Μελίνα

Τα άυλα σαν λύση εξωστρέφειας

Διαβάζοντας αυτή τη μετρημένη και χωρίς τεχνοκρατικές περιστροφές παρουσίαση της πορείας του Μνημόνιου και της  αποτυχημένης (μη) εφαρμογής του  συνειδητοποίησα κάτι που έπρεπε να είναι καθαρό από την αρχή. Στη συνταγή του μνημονίου υπήρχε μόνο η ελπίδα της αύξησης της εξωστρεφούς παραγωγής. Και λέω ελπίδα γιατί με τόσο ισχνή παραγωγική βάση, το κυρίως πρόβλημα δεν θα λυνόταν αν απελευθερώνονταν, και κατά συνέπεια φτήναιναν, οι μεταφορές, ή αν έφευγε από τη μέση το ‘λίπος’ των ενδιάμεσων και της γραφειοκρατίας (όχι πως δεν πρέπει να φύγουν).

Γιατί, τελικά, αυτό που όντως θα φτήναινε, θα ήταν ένα μη αναγνωρίσιμο, μέτριας ποιότητας, χαμηλής συνθετότητας προϊόν που, και πάλι, σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε ν’ ανταγωνιστεί την πλημμυρίδα των εξευτελιστικά φτηνών προϊόντων από την Απω Ανατολή, στην εγχώρια ή στη διεθνή αγορά, καθώς, από τα χαρακτηριστικά του, μόνο μ’ αυτά θα συγκρινόταν.

Συνειδητοποίησα επίσης, πως αυτό το άρθρο στην ουσία είναι μια ελεγεία για την ήττα της αξίας και της παραγωγικότητας, καθώς οι δυνάμεις που δυναστεύουν τη μοίρα του τόπου προτιμούν να είναι οι πλουσιώτεροι των φτωχών, παρά οι φτωχοί των πλουσίων και συνεπώς δεν θα εγκαταλείψουν τον στραγγαλισμό μας μέχρι ν’ αποπνεύσουμε.

Κι αναρωτήθηκα (κι αναρωτιέμαι ακόμα) μήπως υπάρχει τρόπος αντί να νικηθεί αυτό το σύστημα σε ευθεία αντιπαράθεση, απλά να βραχυκυκλωθεί.

Κι εκεί πάνω ξανάφερα στο μυαλό την όλη συζήτηση για τα  tradables, που έχει ξεκινήσει ο Αρίστος Δοξιάδης, σκεφτόμενος ότι, στην αναζήτηση μιας νέας δυναμικώτερης παραγωγής, κάπου έχουμε παρασυρθεί σε παλαιότερα σχήματα.

Μήπως το μιλάμε για επιστροφή στην αγροτική παραγωγή π.χ. είναι, όχι μόνο λάθος, αλλά κι απομάκρυνση από κει που έχουμε πραγματικά απόθεμα δυνάμεων κι αρωγό την ελληνική ψυχοσύνθεση;

Κι παρυσφρύει πάλι στη σκέψη το παράδειγμα του μικρόκοσμου στον οποίο συχνά πυκνά κινούμαι: των startups και της νέας εξωστρεφούς επιχειρηματικότητας.

Σκεφτείτε: ένα ιντερνετικό startup δεν θα χρειαστεί φορτηγατζήδες για να μεταφέρουν τα ‘προϊόντα’ του στις διεθνείς αγορές. Δεν έχει ανάγκη από ακριβές εγκαταστάσεις. Δεν πληρώνει μισθούς με βάση κάποια συλλογική σύμβαση. Κι αν αναζητήσει σοβαρή χρηματοδότηση και μέλλον, το πιθανώτερο είναι να τα βρει εκτός ελληνικής επικράτειας.

Θα μου πείτε: “τότε τι όφελος μπορεί έχει η ελληνική οικονομία ή η χώρα;”  Το ίδιο που είχε παλιαότερα από τη ναυτιλία και το εισόδημα που εισέρρε σ’ ελληνικά σπιτικά.

“Αλλά, εντάξει, ακόμα κι έτσι να είναι”, θα μου πείτε πάλι,  “πόσο πρέπει να είναι αυτό για να έχει επίπτωση μιας κάποιας σημαντικότητας;”

Σωστά, δεν μπορεί να είναι πολύ και δεν θα έρθει γρήγορα. Αλλά ας το χρησιμοποιήσουμε σαν μοντέλο για να δούμε αν υπάρχουν κι άλλες δραστηριότητες που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν έτσι ή παρόμοια, και να συντελέσουν στο βραχυκύκλωμα που λέγαμε παραπάνω. Υπάρχουν;

