Η οικονομία της πατάτας

Η ιστορία της απευθείας διάθεσης πατάτας από τους παραγωγούς του Νευροκοπίου στους καταναλωτές της Κατερίνης το Σάββατο 26/2/2011 έχει γίνει δεκτή μ’ έκπληξη, επευφημίες και θριαμβολογίες από ΜΜΕ και social media μαζί.

Επειδή όταν κάτι δείχνει ενδιαφέρον μ’ αρέσει να το εξετάζω σε βάθος, έψαξα λίγο τις λεπτομέρειες της. Ιδού τι βρήκα.

Η ιδέα κι η εκτέλεση ανήκει στην “Εθελοντική Ομάδα Δράσης Νομού Πιερίας” και συνίσταται στο εξής απλό: κανόνισμα τιμής με τους παραγωγούς (2,5 το δεκάκιλο)  για συγκεκριμένη ποσότητα πατάτας (20 τόνους), ενημέρωση των Κατερινιωτών για την πρωτοβουλία, λήψη παραγγελιών μέσα από φόρμα στο site  της Ομάδας και, με τη συμπλήρωση του απαραίτητου αριθμού παραγγελιών, διάθεση του προϊόντος στους αγοραστές.

Το ιστορικό περιγράφεται πολύ αναλυτικά στο σχετικό άρθρο του ιστοτόπου της ομάδας πρωτοβουλίας:

Επικοινωνήσαμε με την Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Δράμας και βρήκαμε έναν γεωργό, ο οποίος έχει μεγάλη αδιάθετη ποσότητα πατάτας στην αποθήκη του. Ζητήσαμε από τον γεωργό, ο οποίος είναι κάτοχος άδειας πλανόδιου πωλητή, να φέρει 20 τόνους πατάτες στην Κατερίνη. Συμφωνήσαμε να μας πουλήσει τις πατάτες σε σάκους των 10 κιλών στην τελική τιμή των 2,5 Ευρώ το 10κιλο. Το κόστος της μεταφοράς θα επιβαρύνει τον ίδιο τον παραγωγό. Τα δέκα κιλά πατάτες στο Super Market κοστίζουν περίπου 7 ευρώ, δηλαδή στα ράφια τους είναι περίπου 300% ακριβότερες!

Η ομάδα μας έχει αναλάβει να βρει καταναλωτές για τους 20 τόνους και για τον σκοπό αυτό κατασκευάσαμε μια διαδικτυακή εφαρμογή μέσω της οποίας μπορούν τα 1.000 μέλη μας, αλλά και όλοι οι δημότες της Κατερίνης να παραγγείλουν την ποσότητα που επιθυμούν. Μόλις συμπληρωθεί ο αριθμός των αγοραστών, ο γεωργός θα φέρει τις πατάτες στην Κατερίνη. Τότε, θα συναντηθούμε σε ένα δημόσιο χώρο π.χ. ένα μεγάλο πάρκινγκ, για να παραλάβουμε και να πληρώσουμε τις πατάτες που έχουμε παραγγείλει.

 

Κι επειδή αυτό το μπλογκ οι περισσότεροι που το διαβάζουν κατοικούν στην Νότια Ελλάδα, ας βάλουμε και στο χάρτη τους τόπους για τους οποίους μιλάμε.

Προβολή μεγαλύτερου χάρτη

Η απόσταση Νευροκοπίου Κατερίνης είναι περί τα 210 χιλιόμετρα, όχι ευκαταφρόνητη δηλαδή. Κι η πατάτα έχει βάρος και όγκο άρα τα μεταφορικά είναι σημαντικό μέρος του κόστους της στην αγορά. Γι αυτό κι η συμφωνία για όγκο/τιμή ικανές να καλύπτουν τα κόστη μεταφοράς και ν’ αφήνουν και κέρδος στους παραγωγούς.

Αν σκεφτεί κανείς πως λειτουργούν τα deal sites στην πραγματικότητα θα έλεγε πως η Εθελοντική Ομάδα Ν. Πιερίας έστησε ένα ad hoc Groupon. Γιατί έχουμε μια προσφορά  με τιμή στο 1/3 της του σούπερ μάρκετ, που μπορεί να ισχύσει μόνο όταν βρεθούν αρκετοί αγοραστές για ν’ απορροφήσουν ένα συγκεκριμένο όγκο.

