Βιομηχανικές σκέψεις

Στις διακοπές μου άφησα το σώμα μου να ξεκουραστεί, του χάρισα μερικές ώρες ύπνου παραπάνω από το συνηθισμένο, αλλά τη σκέψη μου (που ταλαντεύεται ανάμεσα στα οικονομικά και την τεχνολογία, όπως και το background μου άλλωστε) δε μπόρεσα να την βγάλω από το δρόμο που ακολουθεί τα τελευταία δύο χρόνια, δρόμο που έχει ορόσημα τις εθνικές απογοητεύσεις (ντροπές, καλύτερα) που διαδέχονται η μια την άλλη.

Έτσι, τ’ αναγνώσματα των διακοπών δεν περιελάμβαναν μυθιστορήματα, αλλά βιβλία ιστορίας, οικονομίας και τεχνολογίας, καθόλου χαλαρωτικά ή ευχάριστα, αλλά όχι γι αυτό λιγότερο συναρπαστικά.

Ένα απ’ αυτά (το πρώτο βιβλίο  που έρχεται στα χέρια μου μέσω book crossing) ήταν ηλικίας δέκα ετών και βάλε, κι αναφερόταν στη ζωή ενός εφευρέτη: του James Dyson. Αν δεν έχετε ξανακούσει τον Dyson είστε ακριβώς στη θέση που ήμουν εγώ όταν ξεκίνησα το βιβλίο. Άλλο που όταν το τέλειωσα απορούσα πως δεν τον είχα ακούσει.

Πρόκειται για μια αυτοβιογραφία του, ακόμα εν ζωή, εφευρέτη της ηλεκτρικής σκούπας χωρίς σακκούλα.

“So, what’s the bid deal?” για ένα τέτοιο βιβλίο;

Τρία πράγματα:

  1. Μπορεί κανείς να διδαχτεί πολλά για το είδος και την ένταση της προσπάθειας που χρειάζεται για να στήσεις μια καινοτομική βιομηχανική επιχείρηση.
  2. Το βιβλίο προσφέρεται επίσης για εξαγωγή  συμπεράτων για χάραξη βιομηχανικής πολιτικής. Κι ειδικά τέτοιας που να μπορεί να σταθεί ανάχωμα στο κύμα που λέγεται Κίνα και φτηνά εργατικά.
  3. Το πνεύμα του Dyson  είναι το πνεύμα ενός ανθρώπου που ζει με τη χαρά της απτής δημιουργίας. Κι αυτό είναι κάτι που το έχουμε χάσει. Ή περιορίσει. Γιατί αναφερόμαστε συχνά στη δημιουργία έχοντας πάντα κατά νου καλλιτεχνικά ή πνευματικά έργα. Έργα γενικώς είτε άυλα, είτε μικρής πρακτικής χρησιμότητας.  Αλλά είναι αυτά τα ‘απτά’ που συνιστούν τον κύριο κορμό των tradeables που τόσο λείπουν από την οικονομία μας και, συνεπώς, το πνεύμα αυτής της δημιουργικότητας είναι το μεγάλο εθνικό ζητούμενο.

Πριν προχωρήσω, να κάνω μια απαραίτητη επισήμανση: επειδή το βιβλίο είναι αυτοβιογραφία, και στις αυτογραφίες όλοι έχουν μια τάση αυτο-ηρωοποίησης, χρειάζεται να διαβαστεί με κάποια αυτοσυγκράτηση στις εκτιμήσεις. Αυτό το έχω υπόψιν μου, και ότι έγραψα παραπάνω ή θ’ ακολουθήσει παρακάτω, έχει περάσει από ανάλογη κρησάρα.

Ο Dyson δεν είχε σπουδάσει μηχανικός. Designer ήταν, κι αυτό από λοξοδρόμηση, γιατί αρχικά είχε ξεκινήσει να γίνει ζωγράφος. Σας θυμίζει τίποτα; Αν σας έρχεται στο νου ο Steve Jobs, δεν πέφτετε πολύ έξω στην αναλογία σας. Γιατί η έμφαση που έδωσε στα στοιχεία λειτουργικότητας κι εμφάνισης είναι βασικός λόγος της επιτυχίας του. Μαζί με την ακατάβλητη επιμονή (περισσότερα παρακάτω) και την τελειομανία που τον διέκρινε. Παρότι δεν είναι μηχανικός, η βιογραφία του θα σταθεί μεγάλη έμπνευση στους μηχανικούς. ΄Οχι όμως στους μηχανικούς του γραφείου, αλλά αυτούς που τους αρέσει να δοκιμάζουν, να πειραματίζονται, να χτίζουν πρότυπα, να τα υποβάλουν σ’ όλων των ειδών τις δοκιμασίες και να προβλέπουν όλα τ’ απρόβλεπτα.

