Εκείνοι οι Έλληνες

konstantinos-Manos

Κορίτσι από Όλυμπο Καρπάθου, Κων. Μάνος, “A Greek Portfolio”

Χτες επισκέφτηκα απρογραμμάτιστα την έκθεση με τις φωτογραφίες του Κωνσταντίνου Μάνου στο Μουσείο Μπενάκη.

Η έκθεση είναι εξαιρετική και τη συνιστώ ανεπιφύλακτα. Αλλά αυτό μάλλον δεν θα ήταν αρκετός λόγος για ένα ποστ.

Αυτό που με συγκίνησε βαθύτατα δεν ήταν το αισθητικό μέρος αλλά η εικόνα μιας Ελλάδας χαμένης.  Ο Μάνος, ελληνοαμερικάνος, ήρθε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1962 και μεταξύ 1962 – 1963 τράβηξε μια σειρά ασπρόμαυρες φωτογραφίες περιηγούμενος την ηπειρωτική και τη νησιώτικη χώρα του τότε.

Οι αρχές του εξήντα δεν είναι μια τόσο μακρινή εποχή. Για κάποιους από μας είναι εποχή ζώσας μνήμης. Μνήμης των γονιών τους για άλλους. Πάντως όχι μια εποχή χαμένη στον ιστορικό χρόνο. Ακριβώς γι αυτό, η ζωή των Ελλήνων που βγαίνει μέσα από τις φωτογραφίες, είναι ένα σοκ για τον Έλληνα του σήμερα, σοκ πρόσφορο για οικονομικούς, πολιτικούς και πολιτισμικούς συλλογισμούς και συνειρμούς.

Το όμορφο πρόσωπο του κοριτσιού της φωτογραφίας είναι η εξαίρεση. Τα περισσότερα πρόσωπα των φωτογραφιών είναι σκληρά, βασανισμένα, αγέλαστα ή πικραμένα, μ’ ένα βλέμμα που τρέχει κάπου αλλού. Δεν μπορείς πια να συσχετίσεις εκείνους τους Έλληνες με τους επίσης πικραμένους και δυστυχισμένους Έλληνες του σήμερα. Γιατί τους χωρίζει μια άβυσσος. Η άβυσσος της φτώχιας της τότε εποχής. Που δεν έχει καμιά σχέση με τη φτώχια του σήμερα.  Αρκεί να δεις τα ρούχα: οι τρύπες και τα ξεφτίδια είναι ορατά ακόμα και στα λίγα τετραγωνικά εκατοστά του φωτογραφικού χαρτιού. Σχεδόν μυρίζεις τη βρώμα και τη πολυκαιρία. Φαντάζεσαι κρυφές ψείρες να έρπουν από κάτω τους. Κοιτάς τα γυμνά πόδια κι αναρωτιέσαι σε τι σκληρή πέτρα πατούσαν καθημερινά…

Και τελικά νοιώθεις ένοχος. Εκεί, μέσα σ’ αυτό τη φωτογραφική φυλακή, κρύβεται ο αλλοτινός μας εαυτός. Φτωχός, εξαθλιωμένος, τριτοκοσμικός. Αλλά αληθινός. Τώρα που φλερτάρουμε επικίνδυνα με τα τρία πρώτα επίθετα, δεν διαθέτουμε το τέταρτο. Κι η μεμψιμοιρία μας, χωρίς αυτό, μοιάζει κακομαθημένη, γεμάτη αμετροέπεια.

Είναι συνηθισμένο φωτογραφίες του παλιού καιρού να σε φορτίζουν με νοσταλγία. Όχι αυτές όμως. Αυτές σε γεμίζουν με μια αίσθηση επείγοντος κι ένα καθήκον απέναντι στο μέλλον.