Γραμμή άμυνας

rawpixel

Πριν λίγες μέρες, κατά προτροπή ένος διαδικτυακού φίλου, παρακολούθησα στο youtube μια ομιλία του Peter Zeihan που μου έδωσε το έναυσμα για μια σειρά σκέψεων κι ανησυχιών.

Στην ομιλία ο Zeihan, με αρκετά εξυπνακίστικο τρόπο, παρουσιάζει μια σειρά από επιχειρήματα που κατατείνουν στο ότι οι ΗΠΑ σαν υπερδύναμη είναι μόνη κι ασυναγώνιστη, κι αυτό για λόγους άσχετους με την τρέχουσα πολιτική ηγεσία ή τις αμέσως παλαιότερες.

Δεν θα μπω στη ανάλυση της ορθότητας αυτής της θέσης. Θέλω μόνο να μείνω σ’ ένα σημείο. Αυτό της ενεργειακής αυτάρκειας. Μιλώντας για ενεργειακά θέματα ο Zeihan αναφέρεται κυρίως στις παραδοσιακές μορφές ενέργειας και δη στο πετρέλαιο, αν και δεν παραλείπει να εκθέσει την πρόβλεψη ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ακολουθούν ανάλογη πορεία.

Ποιό είναι αυτό το σημείο; Το γεγονός ότι νέες μέθοδοι εντοπισμού κι εξόρυξης ενεργειακών αποθεμάτων έχουν καταστήσει τ’ αποθέματα πετρελαίου που βρίσκονται σε σχιστολιθικά πετρώματα (shale), όχι μόνο εκμεταλλεύσιμα αλλά περίπου ίσου κόστους με αυτά της Αραβίας που είναι από τα πιο φτηνά. Και το μέγεθος αυτών των αποθεμάτων αρκεί για να κάνει τις ΗΠΑ ενεργειακά αυτόνομες, με μηδενικές εισαγωγές.

Τι σημαίνει αυτό γεωπολιτικά; Ότι για πρώτη φορά στην Ιστορία τους οι ΗΠΑ δεν θα έχουν ανάγκη τη Μέση Ανατολή. Κι αυτό από μόνο του είναι τεράστιο θέμα. Αρκεί να θυμηθούμε τους δύο πρόσφατους πολέμους του Κόλπου που αναστάτωσαν την υφήλιο και έμπλεξαν και τη χώρα μας σ’ ένα κυκεώνα περιπλοκών χωρίς ορατό, ακόμα, τέλος.

Τι σημαίνει όμως αυτή η αλλαγή; Θ’ αλλάξει προς το καλύτερο η κατάσταση στη Μέση Ανατολή;  Μάλλον όχι. Κι αυτό γιατί η επιστασία που ασκούν οι ΗΠΑ, με ότι αντρρηση μπορεί να έχει κανείς γι αυτήν (κι εν προκειμένω έχω πάμπολλες), έχει κι ένα σταθεροποιητικό ή κατασταλτικό, καλύτερα, χαρακτήρα  που εμποδίζει τις πολλές και φυγόκεντρες τάσεις των χωρών της περιοχής να εκδηλωθούν στο όλο εύρος τους.

Η τελευταίες κινήσεις της κυβέρνησης Τραμπ προοιωνίζουν ανάλογες στάσεις παντού:  αποστασιοποίηση από το ΝΑΤΟ, την Νότια Κορέα και την Ιαπωνία κ.α.

Ας μην αναλωθούμε όμως στην δυνατότητα ή την πιθανότητα μιας τέτοιας κίνησης. Ας την δεχτούμε σαν υπόθεση εργασίας κι ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι αυτό μπορεί να σημάνει για τη θέση της Ελλάδας στην περιοχή της και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει.

Με την Ευρωπαϊκή Ένωση να σπαράσεται από διασπαστικές τάσεις (βλέπε Μεγ. Βρετανία, Ιταλία, Ουγγαρία, Πολωνία) και τις ΗΠΑ να επιδεικνύουν κλιμακούμενη αδιαφορία γι αυτό που παλιά αποκαλείτο Διεθνής Τάξη, η Ελλάδα μένει σε μια περιφέρεια με μια Τουρκία που μεγενθύνεται πληθυσμιακά και τελεί κάτω από αυταρχική διακυβέρνηση, και μια σειρά μικρών αδύναμων μεν, αλλά δυνητικά εχθρικών χωρών στο βορρά της (εχθρότητα που η ίδια φροντίζει συνεχώς να υποδαυλίζει με άστοχες πολιτικές και κινήσεις), με μια Ρωσία που θέλει πρόσβαση στη Μεσόγειο κι εργάζεται εντατικά κι υποσκαπτικά στην περιοχή για να πετύχει αυτό το στόχο, με την ελληνική οικονομία καταβαραθρωμένη κι απόλυτα εξαρτημένη από τον τουρισμό, με τον πληθυσμό ολοένα μειούμενο λόγω μια πρωτοφανούς υπογεννητικότητας και με το πιο ακμαίο κομμάτι των νέων της φευγάτο, μάλλον για πάντα.

Τι πρέπει να γίνει; Τι μπορεί να γίνει σε μια τέτοια συνθήκη;

Αυτό το ερώτημα με βασανίζει τις τελευταίες μέρες και, βέβαια, δεν έχω πρόχειρη απάντηση. Μόνο μερικές σκέψεις ως προς τους άξονες που θα μπορούσε να κινηθεί μια πιθανή απάντηση.