Δεν ξέρω που παράγεται πατάτα και γιατί η συμφωνία έπρεπε ν’ αφορά δυο περιοχές τόσο απομακρυσμένες όσο το Νευροκόπι και η Κατερίνη αλλά αυτό είναι ένα καλό προηγούμενο γιατί δείχνει ότι θεωρητικά με μια τέτοιου είδους συμφωνία θα μπορούσαν να διασυνδεθούν εμπορικά δυο πολύ απομακρυσμένες περιοχές.

Η Ομάδα της Κατερίνης μάλιστα έχει περάσει στο επόμενο βήμα, αυξάνοντας την ποσότητα σε 75 τόνους πατάτας κι ήδη έχει κλείσει από παραγγελίες. Κι επιπλέον, αν κρίνει κανείς από το ερωτηματολόγιο που έχουν αναρτήσει στο  site φαίνεται πως θέλει να προχωρήσει και σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες με άλλα αγροτικά προϊόντα.

Κι αυτή η επιτυχία έχει προσελκύσει την προσοχή του Δημοσίου που οραματίζεται να φτιάξει αντίστοιχη πλατφόρμα πανελλαδικής εμβέλειας  που στην ουσία θα συνιστά ένα χρηματιστήριο αγροτικών προϊόντων.

Επειδή όμως όπου έχει βάλει το χέρι του το Δημόσιο έχει δημιουργήσει στρεβλώσεις κι έχει αυξήσει τη διαφθορά καλύτερα να μην το κάνει. Γιατί άλλωστε δεν χρειάζεται. Οι υποδομές που απαιτούνται στην ουσία είναι ήδη έτοιμες. Πως; Με τη μορφή των δεκάδων deal sites που αντί να προσπαθούν να μας πουλήσουν άλλη μιαν απολέπιση κι άλλο ένα κούρεμα θα μπορούσαν να μπουν σ’ αυτό το παιχνίδι, να εντοπίσουν παραγωγούς, να διαμορφώσουν προσφορές που ν΄αφορούν συγκεκριμένες πόλεις (αφού ήδη δραστηριοποιούνται κατά πόλη) και να προσφέρουν τη δυνατότητα της υπερκάλυψης της προσφοράς, κάτι που η Ομάδα Πρωτοβουλίας Κατερίνης δυσκολεύεται προς το παρόν ν’ αντιμετωπίσει.

Αλλά ακόμα κι αν τα deal sites είτε δεν είναι πρόθυμα να μπουν σ΄αυτό το παιχνίδι, είτε οι παραγωγοί κι οι καταναλωτές δεν θέλουν να τα εμπλέξουν για κάποιο λόγο, η λειτουργικότητα τους είναι διαθέσιμη σε open source  ή φτηνά πακέτα λογισμικού που μπορούν να επιτρέψουν σε ομάδες πρωτοβουλίας, αντίστοιχες μ’ αυτήν της Κατερίνης, να στήσουν γρήγορα μια υποδομή για τη διεκπεραίωση της παραγγελιοληψίας.

Για να μην πω, τέλος, ότι θα μπορούσαν να ξεπηδήσουν και μερικά startup  μέσα απ’ όλη αυτή την ιστορία που πέραν του να διευκολύνουν την εσωτερική αγορά, θα μπορούσαν να μεταφέρουν την ίδια λογική εκτός συνόρων μας.

Η ιστορία αυτή της πατάτας έχει χαιρετιστεί σαν αντίδραση στους μεσάζοντες, στα καρτέλ, σαν λαϊκή οικονομία κτλ. Στην πραγματικότητα δεν είναι παρά μια αγορά τύπoυ Walras, όχι στην πληρότητα που εκφράζεται στα χρηματιστήρια, αλλά τέτοιας μορφής πάντως. Κι η πρωτοβουλία της Κατερίνης απλά θυμίζει ότι στην Ελλάδα οι αγορές, όταν δεν είναι φόβητρο στους πηχαίους τίτλους εφημερίδων, απλά κοιμούνται. Ίσως η Κατερίνη ν’ αποβεί ξυπνητήρι.

6 thoughts on “Η οικονομία της πατάτας

  1. coolplatanos

    “Η ιστορία αυτή της πατάτας έχει χαιρετιστεί σαν αντίδραση στους μεσάζοντες, στα καρτέλ, σαν λαϊκή οικονομία κτλ.”
    Δεν έχει μόνο χαιρετιστεί έτσι, και η ομάδα αναφέρει ότι το κάνει σαν αντίδραση στους μεσάζοντες. Είναι και ήταν πάντα ένα ζήτημα οι μεσάζοντες για τους αγρότες, αλλά και τους καταναλωτές. Διότι ο μεσάζων θέλει να βγάλει επίσης κέρδος και είναι λογικό για πολλούς λόγους, δεν είναι επομένως μόνο τα μεταφορικά που επιβαρύνουν την τιμή του προϊόντος. Η ομάδα λειτουργεί περίπου ως μεσάζων αυτή τη στιγμή, αλλά χωρίς να έχει στόχο το κέρδος, το κάνει εθελοντικά, αλλιώς θα ανέβαινε νομίζω και πάλι η τιμή. Επομένως η αγορά δεν είναι απλά σκέτα εκφρασμένες μαθηματικές σχέσεις, αλλά και ανθρώπινες προθέσεις, διαθέσεις, στόχοι και σκοπιμότητες… νομίζω.
    Θεωρώ ότι πίσω από τον όρο “λειτουργία της αγοράς” υπάρχουν πολλές κρυμένες προθέσεις κάποιων που βολεύονται για τους δικούς τους λόγους, γι’ αυτό και αποδίδουν τις προθέσεις τους στην απρόσωπη “αγορά”.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Κωνσταντίνα, το ζήτημα δεν είναι οι μεσάζοντες. Οι μεσάζοντες εξυπηρετούσαν κι εξυπηρετούν ένα ρόλο: να φέρουν σ’ επαφή τους παραγωγούς με τους αγοραστές. Αυτό κάνει κι η ομάδα πρωτοβουλίας. Η απόσταση παραγωγών – καταναλωτών κι η έλλειψη ενημέρωσης καθιστoύν αυτή την αγορά ατελή. Η συγκέντρωση του προϊόντος από πολλούς παραγωγούς σε λίγους ενδιάμεσους αλλάζει τη μορφή της αγοράς σ’ ολιγοπωλιακή, πράγμα που οδηγεί με μαθηματική βεβαιότητα σε άνοδο τιμών, καρτέλ κτλ. Επιπλέον, το γεγονός ότι έχεις άλλη μια αγορά που δε λειτουργεί (την αγορά των μεταφορών) επιβαρύνει τα πράγματα ακόμα περισσότερο. Η πρωτοβουλία της Κατερίνης δεν έχει φέρει την κατάσταση στην ισορροπία της ακόμα γιατί κρύβει κόστη: η οργάνωση της διαδικασίας αυτής απαιτεί κάποιες εργατώρες από τα μέλη της πρωτοβουλίας που τις διαθέτουν προς το παρόν δωρεάν, πιθανώς στερώντας τες από άλλες παραγωγικές εργασίες από τις οποίες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν εισόδημα. Αυτό το κόστος πρέπει ν’ αποτιμηθεί (και τελικά έτσι θα γίνει) και να μπει στην τιμή του προϊόντος. Και στο μοντέλο που προτείνω με την ανάμιξη των deal sites, αυτή θα είναι η ‘δικαιη’ αμοιβή τους για την διαμεσολάβηση. Εν κατακλείδι: προφανώς και δεν υπάρχουν απρόσωπες αγορές. Προφανώς και υπάρχουν κρυμμένες προθέσεις παντού. Όταν μιλάμε όμως γι αγορές που λειτουργούν, μιλάμε γι αγορές που ικανοποιούν τη συνθήκη της παρουσίας επαρκούς αριθμού πωλητών κι αγοραστών έτσι ώστε οι δράσεις των μεμονωμένων ‘παιχτών’ να μην μπορούν να διαμορφώσουν το αποτέλεσμα και μετατρέψουν την αγορά σε ολιγοπωλιακή. To internet κι οι λειτουργίες που επιτρέπει έχει χαιρετιστεί ως κατεξοχήν προκλητής disintermediation. Υπάρχει λοιπόν μια χρησή ευκαιρία εδώ από πολλές απόψεις.