Τις προάλλες άκουγα μια ραδιοφωνική εκπομπή, σε  κάποιο από τα διαλείματα απεργίας στον  Kosmos (ο παραγωγός και τ’ όνομα της εκπομπής μου διαφεύγουν) όπου το θέμα είχε ξεχωριστό ενδιαφέρον: αφορούσε την ομοιότητα της ελληνικής λαϊκής μουσικής με μουσικές της Μέσης Ανατολής, της Κεντρικής Ασίας κι ακόμα πιο πέρα. Κι η έκπληξη μου ήταν τεράστια όταν άκουσα ένα τραγούδι από κάποια επαρχία της Κίνας που, αν έβαζες ελληνικό στίχο, με τίποτα δεν θα μπορούσε να ξεχωρίσεις από ένα ρεμπέτικο. Η ελληνική λαϊκή μουσική είναι (είτε μας αρέσει, είτε όχι) συγγενής με τη μουσική αυτών των λαών, μπορεί να γίνει εύκολα αποδεκτή εκεί,  κι εύκολα και μπορούν να μάθουν να την αναγνωρίζουν και να την καταναλώνουν.

Η αρέσκεια των Ισραηλινών και των Τούρκων στην ελληνική μουσική είναι γνωστή, αλλά το να βάζεις στο νου μια δυνητική αγορά μεγαλύτερη σ’ έκταση από τις χώρες που κατέκτησε ο Μέγας Αλέξανδρος, και σε πληθυσμό που μετριέται σε δεκάδες φορές τον ελληνικό, είναι μια προοπτική και μια ευκαιρία που κόβει την ανάσα.  Απαιτεί όμως μια στρατηγική στροφή στο λαϊκό τραγούδι: να φύγει από το περιτύλιγμα της φτηνής αλλά ακριβά χρεούμενης διασκέδασης και να γίνει προϊόν. Προϊόν πολιτισμού μεν, αλλά προϊόν. Κι οι εταιρείες παραγωγής του κι οι φορείς του να κοιτάξουν να στοχεύσουν αυτές τις αγορές στις οποίες έχουν πραγματικά πιθανότητα να ακουστούν και ν’ αναδειχτούν  παρά να γλύφουν κατουρημένες γκλαμουροποδιές στη Γιουροβίζιον.

Ύστερα είναι ο κινηματογράφος που, παρά το πλούσιο ελληνικό παρελθόν του δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα διεθνής, και παρά τα τελευταία μικρά καλά νέα του (τη διεθνή προβολή π.χ. που γνώρισαν οι ταινίες του Λάνθιμου ‘Κυνόδοντα’ς και ‘Άλπεις’, το ‘Άττενμπεργκ’ της Τσαγκάρη και ο ‘Άδικος Κόσμος’  του Τσίτου), δεν μας έχει δώσει κάτι μεγάλης κλίμακας ακόμα, ούτε έχει βρει ένα δικό του ύφος. Έχει δε μια διπλή εικόνα: παραγωγές πιο εμπορικές αλλά και πιο εσωστρεφείς που πατάνε κυρίως πάνω σε τηλεοπτικά ονόματα, κι άλλες πιο soul searching που μπορούν να έχουν ανταπόκριση σ’ ένα διεθνές κοινό. Δε χρειάζεται να ψάχνουμε διεθνή θέματα για το διεθνές κοινό. Ο Ιρανικός κινηματογράφος κάνει διεθνείς επιτυχίες μ’ ακραιφνώς ιρανικά θέματα.  Ειλικρίνεια χρειάζεται. Γιατί το αληθινό είναι και πανανθρώπινο κι αναγνωρίζεται άμεσα σαν τέτοιο.

Εκείνο που γεννάει ελπίδες εδώ είναι τ’ ότι η κρίση στην διαφημιστική άγορα έχει ήδη αρχίσει να στρέφει τους κινηματογραφιστές των τηλεοπτικών σποτ σ’ αναζήτηση άλλων λύσεων, κάτι που μπορεί να σημαίνει είτε τη συνέχιση της παρούσας δουλειάς τους στο εξωτερικό (καλό αλλά λίγο) , είτε τη δημιουργία ταινιών που θα μπορούν να ‘ταξιδέψουν’ και να φέρουν εκατομύρια στη χώρα. (Παρεπιπτόντως, μια τέτοια φιλόδοξη προσπάθεια έχει ξεκινήσει ο Γιάννης Σμαραγδής με το “Ο Θεός αγαπάει το χαβιάρι” .  Μακάρι να πετύχει).

