Βαρκελώνη: η πόλη σαν επιχείρηση

This slideshow requires JavaScript.

Κανονικά αυτό το post θα έπρεπε να είναι για το Mobile World Congress αλλά βρίσκω δύσκολο να επιχειρήσω μια αποτίμηση του μεγαλύτερου συνεδρίου/εκθεσης για την κινητή τηλεφωνία(κι όχι μόνο) χωρίς να το τοποθετήσω πρώτα σ΄ένα πλαίσιο. Κι αυτό το πλαίσιο αναφοράς είναι η Βαρκελώνη, η πόλη που το φιλοξενεί.

Όταν, χάρις στο ξεμυάλισμα της Βίκης (ευχαριστώ Βίκη) αποφάσισα να πάω, κι άρχισα να σκέφτομαι τα του συνεδρίου, σκάλωσα σε μια απορία: πως μια μεσογειακή πόλη σαν τη Βαρκελώνη, που δεν είναι πρωτεύουσα κράτους και που ναι μεν είναι μεγάλη και μοντέρνα αλλά δεν ανήκει στις μητροπόλεις του κόσμου, κατόρθωσε να προσεκλύσει και να διοργανώνει ένα τόσο μεγάλο event  σαν το MWC;  Για να έχουμε μια αίσθηση μεγέθους:  70 χιλιάδες επισκέπτες φέτος και γύρω στους 1500 εκθέτες. Και δεν πρόκειται για μια έκθεση ανοιχτή στο ευρύ κοινό, αλλά ένα industry event, όπου οι επαγγελματίες του κλάδου ‘συνομιλούν’ μεταξύ τους, συνεπώς αυτές οι 70 χιλιάδες δεν είναι αργόσχολοι περαστικοί.

Η απορία μου άρχισε να λύνεται με την πρώτη επαφή με τη Βαρκελώνη: μεγάλο καινούργιο αεροδρόμιο (ή τουλάχιστον καλοδιατηρημένο), καλή συγκοινωνία με την πόλη, τακτικά κι οργανωμένα δρομολόγια. Μια απλή λεπτομέρεια στη σύγκριση αναδεικνύει τις διαφορές: στο λεωφορείο του αεροδρομίου, μπορείς να βγάλεις εισητήριο μετ’ επιστροφής και μάλιστα με μια μικρή έκπτωση. Το ποσό είναι ανάλογο αυτού που πληρώνεις από και προς το Ελ. Βενιζέλος κι ο εισπάκτορας δεν είναι άλλος από τον οδηγό. Έτσι και το λεωφορείο διασφαλίζει κατά κάποιο τρόπο επιβάτες για μεταφορά κι ο επιβάτης γλυτώνει από ένα μικρό αλλά περιττό παραπανίσιο άγχος.

Έπειτα έρχεται το μετρό: πολύ πυκνό δίκτυο (8 γραμμές) και συχνό (2-3 λεπτά αναμονή κατά μέσο όρο) με μια επίσης έξυπνη τιμολογιακή πολιτική: 2 ευρώ το κανονικό εισητήριο, 10 και κάτι ευρώ για δέκα διαδρομές, όχι μόνο στο μετρό αλλά και σε μια σειρά άλλα μεταφορικά μέσα. Έκπτωση 50%!

Αλλά αυτά ωχριούν μπροστά στην εντύπωση που σου κάνει η πόλη μόλις βγείς στην επιφάνεια: βουλεβάρτα μεγαλύτερα των του Παρισιού, με σύγχρονα και πεντακάθαρα λεωφορεία να τα διατρέχουν,  πεζοδρόμια μεγέθους ελληνικών λεωφόρων, εκτεταμένο δίκτυο ποδηλατοδρόμων, παντού διασταυρώσεις διαμορφωμένες σαν πλατείες, με ‘κομμένες’ τις γωνίες των οικοδομικών τετραγώνων ώστε να σχηματίζεται πάντοτε ένα εξάγωνο, και  φοίνικες, για να θυμίζουν ότι βρισκόμαστε στη Μεσόγειο.

