Η πόλη των φαντασμάτων

Ομολογώ νοιώθω μια αμηχανία. Δεν έχω απ’ όσο θυμάμαι ξαναγράψει ποστ για ιστορικό βιβλίο. Και η Θεσσαλονίκη του Μark Mazower είναι ένα βιβλίο που καλύπτει την ιστορία της πόλης από την ίδρυση της, στα πρώτα χρόνια μετά τον Μέγα Αλέξανδρο, ως σήμερα.

Παρότι πάντα μ’ άρεσε η ιστορία, δεν έχω επαρκείς γνώσεις για να εκφέρω άποψη, ειδικά για ένα θέμα όπως η Θεσσαλονίκη που το γνωρίζω ελάχιστα. Για αυτό τα όσα ακολουθούν θα πάρουν εξ ανάγκης τοις μετρητοίς την ιστορική ύλη του βιβλίου και θα πατήσουν σ’ αυτήν σαν να είναι αλήθεια. Και λέω “σαν να ήταν αλήθεια” όχι γιατί την αμφισβητώ αλλά γιατί δεν μπορώ να την αμφισβητήσω. Αφήνω τον πιθανό αντίλογο λοιπόν σε άλλους. Είναι οι συσχετισμοί και οι διασυνδέσεις που με κάνουν να θέλω να γράψω για το βιβλίο κι όχι η αναζήτηση μιας κάποιας ιστορικής αλήθειας.

Ένα βήμα πίσω.

Μέσα στη δίνη της κρίσης -νομίζω αυτό ισχύει γενικά- έχουμε όλοι λίγο πολύ αρχίσει να ξανασκαλίζουμε θέσεις και πράγματα που τα θεωρούσαμε δεδομένα ή που δεν μας απασχόλησαν ποτέ. Η πιο κοινή περίπτωση είναι οι αναδρομές στην πρόσφατη μεταπολιτευτική ιστορία του τόπου κι η αναζήτηση των οικονομικών κι άλλων αιτίων που μας έφεραν στο σήμερα.

Αναλόγως όμως του πόσο πολύ θέλει κανείς να ξετυλίξει το κουβάρι, μπορεί να καταλήξει σε γρήγορα συμπεράσματα ή να χαθεί σ’ ένα λαβύρινθο όπου η ιστορία δεν θα είναι ο μόνος Μινώταυρος.

Ανήκω σ’ αυτούς του λαβύρινθου. Έχω προσπαθήσει όμως να  οριοθετήσω το ενδιαφέρον μου στο νεώτερο ελληνικό κράτος. Και για λόγους οικονομίας (pun intended),  και γιατί δεν πιστεύω στην οργανική συνέχεια από τη αρχαιότητα ως σήμερα, στο βαθμό τουλάχιστον που μια τέτοια συνέχεια επιδιώκει να συνιστά σοβαρά εξηγητικό σχήμα για το τι συμβαίνει σήμερα.

Οι πεντακόσιες πυκνογραμμένες σελίδες του βιβλίου του Mazower, ρίχνουν το βάρος τους τους πάνω κάτω την  ίδια χρονική περίοδο.  Υπάρχει όμως ένα προγενέστερο σημείο που είναι καθοριστικό στην όλη αφήγηση αλλά κι αποτελεί τον λόγο της εξέλιξης και της μετέπεια διαμόρφωσης της πόλης: η κατάληψη από τους Τούρκους το 1430.

Σ’ αντίθεση με την Κωνσταντινούπολη, η Θεσσαλονίκη προέβαλε μακροχρόνια αντίσταση στους πολιορκητές Οθωμανούς. Κι όπως ήταν ο κανόνας τότε, όποια πόλη δεν παραδινόταν οικειοθελώς, γινόταν αντικείμενο πλήρους λεηλασίας κι εξανδραποδισμού. Το 1430 στη Θεσσαλονίκη, που μέχρι τότε ήταν μια  καθαρά ελληνική, με ιστορική συνέχεια, πόλη,  το ελληνικό στοιχείο σχεδόν αφανίζεται. Για λίγα χρόνια η πόλη μένει μισοερημωμένη με πλειοψηφούν στοιχείο τους νέους μωαμεθανούς κατακτητές που δεν αρκούν όμως για να της δώσουν την παλιά ζωή κι αίγλη της.