Πρώτη (σκέψη) απ’ όλες:  η ανάγκη της διευρεύνησης απάντησης μέσα από μια σκοπιά που δεν θα χρωματίζεται ιδεολογικά, όσο αυτό είναι δυνατό, για να μπορεί να χωρά τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση. Γιατί σε μια εθνική στρατηγική (γι αυτό μιλάμε) δεν χωράνε μικροκομματικά παιχνίδια κι υποθαλπόμενες έριδες.

Ακριβώς επειδή θέλουμε κάτι που να ενώνει στο μέγιστο δυνατό βαθμό, κάτι πραγματικά πατριωτικό (κι όχι εθνικιστικό), η δεύτερη σκέψη μου είναι για μια έδραση στον πραγματισμό κι όχι σε θεωρητικές αναλύσεις. Τι σημαίνει αυτό; Κάτι ανάλογο της περίφημης τοποθέτησης του Ντεγκ Σιάο Πίνγκ: “Άσπρη γάτα; Μαύρη γάτα; Αρκεί να πιάνει ποντίκια!“.

Πως σκιαγραφείς όμως μια τέτοια στρατηγική γραμμή; Από που ξεκινάς;

Δεύτερη υπόθεση εργασίας: από το τέλος. Από το απευκταίο σημείο. Από κει που θέλεις με κάθε τρόπο να μη φτάσεις:  τον πόλεμο και την καταστροφή.

Πως;

Θέτοντας το απλό ερώτημα: πως μπορεί να επιβιώσει η χώρα σε μια μακροχρόνια σύρραξη μ΄ένα μεγαλύτερο εχθρό;

Η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα μπορεί να καθορίσει τις γραμμές άμυνας, τα πράγματα τα οποία πρέπει να διαθέτουμε τη μοιραία στιγμή για να τα βγάλουμε πέρα και που θα λειτουργήσουν αποτρεπτικά για να μην έρθει ποτέ μια τέτοια στιγμή.

Ποιά είναι αυτά; Θα παραθέσω μερικές σκέψεις αλλά εδώ θα χρειαστώ τη βοήθεια του κοινού. Είπε κάποιος “αν θες να γνωρίσεις κάτι καλά πρέπει ή να κάνεις έρευνα γι αυτό, ή να το διδάξεις ή να γράψεις βιβλίο”.  Ή να επικαλεστείς τη σοφία του πλήθους, προσθέτω εγώ.

Ποιά είναι αυτή η σοφία του πλήθους; Είναι η συνιστώσα των μικρών γνώσεων που διεθέτουν τα άτομα και που, όταν αρθροίζεται, εξουδετερώνει τις άσχετες παραμέτρους και διαφωτίζει την ουσία ενός θέματος.

Οι σκέψεις μου λοιπόν, που τις θέτω στην κρίση κι αρωγή του αναγνώστη για τον παραπάνω λόγο, είναι οι εξής:

Για να επιβιώσουμε την κρίσιμη στιγμή χρειάζεται να έχουμε λύσει με ικανοποιητικό τρόπο τα παρακάτω προβλήματα και να έχουμε καλύψει τις παρακάτω ανάγκες:

  1. Επάρκεια των αναγκαίων προς το ζην (τρόφιμα, βασικά είδη, φάρμακα) σε βάθος χρόνου.
  2. Αδιατάρακτη πρόσβαση σε πηγές ενέργειας.
  3. Επάρκεια ανθρώπινου δυναμικού, τόσο ποσοτική όσο και ποιοτική.
  4. Συσσωρευμένο πλούτο σε ρευστό ή που μπορεί να ρευστοποιηθεί εύκολα (όχι μνημεία, γη κι ακίνητα) στη διεθνή αγορά, για την απόκτηση των αναγκαίων που τυχόν θα λείψουν.
  5. Επαρκή τεχνολογική βάση για την παραγωγή μέσων άμυνας.
  6. Άυλους πόρους, όπως γνώση, τεχνογνωσία, οργανωτικές δομές αλλά και ηθικό και φρόνημα.
  7. Και, τέλος, συμμάχους, κάτι που θα γίνει όλο και πιο δύσκολο καθώς οι περισσότερες χώρες είναι σε μια πορεία αναδίπλωσης κι εσωστρέφειας.

Η παραπάνω λίστα στην παρούσα κατάσταση φαίνεται σα γράμμα στον Άγιο Βασίλη. Αλλά αν συμφωνήσουμε, έστω πολύ θεωρητικά, ότι είναι περίπου σωστή και πλήρης, τότε έχουμε κάτι για να στοχεύσουμε. Μπορούμε να συζητάμε (και να διαφωνούμε δημιουργικά) για επι μέρους μεθόδους και πολιτικές που θα κατατείνουν σ’ αυτό το στόχο και θα δώσουν συνοχή και συνέχεια στις εθνικές αλλά και κομματικές επιδιώξεις.

Η διερεύνηση των παραπάνω επτά σημείων με σκοπό να μεταφραστούν σε απτούς στόχους, είναι για μένα ένα ζητούμενο. Σκοπεύω να του αφιερώσω χρόνο μου, χρόνο που μου λείπει, όχι για κάποια προσωπική φιλοδοξία αλλά γιατί έχω πλέον ένα παιδί και θέλω να μπορώ να ελπίζω ότι αυτό το παιδί έχει μέλλον σ’ αυτό τον τόπο.

 

2 thoughts on “Γραμμή άμυνας

  1. Pingback: Ένα παράδοξο της προσφοράς τροφής στην Ελλάδα | Metablogging.gr

  2. Pingback: Γραμμή άμυνας 2 | Metablogging.gr

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *