Category Archives: Politics

Μια ματιά στην ΠΓΔΜ

Με αφορμή τις εξελίξεις στο Μακεδονικό έκανα μια πρόχειρη έρευνα στην οικονομία της γείτονος και δη στις εξαγωγές.

Εξαγωγές
Περίμενα να δω αγροτικά και πρώτες ύλες αλλά η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Έχει μεσαίας πολυπλοκότητας βιομηχανικά προϊόντα και λίγα αγροτικά. Μια γρήγορη ματιά δείχνει να είναι πράγματα που έχουν σχέση με την αυτοκινητοβιομηχανία, κλωστοϋφαντουργικά, αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα και πράγματα που σχετίζονται με ICT. Ο οργανισμός προσέλκυσης ξένων επενδύσεων στη ΠΓΔΜ προβάλει ακριβώς τους παραπάνω κλάδους σαν τους κύριους για προσέλκυση επενδύσεων.

Από το παραπάνω γράφημα φαίνεται πως τα κυριότερα εξαγώγιμα είναι καταλύτες και φυγοκεντρητές!
Το ενδιαφέρον είναι το που πουλιούνται αυτά τα προϊόντα (στοιχεία 2016). Κυρίως στη Γερμανία.

Καταλύτες

 

Φυγοκεντρητές
Πράγμα που κάνει νόημα δεδομένης της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας και βιομηχανίας χημικών.  Που σημαίνει επίσης ότι υπάρχει μεγάλη εξάρτηση του κρατιδίου από τη Γερμανία. Κι επιβεβαιώνει μια ανάλυση που διάβασα ότι η περιοχή θεωρείται πλέον από τους Γερμανούς γεωπολιτικού ενδιαφέροντος και, προφανώς, επιρροής τους.

… εμμέσως πλην σαφώς, η κ. Μέρκελ ετάχθη υπέρ της παραχώρησης ημερομηνίας ενταξιακών διαπραγματεύσεων τόσο για την ΠΓΔΜ (Βόρεια Μακεδονία όπως την ανέφερε διαρκώς), όσο και για την Αλβανία, προκειμένου να διατηρηθεί μια ισορροπία.

Το σύνολο των εξαγωγών της ΠΓΔΜ του ’17 είναι ένα νούμερο που χωνεύεται δύσκολα: περίπου 60% του GDP, αν κι έχω επιφύλαξη για τα νούμερα γιατί από διαφορετικές πηγές δεν συμφωνούν.

Αυτή η τεράστια αύξηση στο τέλος του 2018 μπορεί να είναι κάποιος στατιστικό outlier. Αν δεν είναι προοιωνίζει δραματικές αλλαγές. Και βέβαια προκαλεί απορία κι ερωτηματικά η σύμπτωση με τις συζητήσεις με την Ελλάδα και το ΝΑΤΟ και τον προορισμό των εξαγωγών.

Σύγκριση με Ελλάδα

Ποιά είναι όμως η μεγάλη εικόνα; Πως συγκρίνεται το κρατίδιο με τη χώρα μας;

Από άποψη πληθυσμού είναι στο 1/5.  Από άποψη Εθνικού προϊόντος είναι στο 1/20.

(Με κόκκινο η ΠΓΔΜ, προφανώς)

Στα ποσοτικά θέματα δεν υπάρχει σύγκριση και δεν μπορουν να γεννάνε ανησυχίες.

Υπάρχουν όμως άλλοι τομείς στους οποίους η ΠΓΔΜ δείχνει καλύτερες τάσεις. Στα δημογραφικά, ας πούμε, όπου κι οι δύο χώρες εμφανίζουν υπογεννητικότητα αλλά η ΠΓΔΜ δείχνει αργή βελτίωση ενώ εμείς χειροτέρευση. Οι σχετικοί δείκτες γονιμότητας είναι στο παρακάτω διάγραμμα.  Υπενθυμίζεται ότι για να μένει μια χώρα σταθερή πληθυσμιακά (χωρίς επήρεια μετανάστευσης) ο δείκτης πρέπει να είναι 2,1.