Η ανάγκη συμπλήρωσης του ενεργού πληθυσμού της πόλης καλύπτεται μ΄αναπάντεχο τρόπο: με Εβραίους που έρχονται στην Οθωμανική αυτοκρατορία από την Ισπανία και την Πορτογαλία για ν’ αποφύγουν τον εκεί διωγμό τους. Έτσι στα τέλη του 15ου αιώνα, στην Θεσσαλονίκη εγκαθίσταται ένας λάος που δεν έχει ούτε ιστορική, ούτε θρησκευτική, ούτε καν γλωσσική σχέση (οι Εβραίοι αυτοί μιλούν Ισπανικά και Πορτογαλικά) και για πολλούς αιώνες αποτελεί το πολυπληθέστερο κομμάτι της πόλης.

Κι αυτό είναι το στοιχείο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης που της δίνει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της και το μοναδικό ανθρώπινο μίγμα που όμοιο του δεν έχει η Οθωμανική αυτοκρατορία.

Η Θεσσαλονίκη που ξέρουμε σήμερα ‘γεννήθηκε’ το 1912 με την κατάκτηση της από τον ελληνικό στρατό. Η αρχιτεκτονική και την πολεοδομική μεταμόρφωση της ήλθε απότομα σαν αποτέλεσμα της φωτιάς του 1917 που εξαφάνισε το μεγαλύτερο μέρος της παλιάς πόλης. Στα ερείπια της χαράχθηκε μια μοντέρνα ευρωπαϊκή πόλη, με λεωφόρους και οικοδομικά τετράγωνα γαλλικής έμπνευσης αλλά ελληνικής τελικά εκτέλεσης.

Πληθυσμιακά η Θεσσαλονίκη του σήμερα είναι παιδί του 1922. Η συνθήκη της Λωζάνης και η πρωτοφανής συμφωνία ανταλλαγής πληθυσμών και η προηγηθείσα Μικρασιατική καταστροφή ήταν που έφεραν στα χώματα της χιλιάδες εξαθλιωμένους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη αλλά κι έδιωξαν όλο σχεδόν τον Μουσουλμανικό πληθυσμό της, όπως και της λοιπής  Μακεδονίας.

Την τελική σφραγίδα στη αλλαγή της εθνολογικής σύνθεσης του πληθυσμού της την έφεραν οι Γερμανοί το 1943 με την μαζική εξόντωση των 45-50 χιλιάδων Εβραίων της.

Το 2010 είχα επισκεφτεί για πολύ λίγο τη Σμύρνη.  Τολμώ να πω ότι δεν μου έκανε καμιά απολύτως εντύπωση. Ήταν μια άλλη πόλη. Άλλη από την πόλη που είχα ακούσει, διαβάσει και δει στις ιστορικές αφηγήσεις των προσφύγων και των Μικρασιατικής προέλευσης λογοτεχνών. Αν δεν έβλεπα τούρκικες σημαίες και πορταίτα του Κεμάλ, κι αν δεν άκουγα τον κόσμο στους δρόμους να μιλά Τουρκικά, θα δυσκολευόμουν να την τοποθετήσω στο χάρτη. Θα μπορούσε να είναι ελληνική, να βρίσκεται κάπου στο Λίβανο ή να την περάσεις για την Τεργέστη. Ό,τι στοιχείο της έδινε την εικόνα και το χρώμα που μας μετέφεραν οι πρόσφυγες, έγινε παρανάλωμα της μεγάλης φωτιάς του 1922, κι ό,τι έμεινε το αφάνισαν οι μουσουλμάνοι έποικοι, που, σημειωτέον, πολλοί προέρχονταν από Μακεδονικά εδάφη.

Η Κωνσταντινούπολη έχει κρατήσει αρκετό από τονπαλιό χαρακτήρα και χρώμα της, αλλά έχει κι αυτή αλλάξει πολύ. Μπορεί τα κτήρια που στέγασαν τα διάφορα μιλιέτ να υπάρχουν ακόμα (αν κι η δημοτική αρχή εκεί επιδίδεται σε μια συστηματική αφάνιση τους) αλλά τα μιλιέτ τα ίδια όχι.