  2. Dimitris Andreadis

    Μπά, θα το μπλοκάρει το ίδιο το Ελληνικό κράτος που θα αρχίσει να κλαίει το 0.5 – 2.00 ευρώ του χαμένου ΦΠΑ των μεσαζόντων!

  3. netfreak

    Διαφωνώ κάθετα με την ανάμειξη των Ελληνικών “deal” sites σε τέτοιου είδους προσπάθειες.

    Το να μπλέκει κάποιος μία αξιέπαινη προσπάθεια όπως αυτή με την απευθείας πώληση ενός αγαθού ( στην περίπτωση της πατάτας ) με τα deal sites είναι λάθος.

    Δηλαδή βγάζουμε τους κλασσικούς μεσάζοντες για να βάλουμε νέους μεσάζοντες οι οποίοι ζουν από την προμήθεια και ειδικά στην Ελλάδα έχει αποδειχθεί ότι *εξαπατούν* κόσμο; ( π.χ. εικονική αύξηση τιμής υπηρεσίας προ deal ώστε να φαίνεται μεγάλη η έκπτωση και να κερδίζουν όλοι )

    Απαιτούν οι παραγωγοί διαφήμιση τέτοιου είδους για να φθάσουν τα προϊόντα στον τελικό καταναλωτή χωρίς αισχροκέρδεια; Δεν νομίζω.

    Χρειάζεται σωστός συντονισμός και μία πλατφόρμα που θα δίνει δυνατότητα επικοινωνίας των ενδιαφερόμενων μερών. Όχι προμήθειες σε deal sites και transaction fees.

    Μια χαρά θα μπορούσε να γίνει μια πλατφόρμα απ’ το κράτος και γιατί όχι, αντί εθελοντών που σπαταλούν όπως λες παραγωγικές ώρες να έμπαιναν δημόσιοι υπάλληλοι που αυτή την στιγμή κάθονται σε κάποιο γραφείο και βαράνε μύγες. ( και αμφιβάλω αν χρειάζονται πάνω από 3-4 άτομα εάν στηθεί σωστά )

    Το γεγονός ότι είμαστε σε ένα κράτος διαφθοράς και με εκατοντάδες #fail παραδείγματα όπου υπήρξε ανάμειξη της δημόσιας διοίκησης δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να ελπίζουμε σε μελλοντικές θετικές παρεμβάσεις του κράτους προς όφελος των πολιτών, με σωστό τρόπο βέβαια.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Βίκτωρα η ανάμιξη του κράτους δεν μπορεί να δημιουργήσει point to point (κατερίνη -> νευροκόπι) πλατφόρμες. Μπορεί να δημιουργήσει μόνο κάτι σαν χρηματιστήριο εμπορευμάτων. Αλλά σ’ αυτή την περίπτωση δεν λύνεται το τεράστιο πρόβλημα της μεταφοράς. Η πρωτοβουλία της Κατερίνης έβαλε μέσα στο deal κι αυτόν τον παράγοντα. Δεν έκανε απλά μια συμφωνία με τους παραγωγούς.
      Η τιμή αυτή που πέτυχαν δεν είναι βιώσιμη μακροπρόθεσμα γιατί δεν έχει όπως λέω παραπάνω στην Κωνσταντίνα συμπεριλάβει την αξία της εργασίας διαμεσολάβησης της ομάδας πρωτοβουλίας. Επιπλέον μόλις οι ποσότητες της παραγωγής αρχίσουν να μειώνονται και υπάρχουν ακόμα αγοραστές, η τιμή θ’ αυξηθεί με μαθηματική βεβαιότητα.
      Τώρα όσον αφορά την μη ανάμειξη των 2 μόλις ετών deal sites γιατί δεν έχουν επιδείξει καλή συμπεριφορά ενώ η ανάμιξη των 30+ ετών δημοσίων υπαλλήλων που έχουν επιδείξει χειρότερη, με ξεπερνάει ως δεοντολογία. Επίσης, ξεπερνάει την τσέπη μου που αρνείται να πληρώσει άλλο ένα πείραμα αναμόρφωσης του Δημοσίου. Enough is enough

Comments are closed.