Η πολεοδομία της Βαρκελώνης είναι τόσο εντυπωσιακή και προσεγμένη που θα έλεγα ότι δεν θυμίζει Ευρωπαϊκή πόλη. Πιο πολύ μου έφερε στο μυαλό τη Νέα Υόρκη, που όμως, εντυπωσιακό αυτό, προηγήθηκε απ’ αυτήν σε πολεοδομικό σχεδιασμό. Γιατί τέτοια  πολεοδομία δεν είναι και δεν θα μπορούσε να είναι αποτέλεσμα της προετοιμασίας της πόλης για τους Ολυμπιακούς του 1992 που την ξαναέβαλε στο διεθνές προσκήνιο. Είναι το προϊόν της γόνιμής περιόδου του τέλους του 19ου αιώνα που η πόλη είχε μεγάλα όνειρα για το μέλλον της. Τόσο μεγάλα, που στο τότε νέο πολεοδομικό σχέδιο η παλιά πόλη χώρεσε όλη σ’ ένα ‘τετράγωνο’.

Αλήθεια, τι ήταν τότε η Βαρκελώνη; Μια ιστορική πόλη που είχε γνωρίσει μια μετεωρική άνοδο στα τέλη του 19ου αιώνα, εποχή από την οποία χρονολογούνται εκτός από την σύγχρονη πολεοδομία της και τα πιο τουριστικά μνημεία της, τα έργα του Γκάουντι (ή Γκαουντί, ποτέ δεν κατάλαβα πως προφέρεται).

Μετά όμως ήρθε η περίοδος της δικτατορίας του Φράνκο. Κι επειδή η Καταλονία, συνεπής σε μια αριστερή, αντιαυταρχική έως αναρχική παράδοση,  ήταν το κομμάτι της Ισπανίας που πρόβαλε την πιο σθεναρή αντίσταση κατά την αναρρίχηση του στην εξουσία, γι αυτό κι η ηθελημένη παραμέληση της.  Ήταν τόσο μακρυά και σκοτεινή αυτή η περίοδος που κάποιος είπε ότι κι οι ίδιοι οι Καταλανοί ξέχασαν την Ιστορία τους και την ακμή τους. Φαίνεται όμως πως μετά την επιστροφή της Ισπανίας στη Δημοκρατία ανέκτησαν  γρήγορα την ιστορική μνήμη.

Μικρή παρένθεση εδώ για να πούμε δυο λόγια για την ιστορία της Καταλονίας. Διακρίνεται αδρά σε  τρεις περιόδους:

  1. Την μεσαιωνική, από τον 9ο ως τον 15ο αιώνα, όπου η Καταλονία ήταν μεγάλη ναυτική δύναμη κι η Βαρκελώνη οικονομικό κέντρο του τότε κόσμου (το πρώτο γνωστό  χρηματιστήριο του κόσμου, η  Llotja, δημιουργήθηκε εδώ).  Σ’ αυτή την περίοδο χτίζεται το μεγαλύτερο μέρος αυτού που είναι σήμερα γνωστό ως η παλιά πόλη και το Μπάρι Γκότικο (: η γοτθική συνοικία).  
  2. Την περίοδο που ξεκινάει με την ένταξη κι απορρόφηση της Καταλονίας από το Ισπανικό βασίλειο με έδρα τη Μαδρίτη, και που γι αυτό είναι μια μάλλον αδιάφορη περίοδος εκτός από το τέλος της, το 19ο αιώνα,  που η Βαρκελώνη γνωρίζει μια εκπληκτική άνθιση και θέτει τα θεμέλια της πόλης που βλέπουμε σήμερα. Εκτός από την πολεοδομία, τα έργα του Γκάουντι της περιόδου 1880 μέχρι το 1910 αποβαίνουν τα νέα landmarks της πόλης. Καταλύτης της αρχιτεκτονικής έκρηξης είναι η ανάπτυξη της Βιομηχανίας κι ο συνακόλουθος πλούτος που γεννά. Αρκετά από τα σημερινά αξιοθέατα είναι χρηματοδοτημένα από τους μεγιστάνες της περιόδου (όπως η οικία Μπατλό που έχτισε ο Γκάουντι για την ομώνυμη οικογένεια, το πάρκο Γκουέλ κ.α.). Η πρώτη σιδηροδρομική γραμμή της Ισπανίας ξεκίνησε από τη Βαρκελώνη, όπως κι η πρώτη εφημερίδα. Η κλωστοϋφαντουργία της περιόδου κάνει  την πόλη ένα Μάντσεστερ του Νότου. Παράλληλα και σαν συνέπεια της εκβιομηχάνισης αναπτύσσεται ένα έντονο εργατικό κίνημα με αρκετές συμπάθειες προς σοσιαλιστικές κι αναρχικές ουτοπίες που σταμάτησαν απότομα με την επικράτηση του Φράνκο. Εκτός από την εκβιομηχάνιση, η πολεοδομική και οικοδομική ανάπτυξη της περιόδου οφείλεται και σ’ ένα μοναδικής σημαντικότητας γεγονός: την κατάσχεση της εκκλησιαστικής περιουσίας και τη διάθεση των κτημάτων της προς πώληση για όφελος των δημόσιων ταμείων, πράγμα για το οποίο η καθολική εκκλησία δεν συγχώρησε ποτέ τον εμπνευστή της.
  3. Η τρίτη περίοδος είναι αυτή που διανύουμε, η μετά την Φράνκο δηλαδή, και απ’ ότι φαίνεται, πάει καλά.