Οι τρεις μεγάλες πολυεθνικές μητροπόλεις της παλιάς Οθωμανικές αυτοκρατορίας, με την άνοδο των εθνικών κρατών και των εθνικισμών, άλλαξαν το χαρακτήρα τους κι αφάνισαν ή αφανίζουν το κομμάτι εκείνο της ιστορίας τους που στέκεται άβολα στην εθνική αφήγηση.

Αυτός ο παλιός χαρακτήρας κι οι άνθρωποι που τον διαμόρφωσαν, πολλά χρόνια πια χαμένοι, είναι τα φαντάσματα στα οποία αναφέρεται ο τίτλος του βιβλίου του Mazower.

Η Θεσσαλονίκη φέτος συμπληρώνει ένα αιώνα υπαγωγής στο ελληνικό κράτος. Αν συγκρίνει κανείς τις πριν το 1912 συνθέσεις τους ήταν λιγότερο ελληνική από τη Σμύρνη κι ίσως από κι από την Κωνσταντινούπολη. Κι όμως η μοίρα το έφερε να είναι αυτή  η μόνη από τις τρεις οθωμανικές μητροπόλεις  που ακολούθησε τα βήματα του ελληνικού κράτους ως το σήμερα. Κι αυτό με κάνει να θεωρώ αλλιώς το ακανθώδες ζήτημα του ελληνισμού που λέγεται “χαμένες πατρίδες”. Δεν υπάρχουν μόνο χαμένες πατρίδες αλλά και κερδισμένες. Και δεν υπάρχει μόνο νοσταλγία εκ δυσμών προς ανατολάς αλλά κι αντίστροφα. Κι ίσως εκεί να είναι μια ευκαιρία για το μέλλον. Η όποια ανάκτηση των χαμένων πατρίδων δεν μπορεί να γίνει με πολεμικούς ή εθνικιστικούς όρους πλέον. Πρέπει καταρχήν να γίνει με όρους μνήμης και συνείδησης κι ύστερα μέσα από το ταξίδι και τη φυσιολογική ώσμωση.

Έχω όμως φλυαρήσει αρκετά για ιστορία κι ελάχιστα για το ίδιο το βιβλίο. Οι ποιότητες που έχω συγκρατήσει είναι η αγάπη του Mazower για το θέμα του, μια αγάπη που βγαίνει στη γλώσσα του (σχεδόν λογοτεχνική) όσο και στην αβρότητα και την κατανόηση με την οποία αφηγείται τα δύσκολα σημεία: τις μισαλλοδοξίες και τις σφαγές, τις εθνικές έριδες και τις υφαρπαγές περιουσιών. Είναι ευτύχημα ότι ο Mazower δεν είναι Έλληνας ή Τούρκος γιατί μας προσφέρει έτσι ένα αποστασιοποιημένο από εθνικές ιδεολογίες κοίταγμα στη ιστορία. Δεν ξέρω αν έχει κάποια εβραϊκή καταγωγή, κάτι για το οποίο πολλές φορές αναρωτήθηκα λόγω του ονόματος του, αλλά κι αν έχει δεν φάνηκε να τον επηρεάζει ιδιαίτερα στην κρίση του.  Πολλές φορές ένοιωσα ένα κρυφό πόνο στη διήγηση του. Ένα πόνο για ένα πλούσιο παρελθόν που έφυγε ανεπιστρεπτί. Όχι γιατί έφυγε. Έτσι κάνουν τα παρελθόντα. Αλλά γιατί έφυγε χωρίς ν’ αφήσει ‘απογόνους’.

Ο Έλληνας που δε θεωρεί δεδομένη την ταυτότητα του, θα βρει στο βιβλίο μια ευκαιρία για αυτοεξέταση κι αυτογνωσία κι ίσως μια νέα αυτοεικόνα.

18 thoughts on “Η πόλη των φαντασμάτων

  1. cmm

    κοιτα ενα χαρτη με τις εθνοτικες ομαδες στην Οθ.Αυτ. και θα δεις αυτο που θα μπορουσες να διαισθανθεις ηδη.
    στα παραλια Ελληνες και ως ενα σημαντικο σημειο στην ενδοχωρα, στην ενδοχωρα Σλαβογενεις κυριως, στη Θεσσαλονικη Τουρκοι Εβραιοι και ολοι μαζι.
    Με τις περιοδικες διωξεις, ειρηνικες συνυπαρξεις και πολεμους μαζι.
    Ολοι αυτοι υπηρχαν μαζι, ομως με το να διαβαζεις ενα βιβλιο μην νομιζεις οτι ο ελληνικος πληθυσμος της θεσσαλονικης μεταφερθηκε ακριβως απο τον Σειριο χρις να σημαινει οτι η θεσσαλονικη ειναι αυτη που ξερουμε σημερα στα 1911. Ομως τιποτα δεν εγινε εν κενω, οπως και κανενας δεν μεταφερθηκε απο τον “σειριο.”

    χωρις να αμφισβητω το βιβλιο η τον μαζαουερ (η ιστορια δεν ειναι φυσικη ομως να υπενθυμισω) οσο μπορω να καταδικασω εθνικιστικα οραματα του 19αι τοσο μπορω να καταδικασω ενα αυτοαναφορικο σχετικισμο του 21αι.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Δεν κατάλαβα που ακριβώς είναι η ένσταση σου, αν υπάρχει. Στην ελληνικότητα της πόλης; Θες να μου εξηγήσεις περισσότερο;

  2. cosmix

    Θεωρώ πως ο Mazower είναι ίσως ο πιο διαβασμένος ιστορικός της εποχής του αναφορικά με την ‘συγχρονη ιστορία’ των Βαλκανικών χωρών με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και την ιστορία της. Πάσχει κατά καιρούς από ανεξήγητο ρομαντισμό (για ιστορικός) και με δεδομένο το ότι έχει γνωρίσει από κοντά την Ελλάδα, αλλά γράφει μεστά και προσεκτικά χωρίς να αφήνει τα αποτυπώματά του στις ιστορικές περιγραφές. Αν βρήκες ενδιαφέρον το ‘Σαλόνικα’ και δεν τα έχεις διαβάσει ήδη θα σου πρότεινα να διαβάσεις τα ‘Inside Hitler’s Greece’ καθώς και το ‘After the War was Over’, κατά προτίμηση στην αυθεντική τους γλώσσα, την αγγλική. Τα είχα βρεί εξαιρετικά ακριβώς διότι, όπως γράφεις κι εσύ, ως Βρετανός περιγράφει με τρομακτικά ουδέτερο και ισορροπημένο τρόπο μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της πρόσφατης ελληνικής ιστορίας και δη μια περίοδο που σχολεία και (ελληνική) πολιτεία επιλέγουν να αγνοήσουν ή να καλύψουν με ένα βαρύ πέπλο προπαγάνδας. Και αυτό είναι κρίμα γιατί η ιστορία, και περισσότερο ίσως η πρόσφατη, έχει πολλά να μας διδάξει για τις δυναμικές που προκύπτουν από παραδόσεις, πολιτισμικά στοιχεία και ιδιατερότητες, ιδιαίτερα σε δύσκολες εποχές όπως αυτή που ζούμε τα τελευταία χρόνια.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Δεν τα έχω διαβάσει και κρατάω την πρόταση για μελλοντικές αναγνώσεις. Πάντως, όπως λέω και στο ποστ, δεν μ΄ ενδιαφέρει αυτή την περίοδο η ιστορία γενικά, αλλά η ιστορία που αποκαλύπτει πως η σύγχρονη κοινωνία μας αποκτάει τα χαρακτηριστικά της. Έτσι, υπάρχουν περίοδοι και γεγονότα που έχουν μεγαλύτερη σημασία από άλλα. Η περίοδος της κατοχής και του εμφυλίου έχει τεράστια σημασία αν προσπαθεί να καταλάβει κανείς τη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής αλλά μικρή αν προσπαθεί να καταλάβει αυτό που λέμε εθνικό χαρακτήρα. Γι αυτό και η Θεσσαλονίκη με το απίστευτο εθνοτικό της ανακάτεμα έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον για μένα. Συμφωνώ κατά τ’ άλλα για το ρομαντισμό του Mazower αλλά να σου πω τον βρήκα ευχάριστο σε σχέση με τα πολωμένα ή ξερά ιστορικά βιβλία που έχω διαβάσει.

  3. olrandir

    Ευχαριστώ για το review, μπήκε στη wishlist το βιβλίο!

