To startup or not to startup?

Ladder

Με αφορμή μια συζήτηση στο μπλογκ του Γρηγόρη Φαρμάκη, θέλω ν’ αναπτύξω εδώ κάποιες σκέψεις που θα ήταν κατάχρηση χώρου να τις καταθέσω εκεί σαν σχόλιο.

Ισχυρίζεται -πολύ σωστά- ο Γρηγόρης ότι οι προσπάθειες για καλλιέργεια της επιχειρηματικότητας έχουν πάρει την μορφή ενός reality show, που σκωπτικά αποκαλεί Next Top Business Model. Αφού δε, με κατανόηση είναι η αλήθεια, απορρίψει αυτή την πρακτική, καταλήγει, στο ότι αυτό που απλά χρειάζεται να κάνουμε είναι να επιμείνουμε στο να κάνουμε αυτό που ξέρουμε καλύτερα:
Θα αποκτήσουμε επιχειρηματικότητα και καινοτομία, αναγκαστικά σχεδόν, παρά τις επιδοτήσεις, και όχι εξ’ αιτίας τους. Με ιδέες για υπηρεσίες και προϊόντα που θα γεννηθούν και θα πετύχουν απρόσμενα, σε τομείς που δεν θεωρούμε τώρα στρατηγικούς, αναδεικνύοντας ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που δεν φανταζόμαστε. Χωρίς να περιμένουμε να σκεφτούμε πρώτα το επόμενο επαναστατικό προϊόν ή την επόμενη πρωτότυπη ψηφιακή υπηρεσία. Ας κάνουμε ό,τι ξέρουμε και μπορούμε να κάνουμε. Αρκεί να το κάνουμε κάθε μέρα καλλίτερα.
Κι ενώ αυτό ακούγεται γοητευτικό, εδώ αρχίζουν οι αντιρρήσεις μου.
Καταρχήν ας διευκρινήσουμε ότι άλλο ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας κι άλλο οικονομική ανάπτυξη. Είναι δεδομένο ότι το πρώτο συντελεί στο δεύτερο αλλά όχι μονοσήμαντα. Δεν επέρχεται ανάπτυξη μόνο με ενθάρρυνση της νέας επιχειρηματικότητας. Κι οι παρακάτω παρατηρήσεις διέπονται απ’ αυτό το πνεύμα κι εστιάζονται μόνο στο μερικώτερο θέμα της ανάπτυξης της επιχειρηματικότητας κι όχι γενικά στην οικονομική ανάπτυξη, αν και πάντα την θεωρούν σα ζητούμενο.
α. Για ποιά επιχειρηματικότητα μιλάμε;
Μιλάμε για ανάπτυξη επιχειρηματικότητας εδώ και καιρό χωρίς να διευκρινίζουμε για ποιά επιχειρηματικότητα μιλάμε. Υπάρχουν 4 είδη επιχειρηματικότητας
  • των μικρών επιχειρήσεων
  • των startups με προσδοκίες γρήγορης ανάπτυξης
  • των υφιστάμενων/μεγάλων επιχειρήσεων που αναπτύσουν νέες δραστηριότητες
  • η κοινωνική επιχειρηματικότητα.
Που έχουμε έλλειμα επιχειρηματικότητας;  Σίγουρα όχι στην πρώτη κατηγορία. Σαν απόδειξη παραθέτω ένα απόσπασμα από τον Oδηγό Νέων Επιχειρηματιών του ALBA (τα έντονα δικά μου):

Ειδικότερα, στην Ελλάδα παρατηρείται (σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) η μεγαλύτερη πυκνότητα επιχειρήσεων (69 επιχειρήσεις ανά 100 κατοίκους, έναντι 63 της Ισπανίας και 49 ως μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Το σύνολο σχεδόν των επιχειρήσεων στην Ελλάδα είναι μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις. Συγκεκριμένα, το 96% των επιχειρήσεων είναι πολύ μικρές εταιρίες με ένα έως εννιά άτομα προσωπικό. …

… Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ (στοιχεία 2005), εκτιμάται ότι οι μικρομεσαίες ελληνικές επιχειρήσεις συγκεντρώνουν το 86,6% της συνολικής απασχόλησης της χώρας.

Τα παραπάνω στοιχεία μας οδηγούν σε συμπεράσματα και για τις μεγάλες επιχειρήσεις: αφού δεν έχουμε πολλές μεγάλες επιχειρήσεις, δεν αναμένουμε από κει κάποια ιδιαίτερα αποτελέσματα σε ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων.
Θ’ αφήσω εκτός την κοινωνική επιχειρηματικότητα λόγω της ιδιαιτερότητας της για να περάσω στην διαπίστωστη ότι η επιχειρηματικότητα που ΔΕΝ διαθέτουμε σχεδόν καθόλου είναι αυτή των  startups με προσδοκίες γρήγορης ανάπτυξης. Το ερώτημα είναι “την θέλουμε” και γιατί;
β. Θέλουμε high growth startups;
Η συνήθης απάντηση είναι ναι (μ’ ένα άρρητο ‘γιατί όχι;’). Αλλά δεν είναι ειλικρινής.  Κι η ανειλικρίνεια μπορεί να φανεί μόνο αν καταλάβουμε την δυναμική των πολύ μικρών επιχειρήσεων και την αντιδιαστείλουμε με το ζητούμενο για να φανεί η έλλειψη. Γιατί πέραν του ότι ελάχιστες από τις μικρές επιχειρήσεις μεγαλώνουν, έστω κι αργά, η κύρια συγκέντρωση τους είναι σε κλάδους πολύ συγκεκριμένους, πολύ παραδοσιακούς και μάλλον κορεσμένους. Ξανά, από τον οδηγό του ALBA:

… στα αρνητικά καταγράφεται η υψηλή συγκέντρωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας στους κλάδους του λιανικού εμπορίου, των ξενοδοχείων και της εστίασης.

Αν πιστεύουμε ότι αυτοί οι κλάδοι (που κατά πολύ έχουν  σχέση με τουρισμό και  λαϊφ στάιλ κατανάλωση) μπορούν να δώσουν στην Ελλάδα το ΑΕΠ που της λείπει για να κλείσει την τρύπα τον εξαγωγών/ελλειμάτων, όχι δεν χρειαζόμαστε άλλα startups. Αλλά, δυστυχώς, και πάντα κατά τη γνώμη μου,  αυτοί οι κλάδοι, μ’ αυτή τη μορφή επιχειρήσεων δεν μπορούν να μας πάνε πολύ μακρυά. Γιατί αν μπορούσαν, είχαν την ευκαρία να το κάνουν από τον 1970 και μετά, και δεν το έκαναν.
Αν θέλουμε να ξεφύγουμε από την αναιμική ανάπτυξη η απάντηση είναι:
  • Θέλουμε startups που θα μπορέσουν σε μερικά χρόνια να πάνε από το μηδέν στα εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ (αυτό είναι high growth) και μάλιστα με τζίρους που θα προέρχονται κατά κύριο λόγο από το εξωτερικό και θα πλουτίζουν τη χώρα. Αυτή τη στιγμή δεν διαθέτουμε ούτε ένα.
  • Θέλουμε startups που να μπορούν να τα εξαγοράσουν μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις για να λειτουργήσουν σαν αιμοδοσία ανανέωσης στις δραστηριότητες, κι όχι για να δικαιολογηθούν τα λεφτά από κάποιο χρηματιστήριο όπως το 1999. Αυτή τη στιγμή ζήτημα αν διαθέτουμε μια χούφτα.
  • Θέλουμε startups που θα μπορέσουν να συγκρατήσουν τη διαρροή όλου του καλού ανθρώπινου δυναμικού στο εξωτερικό. Αυτή τη στιγμή ζήτημα αν διαθέτουμε λίγες δεκάδες.
Για να μην παρεξηγηθώ, επειδή τα startups έχουν σχεδόν ταυτιστεί με internet  statups τον τελευταίο καιρό, διευκρινίζω ότι δεν χρησιμοποιώ τον όρο έτσι, κι επίτηδες αφήνω ανοιχτό το θέμα των κλάδων.
γ. Μπορεί να προκύψουν από μόνα τους;
Ναι, θέλουμε όλα τα παραπάνω αλλά πως θα τα έχουμε; Αρκεί το business as usual, ακόμα κι αν ότι κάνουμε το κάνουμε κάθε μέρα καλύτερα, όπως λέει ο Γρηγόρης στο προαναφερθέν ποστ; Πολύ αμφιβάλλω. Και βέβαια, με λίγη ακόμα επιδότηση θα πάρουμε λίγη ακόμα διαφθορά. Γιατί, κι εδώ συμφωνώ με τον Γρηγόρη,  το θέμα δεν είναι τα λεφτά. Λεφτά υπάρχουν (ακόμα). Και σε δημόσιους αλλά και στους πολύ παραβλεπόμενους ιδιωτικούς κορβανάδες.  Μυαλά που θα επενδύσουν δεν υπάρχουν. Και μυαλά που θα επιχειρήσουν επίσης. Κι όλα τα business reality shows σ’ αυτό τουλάχιστον, έστω κι από σπόντα, μπορούν να συντελέσουν. Ν’ αρχίσουν ν’ αναπροσανατολίζουν μυαλά. Δεν είναι κακό να εμπνευστείς από κάτι που μπορεί στην πράξη να είναι ανέφικτο για σένα. Εξάλλου η επιχειρηματικότητα είναι κυνήγι ονείρων κι ανεμόμυλων κι αυτό φαίνεται από τα ποσοστά αποτυχίας.
Αλλά ούτε θεσμοί υπάρχουν,  ούτε στοιχειώδεις υποδομές. Τ’ αντικίνητρα είναι σωρό και γι αυτό έγραψα και σαν απάντηση στο μπλογκ του ΓΦ ότι:
Η ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας απαιτεί παρέμβαση. Όλα τα ιστορικά παραδείγματα αυτό δείχνουν. Κι οι δρόμοι που μπορεί ν’ ακολουθήσει μια χώρα που δεν ανήκει την πρώτη φουρνιά των ανεπτυγμένων και βιομηχανικών, είναι δυο: ο δρόμος της Ασιατικής τίγρης, που περνάει μέσα από σχεδόν μηδενικά εργατικά κόστη, κι ο δρόμος της εστιασμένης τεχνολογικής ανάπτυξης (βλέπε Ισραήλ, Σιγκαπούρη, Φινλανδία και πρόσφατα Χιλή). Η ιστορία του δεύτερου μας διδάσκει ότι απαιτήθηκε πάντα μια κρατική παρέμβαση που οδήγησε την ανάπτυξη. Κι εδώ είναι το δια ταύτα: για να έχεις επιτυχημένες κρατικές παρεμβάσεις, πρέπει να έχεις κράτος.
Ο Αρίστος Δοξιάδης , σε σχόλιο του, κάπως εξέλαβε ότι η παραπάνω αποστροφή σημαίνει τη συμφωνία μου με τη συνέχιση των επιχορηγήσεων. Κάθε άλλο. Είναι τελείως διαφορετικό το να έχεις κράτος που επιχορηγεί ή, ακόμα χειρότερα, επιχειρεί,  από  κράτος που βοηθά.
Πως θα γίνει αυτό; Είναι αντικείμενο μιας άλλης, μεγάλης, κουβέντας.