Σ’ όλη αυτή τη διαδρομή, οι Καταλανοί επέδειξαν μερικά χαρακτηριστικά αναγνωρίσιμα και σήμερα. Καταρχήν, ήταν ένα έθνος εμπόρων. Το γεγονός αυτό αναγνωριζόταν και θεωρητικά ήδη από τον Μεσαίωνα. Ένας πρώην φραγκισκανός καλόγηρος, ο Francesc de Eiximenis, το 14ο αιώνα,  εξήρε τις αρετές και τα οφέλη για τις πόλεις από την επικράτηση και κυριαρχία των εμπόρων και της μεσαίας τάξης.  Θεωρούσε τη μεσαία τάξη ανάχωμα κατά της τυραννίας και των πολεμάρχων. Η ύπαρξη έντονης αστικής ζωής και μεγάλης μεσαίας τάξης, είχε τον αντίκτυπο της στα πολιτικά ήθη. Οι Καταλανοί είναι πάντα πιο ‘δημοκρατικοί’ από το μέσο Ισπανό, η δε χώρα έχει γνωρίσει σειρά κοινωνικών αναταραχών, με την πιο εντυπωσιακή ίσως, το κάψιμο των εκκλησιών κάπου στις αρχές του 19ου αιώνα.

Αλλά και σήμερα, όπως ιδίοις όμασι διαπιστώσαμε, το πνεύμα αυτό είναι πανταχού παρόν: μικρές, οργανωμένες και well behaving  αλλά πολύ φασαριόζικες ομάδες, που διαδήλωναν για κάποιο λόγο, έκαναν αισθητή την παρουσία τους ακόμα και στην είσοδο του Mobile World Congress. Mια ομάδα ειδικά διαδήλωνε κατά του Kaspersky του δημιουργού του ομώνυμου antivirus, δεν πολυκατάλαβα για ποιό λόγο.

Με την υποδομή μεγαλούπολης εν υπνώσει, ο Δήμαρχος της Βαρκελώνης Pasqual Maragall, οραματίστηκε να βγάλει την πόλη από το λήθαργο της χρησιμοποιώντας σαν μέσο τους Ολυμπιακούς αγώνες. Αν σκεφτεί κανείς ότι η διεκδίκηση και υλοποίηση των Ολυμπιακών αγώνων είναι project  10ετίας, τότε δεν μπορεί παρά να εντυπωσιαστεί από την ταχύτητα που κινήθηκε. Από το τέλος του Φράνκο το 1975 μέχρι την διεξαγωγή των αγώνων το 1992 μεσολάβησαν μόνο 17  χρόνια, που σημαίνει ότι χρειάστηκαν μόλις 7 χρόνια για να μπουν στην τροχιά της διεκδίκησης με σοβαρές αξιώσεις. Είναι δε ιδιαίτερης σημασίας ότι η πρωτοβουλία ανήκει σ‘ ένα δήμαρχο κι όχι σε κάποιο κυβερνητικό λειτουργό, γιατί δείχνει τη διάθεση της πόλης να πάρει το μέλλον της στα χέρια της.