    Με απασχολεί καιρό το θέμα για την “πραγματική” ιστορία και κληρονομιά της Ελλάδας, κυρίως γιατί βλέπω πως δεν συγγενεύει επαρκώς ούτε με την αρχαία Ελλάδα ούτε και με την Δυτική Ευρώπη (όπως θέλουν να πείσουν οι παραδοσιακές αφηγήσεις) αλλά ούτε και προέκυψε βεβαίως από παρθενογένεση.

    Με τραβάνε πολύ οι “εναλλακτικές” αφηγήσεις της ιστορίας, που ψάχνουν την αλήθεια πίσω από την παράδοση, τις παραδοχές και την mainstream ιστοριογραφία.

  4. cosmix

    Θα διαφωνήσω με το ‘πως η σύγχρονη κοινωνία αποκτάει τα χαρακτηριστικά της’. Αν μη τι άλλο, και τα τρία βιβλία που αναφέρθηκαν είναι κατ’εξοχήν αποκαλυπτικά για τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής υφής, χαρακτηριστικών και εξέλιξης της Ελλάδος. Κατανοώ λοιπόν πως σε ενδιαφέρει πως η πολυπολιτισμικότητα επηρεάζει την τοπική κοινωνία γιατί αν ψάχνεις να βρείς πως η σημερινή ελληνική κοινωνία απέκτησε τα χαρακτηριστικά της νομίζω πως θα βρείς και τα τρία βιβλία εξίσου αποκαλύπτικά.

    Το ενδιαφέρον με τον Mazower είναι ακριβώς το γεγονός ότι διαβάζεται ευχάριστα χωρίς να ρυπαίνει το κείμενο του με πολιτικές ή άλλες προσωπικές του απόψεις, όπως π.χ. κάνει παγίως ο Hobsbawm. Ο ρομαντισμός του, βρίσκω, πως σε σημεία επιδρά αρνητικά.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Έτσι όπως το διατύπωσα έχεις δίκιο να διαφωνείς :) Προφανώς κι η Ελλάδα της κατοχής και του Εμφυλίου διαμόρφωσε τη σημερινή κοινωνία. No question about this. Αλλά δεν είναι η πολυπολιτισμικότητα που ψάχνω. Είναι ο εθνικός χαρακτήρας (αν υπάρχει κάτι τέτοιο) σα μια σειρά προδιαθέσεων συμπεριφοράς που χρωματίζει το ιστορικό γίγνεσθαι. Παράδειγμα: τον 2ο Παγκόσμιο τον έζησε όλη η Ευρώπη με καταστρεπτικό τρόπο. Το πως προσέλαβε την καταστροφή και το τι έβγαλε απ’ αυτήν μπορείς να το δεις συγκρίνωντας την ηττημένη Αυστρία (για να μην πω το τετριμμένο της Γερμανίας) και την ‘νικήτρια’ Ελλάδα. Και για να σε προλάβω, προφανώς και δεν πιστεύω ότι μόνο ο όποιος εθνικός χαρακτήρας ενοχοποιείται για τις διαφορές. Απλά αυτός μ’ ενδιαφέρει 😉