 

 

 

ΥΓ. Παραβρέθηκα το πρωϊ στην εκδήλωση HitechExports κι άκουσα τον Γρηγόρη ν’ αναπτύσσει παρόμοιες θέσεις live σε μια ομολογουμένως εντυπωσιακή παρουσίαση. Πρόσθεσε δε και μια άλλη διάσταση, για την οποία έχω μεγάλη ευαισθησία: την πολιτισμική διάσταση της επιχειρηματικότητας.  Kudos!

4 thoughts on “To startup or not to startup?

  1. Mel

    Πραγματικά, η βάση του προβλήματος νοιώθω ότι σχετίζεται άρρηκτα με το ότι “με λίγη ακόμα επιδότηση θα πάρουμε λίγη ακόμα διαφθορά.” Δεν είναι, δηλαδή, η έλλειψη μυαλών, έξυπνου τρόπου σκέψης κτλ, που προκαλεί το πρόβλημα, πιστεύω, αλλά ο ίδιος ο τρόπος σκέψης αυτός, που, έξυπνος ή μη, “παίζει σε άλλο γήπεδο”.

    Ο Έλληνας έχει μάθει να λειτουργεί βάσει κάποιων δεδομένων και κάποιων συνηθειών που, ενώ είναι λανθασμένες, δεν θα τις αλλάξει – μέχρι τελικής πτώσεως, σε πολλές περιπτώσεις.

    Η “κουτοπονηριά” ως “εξυπνάδα” είναι μεγάλο κλειδί σ’ αυτό, και το να βάζει κάποιος το πρώτο πράγμα που θα του γυαλίσει, ως βραχυπρόθεσμο συμφέρον, πάνω από οτιδήποτε άλλο, αν έχει τη δυνατότητα επιλογής, είναι επίσης πολύ σύνηθες.

    Πολλές επιχειρήσεις θα ανοίξουν επειδή αδυνατούν να συνεργαστούν οι επιχειρηματίες αυτοί για έναν κοινό σκοπό, και άρα σκέφτονται ότι θα κάνουν την (όποια) δουλειά μόνοι τους, αντί να είναι υπάλληλοι κάποιου άλλου, ή σε κάθε περίπτωση να πρέπει να δεχτούν / ανεχτούν τον τρόπο σκέψης κάποιου άλλου πάνω σ’ ένα κοινό θέμα / σκοπό. Άρα, ανοίγουν δική τους επιχείρηση, κι ας υπάρχουν ήδη πολλές σαν αυτήν, “γα να μην τους κάνει κουμάντο κάποιος άλλος”.

    Οπότε, δεν είμαι σίγουρη ότι το να βοηθήσει το κράτος, όπως έχει κάνει σε άλλες χώρες, θα καταφέρει να υποκινήσει κάποια θετική αλλαγή. Είναι πολύ διαδεδομένη η τάση, όταν υπάρξει κάποια κίνηση, να προσπαθήσει κόσμος να σκεφτεί από πού και πώς θα την εκμεταλλευτεί προς βραχυπρόθεσμο προσωπικό του συμφέρον, κι όχι πώς θα την… επενδύσει σε κάτι που μπορεί να τον συμφέρει πολύ περισσότερο, αλλά έστω και λίγο πιο μετά, πιο σύνθετα.

    Και, φυσικά, είναι άποψή μου (χωρίς, όμως, να έχω κάτι υπαρκτό ‘εκεί έξω’ να αντιπροτείνω, προς μεγάλη μου δυστυχία) ότι ο γενικότερος, ευρύτερος κρατικός μηχανισμός – αλλά και η κοινωνία γενικά – έχει μείνει να κινείται στο ίδιο μήκος κύματος σε τραγικό βαθμό, εδώ και πάρα πολλά χρόνια, ώστε μέσα απ’ αυτόν να μπορέσουμε να οραματιστούμε κάποια αληθινή αλλαγή, πόσο μάλλον να περιμένουμε ότι οποιαδήποτε μεμονωμένη κίνηση ή πρακτική γενικότερα θα μπορούσε να αλλάξει τα πράγματα, κι όχι απλά να ανακατέψει το ξινισμένο γάλα.

    Και λυπάμαι πάρα πολύ που απλά παρουσιάζω τις αλλαγές αυτές μάταιες και ουτοπικές, αφού θα ήθελα πραγματικά να αλλάξουν όντως τα πράγματα. Αλλά νοιώθω ότι… μόνο σα φοίνικας μπορεί να αναγεννηθεί αυτό το κράτος, από τις στάχτες του, όσο τρομακτικό κι αν είναι αυτό.

  2. Sotiris Karagiannis

    Διάβασα και τα δύο Posts, του Γρηγόρη και του Νίκου. Και για να είμαι ειλικρινής, διάβσα πρώτα του Γρηγόρη για να ακολουθήσω το σωστό Path μιας και του Νίκου έκανε άμεση αρχική αναφορά εκεί.

    Όσο διάβαζα το post του Γρηγόρη σκεφτόμουν “ναι, ναι έτσι είναι”, φτάνοντας όμως στο τέλος κάτι έλλειπε.
    Και μετά διάβασα το Post του Νίκου και τα σχόλια.

    Καταθέτοντας τη δική μου προσωπική άποψη, πιστεύω ότι ο Γρηγόρης περιγράφει εξαιρετικά το παρόν. Με τις σειρήνες των επιδοτήσεων, τα startups να στιβάζονται σε events, σε χώρους συνεργασίας και σε καφέ (ανοικτά και κλειστά) και να κάνουν πολύ πολύ noise. Ακριβώς όπως και τα παιδιά των μουσικών Reality.

    Πέραν τούτου, λίγο από επιδοτήσεις και κάτι τις από social networking δεν κάνει κανέναν επιτυχημένο αν δεν μπορεί να έχει αυτό που λέμε sustainable growth. Αν δεν μπορεί να έχει ιδέα, ΟΜΑΔΑ, προίόν, ΑΓΟΡΑ για το προϊόν και ΠΑΘΟΣ. Τα χρήματα δεν φτάνουν ούτε για “ζήτω”, ενώ στην ουσία μετουσιώνονται σε μισθούς (το λέμε και θέσεις εργασίας – που θα ξαναχαθούν όταν τελειώσουν τα λεφτά).