Γενικά, η καλλιτεχνική δημιουργία έχει ένα πλεονέκτημα: δεν εξαρτάται στενά από όρους παραγωγής. Αν κάτι αρέσει, ο κόσμος είναι διατεθειμένος να πληρώσει γι αυτό. Δεν αγοράζουμε μουσική με κριτήριο πόσο φτηνώτερο είναι ένα κομμάτι από ένα άλλο. Συνεπώς, εδώ δεν υπάρχει εδώ ανταγωνισμός από χώρες χαμηλού κόστους. Υπάρχουν βέβαια ζητήματα σχετικά με τη διανομή και το μάρκετιν, που όμως είναι επιλύσιμα, και μάλιστα, εφόσον αναφερόμαστε σε διεθνείς αγορές, επιλύσιμα σε πλαίσια διεθνούς ανταγωνισμού που σημαίνει μακρυά και πέραν από το γνωστό πεδίο κατεργαριών των ελληνικών doing business.

Κι επιπλέον τα προϊόντα πολιτισμού, έχουν κι ένα άλλο, πέραν του οικονομικού, όφελος: δημιουργούν μια αναγνώριση, χαράζουν το  brand Ελλάδα στα μυαλά των μη Ελλήνων. Δεν είναι τυχαίο ότι, για δεκαετίες, όταν στη Δύση άκουγαν τη λέξη Έλληνας σκέφτονταν το Ζορμπά και τη Μελίνα. Δυο ταινίες το έκαναν αυτό. Δυο ταινίες (Το Zorba the Greek και το Ποτέ την Κυριακή) σχηματοποίησαν την εικόνα του Έλληνα στο μυαλό της Δύσης. Πιθανόν άλλες δυο να μπορέσουν να την ανασχεδιάσουν με νέους ευνοϊκότερους όρους.

 

6 thoughts on “Τα άυλα σαν λύση εξωστρέφειας

  1. Argos

    Σε γενικές γραμμές Νίκο συμφωνώ μαζί σου. Αν μου επιτρέπεις μερικές παρατηρήσεις
    Σε ότι αφορά τις Startups θεωρώ ότι με ελάχιστες εξαιρέσεις δεν έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε out of the box και έχω την εντύπωση ότι δεν βοηθάνε οι συνθήκες κοινωνικές κυρίως αλλά και η κατάσταση στην εκπαίδευση. ¨ενας άλλος παράγοντας βέβαια είναι και οι χρηματοδοτήσεις, αλλά σήμερα ίσως και να ξεπερνιέται αυτό το πρόβλημα με νέες μεθόδους, πάντως σίγουρα χρειάζεσαι χρόνο.

    Για την μουσική δεν έχω να πω τίποτα, πέραν του ότι μας έφαγε η δεκαετία του 90 τα ΚΛΙΚ και τα ΝΙΤΡΟ και οι παραφυάδες τους.
    Για τον Κινηματογράφο, νομίζω ότι η καταστροφή ήταν ο τρόπος λειτουργία του ΕΚΚ. Τόσα χρόνια φεστιβάλ στην Σαλονίκη (52) σχολή κινηματογράφου τα τελευταία χρόνια στην ίδια πόλη και δεν μπορέσαμε να κάνουμε μια “ελληνική σχολή”, όπως οι Ιρανοί ή οι Κινέζοι ή οι Κορεάτες. Έτσι όταν μιλάς για ελληνικό κινηματογράφο ή έχουν στον νού τους τον Ζορμπά ή στην πιο φευγάτη τον Αγγελόπουλο

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Θωμά, έχει λίγο πιο παλιά εικόνα για τα startups στην Ελλάδα. Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο (ίσως και λόγω της κρίσης) έχουν αλλάξει πάρα πολλά πράγματα. Δεν έχει βγει ακόμα στην επιφάνεια κάτι εντυπωσιακό, αλλά υπογείως υπάρχει ένας ικανός πληθυσμός νέων παιδιών που ψάχνονται και προσπαθούν, όχι πλέον για μια γρήγορη αρπαχτή κι όχι εντός συνόρων.
      Για τη μουσική και τον κινηματογράφο συμφωνούμε.

  2. atma

    Καλησπέρα,

    Στις Η.Π.Α. ένα τεράστιο πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει το οικονομικό τους μοντέλο είναι πως παρά της πρωτοκαθεδρία σε επιχειρήσεις web 2.0 (Facebook, Twitter, FourSquare. κλπ) η ανεργία είναι τεράστια. Αυτές οι εταιρίες απασχολούν ελάχιστα άτομα (π.χ το twitter έχει 150 $ mil τζίρο, με 1.6 Bn funding και 140 εργαζόμενους). Η αναλογία είναι πολύ χαμηλή σε σχέση με την General Motors ή την Ford που στα καλά τους μετρούσαν τους εργαζόμενους σε χιλιάδες. Φυσικά μιλάμε για εξειδικευμένο προσωπικό, που δεν είναι εύκολο να βρεθεί σε ευρεία κλίμακα.