  5. Argos

    Κατ’ αρχήν να ζητήσω συγνώμη που άργησα να διαβάσω το κείμενό σου αλλά βρισκόμου Θεσσαλονίκη για δουλειές και με ελάχιστο χρόνο για Internet.
    Σε ότι αφορά τα κείμενος σου υπάρχουν 2 σημεία που θα πρέπει να σχολιάσω. Ένα είναι το βιβλίο του Mazower και δεύτερο την ιστορία της πόλης που μεγάλωσα.
    Το βιβλίο το αγόρασατο 2005 ή 6 δεν θυμάμαι ακριβώς, στα αγγλικά και μου άρεσε τόσο πολύ ώστε τοα ξαναγόρασα για την σημερινή μου γυναίκα καθώς και 2-3 φίλους μη Έλληνες που είχαν επισκεφτεί την Θεσσαλονίκη. Όταν βγήκε και στα ελληνικά σε hardcover το αγόρασα και για τον πατέρα μου. Το δικό μου αντίτυπο ακόμα το έχει ο Αστέρης και δεν ξέρω αν το έχει διαβάσει.
    Γιατί λέω τα παραπάνω; Μα προφανώς γιατί με εντυπωσίασε το γράψιμο το Mazower και γιατί θεωρώ ότι είναι ένα βιβλίο που πρέπει να το έχει διαβάσει κάποιος που θέλει να μάθει για την Θεσσαλονίκη.
    Είναι μια πολύ καλή αρχή.
    Ο Mazower δεν λέει κάτι καινούργιο. Ξαναγράφει με άλλο τροπό, πιο “πιασάρικο” όσα έχουν γράψει για την Θεσσαλονίκη, οι πηγές τις οποίες και αναφέρει. Πηγές που δυστυχώς, παρ’ ότι έχουν αξιόλογα ιστορικά στοιχεία, δεν έχουν το ταλέντο γραφής του εβραίου (αυτό το λέω γιατί κάπου μέσα στο κείμενό σου αναρωτιέσαι) Mazower.
    Το αστείο είναι ότι την Τετάρτη το βράδυ μιλούσα με έναν φίλο μου ιστορικό για το βιβλίο και αυτό που μου είπε είναι ότι μεγαλύτερη σημασία έχει το τι αποφεύγει να πει στο βιβλίο του ο Mazower και όχι τόσο αυτά που λέει. Θεωρώ ότι έχει απόλυτο δίκιο στην παρατήρησή του. Αυτό δεν σημαίνει ότι αυτά που γράφει ο Mazower είναι ανακριβή. Ένα από αυτά που δεν γράφει αναλυτικά είναι και κατάσταση με την κατάληψη της πόλης από τον ελληνικό στρατό και πριν αποδοθεί επίσημα στους Έλληνες. Εννοώ τις αιτίες για τις αντιρρήσεις απόδοσης της Θεσσαλονίκης σε ένα εθνικό κράτος. Έχοντας κάνει την συζήτηση με φίλο μου εβραίο της Θεσσαλονίκης, διαπίστωσα ότι και αυτός έχει πρόβλημα με το τι δεν έγραψε ο Mazower για άλλα σημεία. Πάντως, όπως έγραψα και πιο πάνω είναι μια καλή αρχή
    Τώρα αν θέλεις να μιλήσουμε για την ιστορία της πόλης χρειάζεται τσίπουρο και καλό σαλονικιώτικο φαί

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Θωμά, καταρχήν τι ζητάς συγνώμη. Δεν ήταν υποχρέωση σου ν’ απαντήσεις, πολύ δε περισσότερο αμέσως μόλις στο ζήτησα. Χαίρομαι όμως που το έκανες τελικά και σ’ ευχαριστώ. Θυμάμαι μια κουβέντα μας καθώς περπατούσαμε βράδυ για την ιστορία της Θεσσαλονίκης (χωρίς να θυμάμαι τι λέγαμε) γι αυτό σε ρώτησα μεταξύ άλλων. Τώρα, αυτό που λες για όσα δεν έγραψε ο Mazower θα ήθελα να το ανέπτυσες λίγο. Όσο για τη συζήτηση από κοντά, μακάρι, αλλά έτσι όπως έχεις απομακρυνθεί γεωγραφικά χλωμό το βλέπω :)