Για παράδειγμα, ο  Dyson λέει ότι μέχρι να φτιάξει ένα πλήρως λειτουργικό πρωτότυπο της σκούπας του, έτσι όπως το ήθελε και μ’ όλες τις λύσεις και τα χαρακτηριστικά που θεωρούσε απαραίτητα, έφτιαξε περίπου 5000 άλλα! Κι αυτά σε διάστημα 3-4 χρόνων αποκλειστικής απασχόλησης με την ανάπτυξη, μόνος, σ’ ένα κτίσμα αποθήκη δίπλα από το σπίτι του, εξαντλώντας ότι ρευστό διέθετε, δανειζόμενος, και με το βάρος μιας οικογένειας με τρία παιδιά.

Πριν τη σκούπα-χωρίς-σακκούλα, είχαν προηγηθεί δύο άλλες εφευρέσεις κι αντίστοιχες επιχειρηματικές προσπάθειες. Η πρώτη δεν ήταν αποκλειστικά δική του κι αφορούσε ένα ρηχό σκάφος ειδικών χρήσεων. Έπειτα ήλθε  ένα καροτσάκι κήπου  (το ballbarrow) που αντί για ρόδα είχε μια μπάλα κι ήταν φτιαγμένο από ειδικό ανθεκτικό πλαστικό και για να μην κάνει ζημιές όπου ακουμπάει (όπως τα σιδερένια) και για να είναι πιο ευχάριστο στην όψη.

Στις δύο αυτές προσπάθειες που καταλαμβάνουν περίπου μια δεκαετία της ζωής του, ο JD εμπέδωσε κάτι που έγινε ακρογωνιαίος λίθος της επιχειρηματικής φιλοσοφίας του: ότι ο καλύτερος πωλητής ενός προϊόντος είναι αυτός που το έχει σχεδιάσει κι είναι παθιασμένος μαζί του.

Από το 1983-4, όπου είχε πρακτικά τελειώσει την ανάπτυξη της σκούπας του, μέχρι του σημείου που θα ξεκινήσει την παραγωγή της σε δικό του εργοστάσιο, 10 χρόνια μετά, μεσολαβεί μια απίστευτη οδύσσεια που είναι το πιο εντυπωσιακό μέρος του βιβλίου: ο αγώνας να βρει κάποια άλλη εταιρεία να το παράξει. Το τι αναποδιές, αρνήσεις, διαπραγματεύσεις, μυνήσεις, δίκες, ζημιές, επιτυχίες κι αποτυχίες περιλαμβάνει αυτή η πορεία είναι πραγματικά μυθιστορηματικό. Ξεχωρίζω τα εξής πολύ διδακτικά:

