ανθρώπων που την προέβλεψαν, πόνταραν τα λεφτά που διαχειρίζονταν σ’ αυτήν και πέτυχαν απίστευτες αποδόσεις (~1 προς 80).
Δεν είναι όμως η ιστορία ανθρώπων που είναι πιο καρχαρίες κι από τους καρχαρίες, πιο αδίστακτοι κι από τους αδίσταχτους. Πρόκειται για μικρούς money managers, εκτός των μεγάλων επενδυτικών Τραπεζών της Wall Street,   που για χρόνια προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει, κι αφού συνειδητοποιούν ότι είναι οι μόνοι που κατά πάσα πιθανότητα το αντιλαμβάνονται, κι αφού έχουν περιφρονηθεί απ’ όσους προσπάθησαν να ενημερώσουν και να τους εξηγήσουν, σορτάρουν ΟΛΟ το χρηματοοικονομικό σύστημα και για το κέρδος βέβαια, αλλά κι εν είδει εκδίκησης για την τρέλα του.

Στην πορεία αυτή, που ξεκινάει κάπου στις αρχές του 2000 και τελειώνει το 2008, μαθαίνει κανείς μερικά απίστευτα πράγματα:

Πως στήθηκε όλο αυτό το απίστευτο σύστημα δανείων κατοικίας σε ανθρώπους που δεν είχαν τη δυνατότητα να πληρώσουν.

Πως δίνονταν δάνεια ακόμα και χωρίς κανένα χαρτιά από μεριάς δανειολήπτη (π.χ. αντίγραφο φορολογικής δήλωσης).

Πως αντιμετώπιζαν τις αδυναμίες πληρωμών με νέες δανειοδοτήσεις προς τους ίδιους δανειολήπτες.

Πως μετά τα δάνεια αυτά ομαδοποιούνταν και τσουβαλιάζονταν σε ομόλογα.

Πως τα χειρότερα από αυτά τα ομόλογα γίνονταν CDOs και, ‘μαγικά’, μέσω ενός υποτιθέμενου diversification, ομόλογα με rating ΒΒΒ (το χειρότερο)  δημιουργούσαν CDOs με ΑΑΑ αξιολόγηση (την καλύτερη).

Πως πουλιούνταν ομόλογα και CDOs σαν κουλούρια όχι μόνο εντός Αμερικής αλλά σ’ όλο το παγκόσμιο επενδυτικό σύστημα.

Πως τα CDS, δηλαδή την ασφάλιση κινδύνου γι αυτά τα υπερεπικίνδυνα χρηματοοικονομικά προϊόντα, τα πουλούσε πάμφηνα κι αποκλειστικά μέχρι το 2005 η  AIG (η οποία ξελασπώθηκε από την αμερικάνικη κυβέρνηση με 180 δις! όταν ξέσπασε η κόλαση).

Και πως, τελικά, αυτά τα  CDS ήταν το όργανο που χρησιμοποίησαν οι ήρωες του βιβλίου για να σορτάρουν … τους πάντες.

Και βέβαια, κομβικός ρόλο στη ιστορία αυτής της παραφροσύνης παίζουν οι  S&P,  Moody’s  και,  λιγότερο, η  Fitch, γιατί είναι οι αξιολογήσεις τους για τα διάφορα χρηματοπιστωτικά προϊόντα που επιτρέπουν στην αγορά να υποκρίνεται πως υπάρχει. Και λέω υποκρίνεται γιατί  ο λόγος που η αγορά επέτρεπε χαρτιά σχεδόν μηδενικής αξίας να διαπραγματεύονται σε σχεδόν ονομαστική αξία ήταν επειδή  οι οίκοι αξιολόγησης τα βάφτιζαν AAA.

Ο  Michael Lewis δεν είναι πρωτάρης στο αντικείμενο για το οποίο γράφει. Αφού δούλεψε για λίγα χρόνια σαν trader στην  Salomon Brothers τη δεκαετία του ογδόντα (σημειωτέον η  Salomon Bother’s δεν υπάρχει πλέον, κατέρευσε υπό το βάρος σκανδάλων το 1991 κι εξαγοράστηκε), έγραψε ένα βιβλίο για την εμπειρία του, το “The Liar’s Pocker“, όπου εξέθετε τις πρακτικές τις περιόδου, κι έκτοτε γράφει για παρόμοια θέματα.

Το πιο ενδιαφέρον απ΄ όλα όσα διάβασα στο βιβλίο είναι η διάγνωση που δίνει στον επίλογο: θεωρεί αρχή του κακού την ενέργεια του πρώην αφεντικού του στην  Salomon Brothers να εισάγει την επενδυτική τράπεζα στο χρηματιστήριο κι έτσι να κάνει την αρχή για να μετατραπούν όλες οι αντίστοιχες ιδιωτικών συμφερόντων επενδυτικές σε εισηγμένες, κι άρα σε εταιρείες που πια δεν επενδύουν τα λεφτά των λίγων ιδιοκτητών τους αλλά ενός ανώνυμου πλήθους επενδυτών. Εκεί κάπου χάνεται η σχέση ευθύνης. Δεν υπάρχει ρίσκο όταν δεν ρισκάρεις κάτι δικό σου. Κι αυτό καταδεικνύεται από την κατάληξη και των πιο αποτυχημένων στελεχών των επενδυτικών τραπεζών: στην χειρότερη περίπτωση έχασαν τη δουλειά τους αλλά έμειναν με μερικά εκατομύρια δολάρια στην τσέπη.

Δεν μπορώ να πω ότι κατέχω τα μυστικά του  high finance (my ass)  μετά την ανάγνωση του   βιβλίου, αλλά σίγουρα κάποιες τρύπες καλύφθηκαν. Θα ήθελα να δω κι εδώ να πιάνει κάποιος την ιστορία της Siemens, του Βατοπεδίου ή των δομημένων ομολόγων και να την κάνει συναρπαστικό ανάγνωσμα. Τουλάχιστον αυτό. Δεν είναι αντίστοιχα και παράλληλα γεγονότα, ούτε καν ανάλογα με τα γεγονότα της μεγάλης χρηαματοοικονομικής κρίσης αλλά κατέληξαν με τον ίδιο τρόπο: την ατιμωρησία. Κι αφού δεν μπορούμε να έχουμε την ικανοποίηση της δικαιοσύνης, ας μας δώσει κάποιος τουλάχιστον τη χαρά της ανάγνωσης.

12 thoughts on “The big short: στα παρασκήνια του χρηματοπιστωτικού συστήματος

  1. coolplatanos

    Εκτός από τη χαρά της ανάγνωσης εάν κάποιος γράψει ένα τέτοιο βιβλίο μάλλον θα πάρεις και τη χαρά της τιμωρίας διότι τίποτα που δημιουργεί ανισορροπίες δεν νομίζω ότι μένει ατιμώρητο τελικά. Βλέπε Αίγυπτο. Χρειάστηκαν κοντά 30 χρόνια, αλλά… Δεν ξέρω βέβαια που θα καταλήξει όλο αυτό και δεν νομίζω ότι ξέρει και κανείς, αλλά ο κόσμος όσο μαθαίνει τόσο ξυπνάει. Θυμάσαι τον Kareem, τον 23χρονο Αιγύπτιο blogger που είχε φυλακιστεί πριν τρία χρόνια; Δεν νομίζω ότι είχαμε πάρει χαμπάρι τότε ότι κάτι μεγαλύτερο ζυμωνόταν και ότι δεν ήταν απλά ότι δεν σεβάστηκε το Ισλάμ.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Η τιμωρία έχει αξία σε κάποιο χρονικό ορίζοντα γιατί αλλιώς χάνει κανείς την σχέση αιτίου αποτελέσματος και γίνεται μετά απλά αντικείμενο της ιστορίας.