  6. Argos

    Αν έρθουν όπως φαίνονται τα πράγματα θα έχουμε την ευκαιρία μας για το κοντά.
    Είναι πολλά τα θέματα και τα πιο λεπτά έχουν να κάνουν με την συμβίωση των Ελλήνων και των Εβραίων μετά το 12. Η προσπάθεια του εξελληνισμού της πόλης, μετά το 12 άφησε πληγές στην κοινωνία της. Γινανε πολλά μικρά πράγματα που οδηγήσανε σε μεγαλύτερα και όλα είχαν την σημασία τους. Το χειρότερο από όλα ήτα ότι η πόλη στην οποία ιδρύθηκε η Φεντερασιόν, κατέληξε να είναι η πιο συντηρητική της χώρας. Βέβαια η ύπαρξη της Φεντερασιόν δεν σήμαινε ότι δεν υπήρχαν ίσχυρά συντηρητικά τμήματα στην κοινωνία της. Τώρα που είπα Φεντερασιόν, μήπως θυμάσαι, επειδή το έχεις πρόσφατο, πόσο χώρο αφιερώνει ο Μαζάουερ γι’ αυτήν;
    ΑΥτό που στα σίγουρα δε λεει και που υπονοούσα στο προηγούμενο σχόλιο ήταν η αντίδραση του τοπικού εβραϊκού στοιχείου στην ενσωμάτωση της πόλης σε κάποιο εθνικό κράτος. Η αντίδραση ήταν κυρίως των εμπόρων εβραίων και αυτό γιατί έτσι χάνανε όχι μόνο το αδασμολόγητο εμπόριο με τα ενδότερα της Βαλκανικής αλλά και τα ειδικά προνόμια που είχαν αποχτήσει (αρκετοί από αυτούς) από το οθωμανικό κράτος σαν προστατευόμενοι/εκπρόσωποι δυτικοευρωπαϊκών εταιριών. Στην μάχη της δημιουργίας των εθνικών κρατών της Βαλκανικής κατά την διάρκεια των βαλκανικών πολέμων η ανυσηχία τους ήταν τα λεφτά που θα έχαναν.
    ΕΠίσης βρήκα πολλά περισσότερα για την “συμβίωση” των εβραίων παλιών πια Θεσσαλονικέων και των προσφύγων νέων, μέσα από τις εφημερίδες της εποχής απ’ ότι από τον Μαζάουερ. Το πως έφτασε να εξολοθρευτεί το 98% των εβραίων της πόλης δεν εξηγείται, όπως θα έπρεπε, μέσα από το βιβλίο, Γεγονότα όπως το πογκρομ του Κάμπελ αλλά και άλλα, όπως αυτό της καθιέρωησης της αργίας της Κυριακής, η μετανάστευση των πρώτων χρόνων αλλά και αργότερα, εβραίων της πόλης είτε στην Δυτική ευρώπη είτε στην Παλαιστίνη, πριν την δημιουργία του Ισραήλ, δεν αναπτύσσονται όπως θα έπρεπε, ώστε να μας δώσει μια πιο βαθιά εικόνα της κατάστασης. Το γιατί γίνεται το ξέρει μόνο ο Μαζάουερ. Υπάρχουν σαφώς περισσότερα αλλά θα πρέπει να ανατρέξω για λίγο στο βιβλίο για να θυμηθώ κάποια θέματα που είχα υπ όψη μου.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Δεν θυμάμαι επαρκώς τα διάφορα σημεία αλλά όλα όσα αναφέρεις θίγονται στο βιβλίο. Μην ξεχνάμε όμως ότι γράφει την Ιστορία της πόλης από το 1430 μέχρι το 1950. Υπάρχει θέμα χώρου. Μπορεί επειδή έχεις διαβάσει κι άλλες λεπτομερέστερες αναφορές να σου φαίνονται ‘λίγες’ οι του Mazower αλλά μέσα στη συνολική οικονομία του βιβλίου δε μου φάνηκαν λίγες.
      Κάτι άλλο: μιας και λες ότι είναι Εβραίος, μήπως ξέρουμε κι αν έχει και καταγωγή από την Θεσσαλονίκη;
      Τέλος, εύχομαι να σου βγει αυτό που σχεδιάζεις και να τα πούμε όντως από κοντά :)