  • Τη μεγαλύτερη δυσπιστία και άρνηση την αντιμετώπισε στην ίδια του τη χώρα, κι έπειτα στην Ευρώπη, καθώς το επιχείρημα που άκουγε παντού ήταν το: “αν μπορούσε να υπάρξει καλύτερη σκούπα, θα την είχε εφεύρει η Hoover”
  • Το ότι οι Αμερικάνικες εταιρείες ήταν πολύ πιο δεκτικές στη συζήτηση μαζί του αλλά τελικά κατέληγαν σε μια άρνηση.
  • Και τ’ ότι αυτοί που πρώτοι αναγνώρισαν την αξία της εφεύρεσης του ήταν οι Γιαπωνέζοι, που έβαλαν και πρώτοι τη σκούπα σε παραγωγή. Στη σχετική διήγηση το φοβερό ανέκδοτο είναι ότι ο απίστευτα τελειοθήρας Dyson παραδέχεται ότι δεν μοιάζει ούτε στο μικρό δακτυλάκι ως προς την τελειοθηρία στους γιαπωνέζους.  Αναφέρει χαρακτηριστικά πως τον ξύπναγαν μες τη νύχτα και τον κουβάλαγαν πανικόβλητοι  στο εργοστάσιο για να του δείξουν την καταστροφή που είχαν υποστεί: μια δαχτυλιά σχεδόν αόρατη πάνω σε μια κόλληση!).
Η τελική κατάληξη όμως είναι η δικαίωση: από τη στιγμή που θα θέσει σε παραγωγή τη σκούπα σε δικό του εργοστάσιο στην Αγγλία, θα χρειαστεί λιγότερο από ένα χρόνο για να κατακτήσει το 50% της αγοράς παρότι η σκούπα κοστίζει τα διπλά από τις κοινές!
Τι ήταν όμως αυτή η σκούπα και γιατί παθιάστηκε τόσο μαζί της ο Dyson; Όπως πολλά καινοτομικά προϊόντα, ήταν κάτι που προέκυψε από την περιέργεια του Dyson όταν, καθαρίζοντας το σπίτι του, διαπίστωνε ότι η ηλεκτρική του σκούπα μετά από λίγο έχανε τη δύναμη της κι έπαυε να αναρροφά τη σκόνη. Με λίγο ψάξιμο διαπίστωσε ότι αυτό οφειλόταν στην απόφραξη των πόρων της σακκούλας από τη σκόνη, κάτι που συνέβαινε σε πολύ σύντομο χρόνο. Μια ευτυχής σύμπτωση του έδωσε την ιδέα για το πως θα μπορούσε να βελτιώσει τη λειτουργία της σκούπας: έμαθε για ένα σύστημα βιομηχανικού καθαρισμού που χρησιμοποιείται για να συλλέγει σκόνες, μικροαιωρήματα κτλ και που λέγονταν κυκλώνας. Κι από κει ως το  cyclone που είναι η ψυχή του μηχανισμού της σκούπας του που καταργεί τη σακκούλα, ήταν ζήτημα ενός μόνο πειραματισμού. Στις χιλιάδες προσπάθειες που ανέφερα πιο πάνω, τελειοποίησε τη μέθοδο, έλυσε μια απειρία μιρκοπροβλήματα, βελτίωσε τις δευτερεύουσες λειτουργίες της σκούπας (το  πως κυλάει, το πως μαζεύει το καλώδιο, πως γίνεται πιο εργονομικό το κράτημα κτλ) και τελικά έφτιαξε κάτι που κατά τα φαινόμενα, λειτουργεί καλύτερα από μια παραδοσιακή σκούπα, είναι σίγουρα πιο όμορφο και απείρως πιο ανθεκτικό και που μοιάζει να προορίζεται για … διαστημική χρήση. (Μπορείτε να διαβάσετε συνοπτικά όλη την ιστορία της σκούπας στο site της εταιρείας).

Ο Dyson είναι Εγγλέζος κι όλο το βιβλίο είναι διάσπαρτο με σκέψεις, κρίσεις, προτάσεις, αφορισμούς για την βιομηχανία στην Αγγλία.

Την ποιάν;

Ναι, τη βιομηχανία, που, επί και μετά Θάτσερ, οι Άγγλοι έβγαλαν από το εθνικό CV τους, δημιουργώντας το μεγαλύτερο παράδοξο  της οικονομικής ιστορίας: η χώρα που πρωτοστάτησε στη βιομηχανική επανάσταση ν΄ αποποιείται το παρελθόν της και να βλέπει το μέλλον της στις υπηρεσίες. Δηλαδή, στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες του City, κατά κύριο λόγο. Και στις διαφημιστικές που ο Dyson αντιπαθεί χαρακτηριστικά.

Όλως περιέργως, παρόμοιοι αφορισμοί είχαν ακουστεί κι εδώ πριν κάτι χρόνια: ότι το μέλλον μας είναι στις υπηρεσίες, στις Τράπεζες κτλ. Και βέβαια αντίστοιχη αποβιομηχάνιση (της όποιας αναιμικής βιομηχανίας διαθέταμε) ζήσαμε κι εμείς στο ίδιο περίπου διάστημα αλλά γι άλλους λόγους.

Το σημαντικό για μας  στο παράδειγμα του  Dyson, είναι ότι κατόρθωσε να νικήσει αυτό που ζουν κι αναπνέουν καθημερινά όλοι οι επιχειρηματίες που προσπαθούν να κάνουν κάτι καινοτόμο στη χώρα μας: τη γενική άρνηση. Against the odds, όπως είναι κι ο υπότιτλος του βιβλίου.

Ο  Dyson, κι οι τύποι σαν τον Dyson,  λίγοι, ελάχιστοι είναι η αλήθεια, έχουν κάτι ακόμα που μου είναι ιδιαίτερα προσφιλές: καταπιάνονται με τα πάντα. Είναι αυτό που στην αναγέννηση αποκαλούσαν homo universalis. Είναι άνθρωποι που δεν πατάνε μόνο σ’ ένα πεδίο και διαπρέπουν σ’ αυτό, όπως σκληρά μας σπρώχνει να κάνουμε η στυγνή εποχή της εξειδίκευσης, αλλά διαθέτουν μια παιδεία αισθητική, εγκυκλοπαιδική και πολιτική πέραν και πάνω από την όποια τεχνική, παιδεία που τους εμπνέει και τους οδηγεί στις αποφάσεις τους και στις επιλογές τους και που, τελικά, τους ξεχωρίζει. Κι αυτή η σφραγίδα του ξεχωριστού περνάει και στα δημιουργήματα τους.