    Και επειδή το θέμα είναι όχι μόνο αν είμαστε παραγωγικοί γενικώς ως χώρα, αλλά και τι παράγουμε και πως/που το εξάγουμε, παρατηρώ ότι δεν είμαστε διαβασμένοι.

    Τα startups είναι όντως όπως λέει ο Νίκος, ο δρόμος που οδηγεί μικρές επιχειρήσεις να γίνουν μεγαλύτερες, enterprises. Είναι βασικά πειραματικοί οργανισμοί που πρέπει να βρουν – με γρήγορα και αρκετά pivots – το δρόμο τους, να κάνουν το execution και να μετουσιωθούν σε enterprises. Αλλιώς, θα πεθάνουν και θα ανακυκλωθούν σε άλλα startups (ή σε υπαλλήλους στην Ελλάδα). Αυτό είναι το μοντέλο που ‘παίζει” αυτή τη στιγμή στην Αμερική.

    Αλλά εκεί είναι ένα εντελώς διαφορετικό οικοσύστημα. Εδώ είναι το όνειρο των νέων παιδιών να κάνουν το νέο facebook ή το νέο twitter. Ε, αυτό δεν γίνεται.
    Δεν γίνεται γιατί δεν το ξέρουμε, δεν μπορούμε να το ζήσουμε και να το φανταστούμε. Μπορούμε να κάνουμε αντίγραφα αλλά αυτά πεθαίνουν πριν καν ξεκινήσουν, διότι τελειώνουν τα λεφτά και δεν έχει κάποιον να του πεις “στείλε κι άλλα”..
    Και το πιο σημαντικό, διότι δεν έχουμε την κουλτούρα της Silicon Valley ή του City (όχι πως είναι και η σωστή, για να μην παρεξηγούμαι) και γενικώς δεν έχουμε την κουλτούρα του ρίσκου, του failure-retry και δεν θα μπορούσαμε άλλωστε. Μάθαμε αλλιώς.

    Και επειδή όντως τείνουμε να λέμε startup και να εννοούμε Internet startup (διότι κι αυτό αμερικάνικο μας ήρθε), ο Νίκος έχει απόλυτο δίκαιο να χωρίζει την επιχειρηματικότητα σε αυτά τα 4 βασικά είδη (μπορεί να είναι και περισσότερα) και να μην περιοριζόμαστε σε Internet only startups. Απλά αυτά (τα internet startups) είναι που δημιουργούν γρήγορα και μαζικά (αν πετύχουν) παγκόσμιας κλίμακας κέρδη.

    Συνεχίζοντας και πηγαίνοντας στους νέους ανθρώπους, μέχρι εχθές, πολλοί από αυτούς που σήμερα παίρνουν μέρος στα καλλιστεία, μάζευαν μεταπτυχιακά και διδακτορικά που τα μετέτρεπαν σε πόντους για να διορισθούνε στο Δημόσιο (μη μου πείτε όχι, έτσι είναι και δεν γενικεύω αλλά το μεγάλο ποσοστό είναι αυτό). Και σήμερα που το όνειρο του Δημοσίου κατέρρευσε, και που χιλιάδες άλλοι λιγότερο qualified αλλά με ένσημα στην πλάτη τους είναι στην αγορά εργασίας και ψάχνουν ξανά για δουλειά γιατί απολύθηκαν, οι overqualified μορφωμένοι νέοι μας περνούν έναν εφιάλτη.
    Και φυσικά επιδιώκουν πάσει θυσία να βρουν τον δρόμο της διαφυγής, αυτόν που θα τους διαφοροποιήσει και μέσα σπό τη διαδικασία ίδρυσης ή συμμετοχής σε ένα startup scheme (και στο startup scene) απαιτούν την θέση τους από το κράτος και από τους (μη υπάρχοντες) επενδυτές υψηλού ρίσκου. Αν δεν τη βρουν, απειλούν πως θα φύγουν και πως η Ελλάδα θα χάσει το αίμα της. Όμως στην πραγματικότητα οι καλοί έχουν φύγει ήδη ή είναι σε διαδικασία ταξιδίου με άγνωστο το εισιτήριο επιστροφής. Το ενός μηνός ταξίδι στο Silicon valley για παράδειγμα και η υπερβολική δόση networking δεν αρκούν για να ισοσταθμίσουν την απογοήτευση της επιστροφής πίσω στα τετριμμένα.

    Πίσω στη λακούβα με τη λάσπη και μια χώρα που σαν βαρύ όχημα που ήταν, έχει πέσει μέσα και όλοι τη σπρώχνουμε (ή κάνουμε πως τη σπρώχνουμε – γιατί μερικοί απλά κάνουν μόνον τον θόρυβο – εεεελαα ωωωωππ) για να βγει, αλλά η άτιμη η λακούβα, όσο γυρνά η ρόδα χωρίς έλεγχο, όσο μερικοί δεν κατεβαίνουν να σπρώξουν αλλά απλά ενθαρύνουν τους από κάτω, τόσο περισσότερο τη σκάβει.

    Και πρέπει να πετάξουμε τα βάρη, να ελαφρύνει το όχημα , να βάλουμε και την πέτρα ή το ξύλο να πατήσει καλύτερα η ρόδα (τον λεγόμενο και μοχλό της ανάπτυξης από τα παράθυρα), να σηκώσουμε και λίγο αντί να σπρώχνουμε μόνο στα χαμένα και να βάλουμε και έναν έμπειρο οδηγό στο τιμόνι που να κοντρολάρει το γκάζι.

    Όλα αυτά αν τα μαζέψουμε, όλα αυτά είναι κομμάτια του παζλ που βοηθάνε να καταλάβουμε το περιβάλλον. Και οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν και πρέπει να έχουν εσωτερικά startups και να τα μετατρέπουν σε spinoffs. Και να κάνουν commit και να επενδύουν, γιατί αυτές επειδή είναι ήδη μέσα στον πόλεμο, ίσως μπορούν να πετύχουν πιο εύκολα στο global market. Εξάλλου, τις ομάδες αυτοκτονίας θα στείλουν, δεν θα στείλουν τους συνταγματάρχες τους… Ξέρω ιστορίες τέτοιες, αλλά επειδή δεν σηκώνουν σκόνη, δεν τους ακούμε. Είναι στην πορεία όμως και στο τιμόνι βρίσκονται νέοι άνθρωποι.

    Όσο για τις επιδοτήσεις για startups, κι αυτές θα έχουν τον ρόλο τους αν καταλάβουμε πως πρέπει να τις χρησιμοποιήσουμε σαν κράτος ώστε να μην “πετάξουμε” απλά τα χρήματα. Αλλά από πίσω θέλουν – το ξαναλέω – ΙΔΕΑ, ΟΜΑΔΑ, ΠΡΟΪΟΝ, ΑΓΟΡΑ και ΠΑΘΟΣ. Και οι ιδιώτες επενδυτές – από έξω κυρίως – θα έρθουν μόνοι τους. Όταν τιμολογείς στο εξωτερικό σε χιλιάδες ή εκατομμύρια πελάτες, σε βρισκουν μόνοι τους.
    Το πακέτο είναι : ΔΙΑΒΑΣΜΑ, ΓΝΩΣΗ, “ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ” με Mentors & Experts, Public Funding (αν έρθει καλοδεχούμενο), Private funding … απογείωση.

    Και σίγουρα, ΠΑΘΟΣ, πολύ ΠΑΘΟΣ…

    Σωτήρης.

  3. barak

    Τι διαφορά έχει μια εταιρία που κάνει τζίρο 300 εκατομμύρια από 300 εταιρίες που κάνουν τζίρο από 1 εκατομμύριο έκαστη;

    Η ιστορία των επιδοτήσεων είναι a priori αποτυχημένη καθώς η εμπειρία έχει αποδείξει πως το κράτος δεν έχει τους μηχανισμούς να υποστηρίξει μαζικές επιδοτήσεις ειδικά σε θέματα τεχνολογίας. Τρανή απόδειξη αυτού είναι η πολύ χαμηλή απορρόφηση κονδυλίων από κοινοτικά προγράμματα.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Με μια λέξη: τεράστια. Η παραγωγικότητα της πρώτης δεν έχει καμία σχέση με τις 300 υπόλοιπες.

      Για την επιδότηση, δεν διαφωνώ. Αλλά άλλο επιδότηση, άλλο κρατική παρέμβαση εν γένει. Δεν ταυτίζονται.

Comments are closed.