Τα Ολυμπιακά έργα σχεδιάστηκαν έτσι ώστε να ‘δένουν’ με την πόλη και να δημιουργούν τα πλαίσια για μια μελλονική ανάπτυξη. Το Ολυμπιακό στάδιο στο λόφο του Μοντζουϊκ, είναι ακριβώς πίσω από το μεγαλειώδες Εθνικό μουσείο, κι ίσως γι αυτό, η αισθητική του είναι όχι μοντέρνα, αλλά παραπέμπει σε κάτι ρωμαϊκό κι αναγεννησιακό.

Τα ολυμπιακά έργα στη θάλασσα έχουν πια τόσο απορροφηθεί από την πόλη που δεν διακρίνονται αν δεν στα υποδείξει κάποιος ή κάποια πινακίδα. Κι η απόσταση όλων των Ολυμπιακών εγκαταστάσεων από το κέντρο της πόλης είναι μικρή, το πολύ 10 λεπτά με το αυτοκίνητο.

Ο λόφος του Μοντζουϊκ που δεσπόζει στα νότια της πόλης, έχει αξιοποιηθεί περαιτέρω με την δημιουργία τελεφερίκ που είτε κάνουν το γύρο του, είτε σε μεταφέρουν πάνω από το επιβατικό λιμάνι, στη Μπαρτσελονέτα, τη γραφική παραθαλάσσια συνοικία της ψαροφαγίας. Η τελευταία αυτή διαδρομή είναι εντυπωσιακή και από μόνη της πόλος έλξης πολλών επισκεπτών.

Κατά τ’ άλλα η ζωή στα Βαρκελώνη είναι μάλλον φθηνή με τα δικά μας μέτρα. Οι τιμές στα σουπερμάρκετ ήταν ένα μικρό σοκ. Σε γενικές γραμμές τα είδη διατροφής είναι 50% φθηνότερα από την Ελλάδα. Η φθήνια αυτή αντανακλάται και στις τιμές των εστιατορίων. Μπορείς να φας πλήρες γεύμα με ορεκτικό, κυρίως πιάτο και επιδόρπιο με λιγότερα από 10 ευρώ. Μπορείς βέβαια να βρεις και πολύ ακριβότερα και πιο ψαγμένα εστιατόρια μιας κι η γαστρονομία είναι ένας από τους λόγους επίσκεψης στην Βαρκελώνη. Άλλωστε μέχρι πριν λίγα χρόνια εδώ βρισκόταν και το ακριβώτερο εστιατόριο του κόσμου του σεφ Φεράν Αντριά, με αναμονή για τραπέζι που έφτανε και τον ένα χρόνο. Δοκιμάσαμε και τις  δύο πλευρές, τη φθνή και την ακριβή, κι οι εντυπώσεις ήταν αμφότερες πολύ καλές. Ειδικά για τους μαθημένους στα μεζεδάκια Έλληνες η κουλτούρα των τάπας και των πίντσος ταιριάζει γάντι.

Σ’ αντίθεση όμως με το φαγητό, οι τιμές εισόδου στα μουσεία και τ’ αξιοθέατα είναι από τις πιο ακριβές στην Ευρώπη. Αποκορύφωμα η οικία Μπατλό του Γκάουντι, που η είσοδος κοστίζει 20 Ευρώ! Παρότι σαν επισκέπτη κάτι τέτοιο με εκνεύρισε, το δικαιολογώ: η Βαρκελώνη δεν σ’ αποτρέπει από το να την επισκεφτείς (μια βόλτα στο Μπάρι Γκότικο ή στη Ράμπλα ισοδυναμεί έτσι κι αλλιώς μ’ επίσκεψη σε μουσείο στο πιο ευχάριστο) αλλά αν θες να δεις τους θησαυρούς της πρέπει να πληρώσεις για να μπορέσει να συνεχίσει να τους συντηρεί και να τους δείχνει. Κι όταν μπαίνεις σ’ ένα μουσείο, η οργάνωση κι η τάξη σου λέει ότι τα λεφτά που πλήρωσες τουλάχιστον  ξοδεύονται καλά.