10 thoughts on “Βιομηχανικές σκέψεις

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Την έχεις δει σε λειτουργία; Έχω μεγάλη περιέργεια να δω αν είναι τόσο καλή όσο την περιγράφει.

  1. Pantelis Evgenidis

    Βασικά πολύ ωραία παρουσίαση βιβλίου. Τόσο ωραία που δεν νομίζω οτι χρειάζεται να το διαβασω :D.

    Απο την ώρα που το διάβασα με βασανίζουν 3 ερωτήσεις.

    1. Αραγε ο Dyson να διάβασε κάποιο βιβλίο καποτε, το οποίο να τον έσπρωξε στην επιτυχία?

    2. Αν είναι τόσο γνωστός και επιτυχημένος γιατί κάθε δεύτερο σπίτιτ δεν έχει μια τέτοια σκούπα?

      1. Nikos Anagnostou Post author

        Ο καθένας έχει τις εμπνεύσεις και τα πρότυπα του: ο Dyson είχε δυο πρότυπα, όπως ομολογεί ο ίδιος: τον Μπακμίνστερ Φούλερ και τον Ιζαμπαρντ Κίνγκντομ Μπρουνέλ. Δεν θυμάμαι αν διάβασε βιβλία τους αλλά σίγουρα είδε τα έργα τους. Όσο για το δεύτερο ερώτημα, αυτό ισχύει στην Αγγλία.

  2. cosmix

    Εύγε Νίκο για την παρουσίαση του βιβλίου. Είναι όντως ιδιαίτερα γνωστός στη Βρετανία, όπως και η σκούπα του. Ήδη από τις αρχές των 2000ς ήταν αρκετά συνηθισμένες οι διαφημίσεις των προϊόντων του στο μετρό του Λονδίνου.

    Σε καμία περίπτωση δεν θα αποκαλούσα τον Dyson ‘homo-universalis’· έχω στο μυαλό μου πολύ πιο πολυμαθείς και πολυπράγμονες ανθρώπους με αυτόν τον τίτλο. Όμως φαίνεται με βεβαιότητα ένας φοβερα επίμονος, ευφυής και — εν τέλει — αποτελεσματικός εφευρέτης και επιχειρηματίας. Και — συμφωνώ απόλυτα — πως στην εποχή της αφθονίας, της μαζικής παραγωγής και της ευκολίας, έχουμε χάσει τον σεβασμό και την αγάπη προς την εφεύρεση και την πρόοδο. Άλλωστε, πολύ συχνά οι μεγάλες εταιρίες (η Hoover του παραδείγματός σου) συχνά έχουν αντικίνητρα στην επένδυση και επιτάχυνση της προόδου και της έρευνας πάνω στα προϊόντα τους. Παγκοσμίως, το μεγαλύτερο μέρος της καινοτομίας προέρχεται από σχετικά μικρές εταιρίες· γιατί ποντάρουν σε αυτή και δεν έχουν οικονομικές και επιχειρηματικές δομές/buffers που θα τους επέτρεπαν να κερδοφορούν διαφορετικά, όπως οι πολύ μεγαλύτερες αυτών.

    Η άρνηση που περιγράφει(ς) είναι υπαρκτή παντού και στην Ελλάδα, μια χώρα που δεν παράγει σχεδόν τίποτα άξιο παγκοσμίως, όπου ο τουρισμός και η μεταπώληση υπηρεσιών και προϊόντων αποτελούν θλιβερούς πυλώνες ανάπτυξης και μονόδρομος κατά πολλούς, συχνά καταντά κανείς γραφικός όταν επιχειρεί να πρωτοπορήσει δημιουργώντας.

    Σε ό,τι αφορά την σκούπα, χρησιμοποιούσα τακτικά μια Dyson το 2002-2003. Δεν την θυμάμαι ως κάτι παραπάνω από μια καλή σκούπα, αλλά εικάζω πως άλλοι με μεγαλύτερη εμπεριία χρήσης της ενδέχεται να έχουν πολύ καλύτερη εικόνα από εμένα =)

    1. Nikos Anagnostou Post author

      @cosmix Ευχαριστώ. Για το homo universalis που έγραψα, ο Dyson έχει την ανάλογη ευρύτητα. Εκείνο που κάνει τη διαφορά για να χαρακτηριστεί κάποιος ως homo universalis δεν είναι η ευρύτητα όμως αλλά η περίπου ισόποση κατανομη της δράσης ανάμεσα στα διαφορετικά πράγματα. Πραγματικά γι αυτό δεν έχω ούτε γνώση, ούτε ένδειξη. Αν τον χαρακτήρισα έτσι, είναι γιατί μέσα από τη γραφή του περισσότερο οσμίζεσαι παρά βλέπεις μια τέτοια ευρύτητα. Αλλά μπορεί να κάνω και λάθος. Παρεπιπτόντως όμως, επειδή μ’ ενδιαφέρει το θέμα, τι παραδείγματα έχεις κατά νού.

  3. cosmix

    Χμμ. Διεθνούς φήμης — και δίχως ιδιαίτερη σκέψη ενδεχομένως, αφήνοντας απ’έξω πολλούς και παραθέτοντας μια κάπως κλισέ λίστα — μάλλον θα ανέφερα τους Thomas Young, Nathan Myhrvold, Douglas Hofstadter, Jared Diamond, Johann Wolfgang von Goethe. Αν το επεκτείνουμε στο παρελθόν προφανώς θα προσέθετα τους κλασσικούς da Vinci, Newton, Copernicus κλπ.

    Δεν υπάρχει νομίζω καθιερωμένος σύγχρονος ορισμός για τον homo-universalis και ο όρος τυγχάνει κατάχρησης στις ημέρες μας. Σίγουρα έχει σημασία η ευρύτητα και προφανώς ο βαθμός ενασχόλησης με κάθε τομέα/αντικείμενο (δηλαδή να έχει παραχθεί ουσιαστικό έργο σε κάθε τομέα και να μην περιορίζεται η δράση σε εξερεύνηση), αλλά το ‘ισόποση κατανομή της δράσης’ μου φαίνεται υπερβολικό και δεν λαμβάνει υπόψη την αξία του αποτελέσματος (η οποία μπορεί να είναι τεράστια, έστω και με σαφέστατα ανισόποση κατανομή της δράσης).

  4. Σωτήρης

    Την πρώτη μου ηλεκτρική σκούπα χωρίς σάκο την απέκτησα πριν 2 μήνες. Τη βρήκε το παιδί του γείτονα δίπλα στα σκουπίδια και μου τη χάρισε, μια που του αρέσει η καθαριότητα εκτός από υπολογιστές. Σκούπα-crossing λοιπόν.

    Τώρα ευχαριστώ και τον εφευρέτη.

  5. Νίκος Κωνσταντόπουλος

    Συγχαρητήρια για αυτό το άρθρο.

    Στην Ελλάδα συνήθως ταυτίζουμε την έννοια της καινοτομίας μόνο με την παραγωγή λογισμικού και διαδικτυακών εφαρμογών. Είναι καλό που προωθείται η ιδέα να αναπτυχθεί στην Ελλάδα μια industry που θα ασχολείται με το σχεδιασμό και την παραγωγή καινοτόμων βιομηχανικών προϊόντων.

    Σε όσους έχουν ταυτίσει τη βιομηχανική δραστηριότητα με την περιβαλλοντική μόλυνση αξίζει να αναφερθεί ότι στις μέρες μας οι βιομηχανικές μονάδες μπορούν να σχεδιαστούν έτσι ώστε να είναι ιδιαίτερα φιλικές προς το περιβάλλον (sustainable manufacturing). Υπό αυτή την έννοια η Ελλάδα είναι τυχερή που δεν έζησε την κλασσική βιομηχανική επανάσταση, η οποία επέφερε μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα στις πόλεις και τα οικοσυστήματα των πρώτων βιομηχανικών χωρών. Εξυπακούεται ότι μια ενδεχόμενη εκβιομηχάνιση της Ελλάδας θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο φιλική προς το περιβάλλον καθώς από την ποιότητα του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας μας εξαρτάται η άλλη μεγάλη εγχώρια industry, δηλαδή ο τουρισμός, καθώς βέβαια και η ποιότητα της ζωής μας.

    Όσον αφορά τα οφέλη της βιομηχανίας στην οικονομία αρκεί να αναφερθεί ότι τα χρόνια που ο Dyson σχεδίαζε την ηλεκτρική σκούπα διαβιούσε από τα έσοδα της συζύγου του, που ήταν ζωγράφος και παρέδιδε μαθήματα ζωγραφικής, και έφτασε σήμερα (2011) να έχει περιουσία που ανέρχεται στα 1,44 δισεκατομμύρια λίρες Αγγλίας (πηγή: Wikipedia).

Comments are closed.