  7. Argos

    Πιθανόν Νίκο αν και η ενδιαφέρουσα ιστορία της Θεσσαλονίκης ξεκινά από το 1870 και μετά.
    Οι κύριες πηγές του για την ιστορία των εβραίων της Θεσσαλονίκης είναι το πεντάτομο έργο του Νεχαμά (τουλάχιστον για τα πρώτα χρόνια αλλά και για τον Σαμπατάι Σεβή, που άφησε πληγές στην κοινότητα της πόλης), καθώς και καποια άλλα βιβλία όπως της Ρένας Μόλχο (κυρίως για τα τελευταία χρόνια). Για τους μωαμεθανούς αλλά και γενικά την πόλη έχει τα κέιμενα του Εβλιγιά Τσελεμπί από τους μεγαλύτερους περιηγητές της οθωμανικής αυτοκρατορίας τον 17ο αιώνα καθώς και από τους Γάλλους που εξαιτίας του Λοτι, για ένα διάστημα επισκέπτονταν την πόλη. Η ελληνική πλευρά καλύπτεται επίσης επαρκώς. Η όλη όμως ιστορία εμφανίζεται όντως, όπως αναφέρει και προηγούμενος σχολιαστής σου, ρομαντική. Η ζωή στην Θεσσαλονίκη δεν ήταν τόσο ρομαντική.
    Επίσης η πολυπολιτισμικότητα, πιθανόν να δούλευε σε μια αυτοκρατορία, μια και εξ ορισμού οι αυτοκρατορίες και κυρίως οι ανατολικές είχαν ως συστατικό τους αυτή την πολυπολιτισμικότητα. Το ενδιαφέρον όμως κομμάτι εμφανίζεται με την κατάργηση της αυτοκρατορίας και με την προσπάθεια ενσωμάτωσης των “Νέων Χωρών”, όπως ακόμα αναφερόμαστε από τον Πατριαρχείο, από τα νέα εθνικά κράτη, στην προκειμένη από την Ελλάδα.
    Γι’ αυτά που λες αλλά και γι αυτά που συμπληρώνω, επιμένω πως είναι ένα πολύ καλό βιβλίο για να ξεκινήσεις να ασχολείσαι με την Θεσσαλονίκη.
    Σε ότι αφορά την καταγωγή του, από όσο ξέρω δεν είναι ούτε κάν Σεφαραδίτης, πράγμα που κάνει πιο ενδιαφέρουσα την ενασχόλησή τους με τους Σεφαραδίτες, που μέχρι τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο είχαν καλύτερη “θέση” από τους Ασκενάζι και γενικά τους βορειο-Ευρωπαίους εβραίους, κάτι που σήμερα έχει αντιστραφεί

  8. Nikos Anagnostou Post author

    Το έχεις ψάξει το θέμα αρκετά. Κάτι ήξερα που ρώταγα :) Είδα σήμερα και το ντοκυμανταίρ στο Μπενάκη για τη Σμύρνη. Οι συγκρίσεις έχουν πολύ ενδιαφέρον. Να το δεις αν μπορέσεις.

  9. Argos

    Ακόμα ψάχνω την ιστορία της πόλης και μάλιστα πιο πολύ από ενοχές μια και την έμαθα, σιγά σιγά τα τελευταία 10 χρόνια. Η πόλη κρατά κρυφά αυτά που βολεύει να ξεχάσουμε. Για μεγάλη μερίδα της πόλης η ιστορία ξεκινά το 314 σταματά το 1430 και ξαναρχίζει το 1912.
    Πάντως υπάρχουν και άλλα ενδιαφέροντα κομμάτια της ιστορίας όπως η σφαγή των 7000 Θεσσαλονικέων στον ιππόδρομο της πόλης, από Θεοδόσιο το 390 ή το κίνημα των Ζηλωτών του 1340 κάτι
    Θα ψάξω να το βρω το ντοκυμαντέρ Νίκο.

  10. cmm

    Δεν ειπα κατι εναντιον καταρχας, αλλα απλα αυτο το μιγμα της Θεσσαλονικης δεν πρεπει να αντιμετωπιζεται με εκπληξη ουτε ως ενα μοναδικο γεγονος στον ευρωπαικο χωρο.

    Για την διωξεις των Εβραιων στο ΒΠΠ υπαρχει το εξαιρετικο {“Η Ελλαδα του Χιτλερ” του ιδιου. Το κινημα των ζηλωτων εχει οντως εξαιρετικο ενδιαφερον.

    Αυτο που ειπα εινια οτι η θεσσαλονικη δεν ειναι ουτε ο τοπος που ειναι σημερα αλλα ουτε και ενας ξενος τοπος που κατεβηκαμε σαν ‘κατακτητες”

  11. cmm

    @olrandir αν θελεις μια αλλη ματια πανω σε ενναλακτικη ιστορια και θεωρηση δες και το 1204 http://www.protoporia.gr/product_info.php/products_id/288163 του Καραμπελια, θα σκισουν τα ιμματια τους πολλοι εδω μεσα υποθετω, αλλα ειναι πλεον μια θεωρηση που περιπου εχει εξοβελιστει απο τα μεταμοντερνα του συρμου, αλλα αξιζει μια αναγνωση και κριτικη θεωρηση. my 2 cents.

Comments are closed.