  2. PeopleNeedtoKnow

    Αγαπητέ Νίκο, πολύ ωραία η παρουσίαση του βιβλίου. Να επισημαίνουμε ότι έχει μεταφραστεί στα ελληνικά απ’ το δικό μας οίκο με τίτλο Το Μεγάλο Σορτάρισμα. Μας δίνεις την άδεια να το αναδημοσιεύσουμε και στο δικό μας blog; Με εκτίμηση

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Ευχαριστώ. Για άδεια δεν χρειάζεται να ρωτάτε. Δείτε τη σελίδα ‘Άδεις Χρήσης’ πάνω πάνω 😉

  3. Spyros

    O Lewis είναι πραγματικά φοβερός συγγραφέας θα σου πρότεινα να διαβάσεις και το outliers. Και μην ξεχνάς ότι είχε γράψει και για το βατοπεδι στο vanity fair. Αναφορικά τώρα με το big short έχω να κάνω 2 σχόλια
    1 βαρέθηκα να διαβάζω βιβλία για την κρίση
    2 επειδή ακριβώς θέλουν να γράψουν για το ευρύ κοινό πολλές φορές λαικιζουν

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Εκτιμώ την πληροφορία για το Outliers και το ότι μου έκανες τη σύνδεση με το Vanity Fair αλλά το σχόλιο “Βαρέθηκα να διαβάζω βιβλία για την κρίση” είναι πέρα για πέρα άστοχο. Επειδή βαρέθηκες δηλαδή εσύ πρέπει να πάψει ν’ ασχολείται ο σύμπας κόσμος;

  4. Pingback: Tweets that mention The big short: στα παρασκήνια του χρηματοπιστωτικού συστήματος - To

  5. Spyros

    ;;;;;

    εννοείται πως οχι. ο καθένας είναι ελεύθερος να διαβάζει οτι θέλει. απλά αυτό που έχω παρατηρήσει στην δουλεία μου είναι οτι η επιμονή στα αρνητικά του συστήματος έχει ως αποτέλεσμα να χάνεις τις ευκαιρίες που δημιουργούνται μέσα απο την κρίση. οι ιδέες σε βιβλία όπως τα black swan, this time is different, fool’s gold, fault lines και big short προσπαθούν σε δευτερο χρόνο να εξηγήσουν τα λάθη του συστήματος ενώ παράλληλα οι εξελίξεις τους προσπερνούν. μην ξεχνας οτι στο εξωτερικό τα χρηματιστήρια διαπραγματευόνται ήδη σε επίπεδα πριν απο το 2008.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Ευκαιρίες; Για επενδύσεις μιλάς; Είμαστε σε διαφορετική συχνότητα τότε. Εμένα το ενδιαφέρον μου είναι η κατανόηση κι η εξήγηση. Κι αυτό, στα φαινόμενα που εκδηλώνονται σε ιστορικό χρόνο, είναι ανάποφευκτο να γίνεται εκ των υστέρων. Οι κρίσεις δεν είναι φυσική, δεν μπορείς να τις αναπαράγεις σ’ εργαστήριο, ούτε να τις προσομοιώσεις με μοντέλα εξισώσεων.
      Εξ άλλου ποιός θα έγραφε βιβλίο για τις ευκαιρίες, που λες, που ο ίδιος δεν έχει αξιοποιήσει ακόμα;

  6. javapapo

    Όχι ρε γαμώτο με πρόλαβες και ήθελα μερικες σελίδες ακόμα να το τελειώσω οπου θα έγραφα ανάλογο post. Πολύ καλό review! Fun βιβλιο. Μου το έκαναν δώρο στην ελληνική μετάφραση που είναι αξιόλογη και χωρίς υπερβολές1

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Ευχαριστώ αλλά γράψε και τη δική σου οπτική. Δεν μπορεί να είμαστε identical :)

  7. Pingback: “Σε δέκα χρόνια λοιπόν;” « People need to know

Comments are closed.