Όσο πιο πολύ περπατάς την Βαρκελώνη, τόσο διαπιστώνεις ότι αυτή η πόλη means business. Δεν θέλει να σου αρπάξει τα λεφτά πασάροντας σου φύκια για μεταξωτές κορδέλλες, αλλά σταδιακά σε παρασέρνει με τα θέλγητρα της να μπεις σε μαγαζιά και ν’ αφήσεις χρήμα. Παραπάνω απ’ αυτό που προγραμμάτιζες.

Δεν έχω εικόνα ποιά είναι η τωρινή οικονομική κατάσταση των κατοίκων της ή της Καταλονίας γενικότερα, αλλά ένα φυλλάδιο με πληροφόρησε ότι το ΑΕΠ της Καταλωνίας είναι περίπου όσο το Ελληνικό ενώ οι κάτοικοι της 3 εκατομύρια λιγότεροι, πράγμα που σημαίνει ότι το κατά κεφαλήν εισόδημα πρέπει να είναι 45% ψηλώτερο από το αντίστοιχο ελληνικό.  Αν υπάρχει κρίση, τουλάχιστον δεν είναι άμεσα ορατή στον επισκέπτη. Ναι, είδα αστέγους, αλλά λίγους. Είδα περιθωριακούς αλλά μόνο σε συγκεκριμένες περιοχές και ώρες. Είδα μετανάστες, πολλούς για την ακρίβεια, αλλά που μοιάζαν αρκετά ενταγμένοι και σίγουρα σε καλύτερη κατάσταση απ’ αυτούς που κυκλοφορούν κάτω από την Ομόνοια.

Η Βαρκελώνη με την τάξη και την καθαριότητα της μοιάζει βόρεια προτεσταντική πόλη. Έχει όμως πολύ πιο ανοιχτό κι εύθυμο χαρακτήρα, καλύτερο κλίμα και πολύ καλύτερη ρυμοτομία, πράγμα που την ανεβάζει ψηλότερα από πολλές γνωστές Ευρωπαϊκές πόλεις. Μοιάζει να κινείται μ΄ ένα στόχο: να μεγαλώσει την επιρροή και την ευημέρια της. Και παρότι τίποτα απ’ όσα έχει να προσφέρει δεν είναι αποκλειστικό και μοναδικό, και δεν υπάρχει κάποιος τομέας που να διακρίνεται παγκοσμίως, η ισόρροπη και ποιοτική  ανάπτυξη διαφόρων χαρακτήρων αποτελεί τη δική της μοναδικότητα.

Και για να έρθουμε στο ερώτημα με το οποίο ξεκινήσαμε, η Βαρκελώνη μπορεί να διοργανώνει και να φιλοξενεί ένα event παγκοσμίων προδιαγραφών σαν το MWC γιατί έχει δημιουργήσει τις αντίστοιχες υποδομές κι υπηρεσίες. Γιατί μπορεί να προσφέρει ένα συνδιασμό από λόγους για να την επισκεφτεί κανείς κι έτσι να είναι επιθυμητός προορισμός πέραν των συνεδρίων,  και  γιατί η πόλη βλέπει πολύ επιχειρηματικά τη ζωή της και την ανάπτυξη της και, γι αυτό, το μέλλον της.

One thought on “Βαρκελώνη: η πόλη σαν επιχείρηση

  1. Dimitris Tsapakidis

    Είναι η πρώτη πόλη που χαρακτήρισα όμορφη. Πήγα πριν 10 χρόνια, μου άρεσε και κάθισα ένα χρόνο, μέχρι να μου τελειώσουν οι οικονομίες :)

    Ευχαριστώ για το trip down memory lane!

Comments are closed.