    Άρα όταν μιλάμε για ένα κράτος, για καταπολέμηση της ανεργίας, όπως δεν μπορούν οι «άνεργοι» να έχουν την απαίτηση μισθών 6.000 € / μήνα, δεν μπορείς να έχεις την απαίτηση ως κράτος να είναι όλοι εξειδικευμένοι. Ειδικά δε όταν μιλάμε για το Ελλαδιστάν με το σύστημα εκπαίδευσης που παρέχει…

    Άρα σε καμία περίπτωση η λύση των startups δεν θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε ευρεία κλίμακα. Ακόμη και στο Ισραήλ, που υπάρχει έκρηξη startups ψηλής τεχνολογίας, ο ρόλος του κράτους (επιδοτήσεις, κλπ) και του στρατού (εκπαίδευση, κλπ) είναι πολύ συγκεκριμένος κι οδηγεί σταθερά προς εκείνη την κατεύθυνση. Μιλάμε για ένα μιλιταριστικό κράτος, δεν θα ήθελα να δω την Ελλάδα σε τέτοια κατάσταση.

    Κλείνοντας, θεωρώ τουλάχιστον άστοχη την παραγκώνιση της Γεωργίας. Υπάρχει κι εκεί ψηλή τεχνολογία. Γεωργός δεν είναι μόνο ο ΧΥ τύπος με το φτυάρι και τρακτέρ του 1940. Η χώρα μας προσφέρεται και παράγει προϊόντα ποιότητας όπως λάδι, πατάτες, ντομάτες κλπ. Δυστυχώς δεν υπάρχει σωστή οργάνωση και τα προβλήματα του χώρου είναι λίγο-πολύ γνωστά. Αλλά αυτός ο κλάδος μπορεί να απασχολήσει *πολύ* κόσμο. Σε καμία περίπτωση δεν νομίζω ότι υπάρχει περίπτωση να απασχοληθεί η ίδια ποσότητα κόσμου σε startup επιχειρήσεις.

    αυτά σε ότι αφορά την Γεωργία & τα startups..

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Δικαιολογημένες ως ένα βαθμό οι ενστάσεις σου αλλά…
      α. Η σύγκριση με την Αμερική είναι άστοχη. Υπάρχει ανεργία στην Αμερική αλλά δεν είναι στα δικά μας επίπεδα κι ούτε φταίνε τα startups γι αυτό. Οι περισσότερες δουλειές που έχουν χαθεί είναι 1. στη βιομηχανία καθώς αυτή είτε μετακομίζει σε χώρες χαμηλού κόστους, είτε ρομποτοποιείται. 2. στις κατασκευές, που είναι λογικό, αναμενόμενο κι υγιές μετά την φρενήτιδα των φτηνών στεγαστικών πριν το 2006.
      β. Η Ελλάδα είχε δομική ανεργία στο 7-8% και στις καλύτερες μέρες της. Αυτό που προτείνω δεν είναι λύση για την πλήρη απασχόληση αλλά τουλάχιστον για τη μετατροπή non-tradable κλάδων σε tradable και τη διατήρηση των σχετικών θέσεων εργασίας που αλλιώς θα πρέπει να … γίνουν γκαρσόνια ή να φύγουν από τη χώρα.
      γ. Η ιστορία της αγροτικής παραγωγής είναι κάτι που μπορεί να προσφέρει λύση σε κάποιο κόσμο, ειδικά αν έχει ρίζες κι εδάφη στην επαρχία, αλλά το σύνολο της αγροτικής παραγωγής στις ανεπτυγμένες χώρες δεν πάει πάνω από το 3-4% του ΑΕΠ. Εκεί είναι και το δικό μας. Τι λύση αναμένουμε λοιπόν; Διπλασιασμό της αγροτικής παραγωγής; Άντε να πάει στο 6%. Είναι περίπου η απώλεια του ΑΕΠ που είχαμε την περασμένη χρονιά μόνο. Και μετά; Το υπόλοιπο πως θα καλυφθεί; Κι επιπλέον μη παραβλέπεις ότι για να υπάρξει στροφή στην αγροτική παραγωγή χρειάζονται αγροτικοί κλήροι. Πως θα γίνει αυτό; Με αναδασμό; Εδώ τα αυθαίρετα δε μπορούμε να εξέγξουμε, θα πάμε να πάρουμε γη από κάποιους και θα τη δώσουμε σε άλλους; Ή μήπως να μοιράσουμε κρατική γη; Και ποιο θα είναι το δίκαιο κριτήριο στην προκειμένη περίπτωση; Καταλαβαίνεις τι έχει να γίνει;

  3. Pingback: buzz

  4. Pingback: Timeliners #16 την επομένη του Αγίου Ευθυμίου ανήμερα « Timeliners

Comments are closed.