Εκεί που είναι πολύ απογοητευτικά (για μας) τα πράγματα, είναι η σύγκριση στο επιχειρείν.

Με βάση την κατάταξη της Παγκόσμιας Τράπεζας η Ελλάδα είναι στη θέση 72 ενώ η ΠΓΔΜ περί την  θέση 10 για σειρά ετών, πράγμα που, βέβαια, διαφημίζει.

Με τα χαμηλά εργατικά της κι ένα φορολογικό συντελεστή στο 10%, και σχετικά καλά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό, δεν προκαλουν έκπληξη οι βιομηχανικές επιδόσεις της ΠΓΔΜ. Πράγμα που αντικατοπτρίζεται και στην πτώση της ανεργίας.

Η ανεργία παραμένει ακόμα σε πολύ ψηλά επίπεδα πράγμα που διασφαλίζει χαμηλά εργατικά για κάμποσα χρόνια ακόμα.

Προβλήματα

H ΠΓΔΜ δεν είναι μια εθνικά ομοιογενής χώρα. Το 25% του πληθυσμού της, περίπου μισό εκατομύριο, είναι Αλβανοί. Και κατοικούν στις περιοχές που συνορεύουν με την Αλβανία και το Κοσσυφοπέδιο. Σε περίπτωση που το Κοσσυφοπέδιο ενωθεί με την Αλβανία, κάτι που συζητιέται έντονα σε γεωπολιτικούς αναλυτές τελευταία, τότε θα τεθεί πρόβλημα για την τύχη κι αυτής της μειονότητας προκαλώντας κλυδωνισμούς στην ΠΓΔΜ με απρόβλεπτες διαστάσεις. Από την άλλη, αν Αλβανία και Κοσσυφοπέδιο ενταχθούν κι αυτά στο ΝΑΤΟ και λάβουν υπόσχεση και για ένταξη στην ΕΕ, όπως κι η ΠΓΔΜ, τότε τα πράγματα σταθεροποιούνται σχετικά.

Συμπέρασμα 

Ανεξάρτητα από την έκβαση της ψηφοφορίας για τη λύση του ονόματος από την ελληνική βουλή, η ΠΓΔΜ δεν φαίνεται ν’ αποτελεί κάποια υπολογίσιμη απειλή για την Ελλάδα, αλλά είναι παράγοντας αστάθειας λόγω του μειονοτικού της.

Οι πρόοδοι της οικονομίας της όμως, τα χαμηλά εργατικά, το γεγονός ότι το κοντινότερο λιμάνι στο κρατίδιο είναι η Θεσσαλονίκη κι η ήδη υπάρχουσα ελληνική επενδυτική δραστηριότητα, θέτουν κάποιο πλαίσιο για μια οικονομική συνεργασία που μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα επωφελής για την Ελλάδα, όχι τόσο με τη μορφή εξαγωγών, όσο με τη μορφή άμεσων επενδύσεων στο κρατίδιο.  Οι επενδύσεις αυτές θα το “δέσουν” περισσότερο στο ελληνικό άρμα, και θα προσφέρουν λύσεις για μείωση κόστους σε ελληνικές παραγωγικές μονάδες.

 

Γραμμή άμυνας 2

Στις αρχές του μήνα έγραψα αυτό το άρθρο σαν έκφραση του προβληματισμού μου για το τι μπορούμε να κάνουμε εν όψει μιας επερχόμενης αστάθειας κι ανακατατάξεων στην ευρύτερη περιοχή, κι ειδικά απέναντι σε μια μεγενθυνόμενη κι ασταθή Τουρκία.

Στις μέρες που μεσολάβησαν (μιλάμε για λιγότερο από μήνα) έλαβαν χώρα μερικές πολύ άσχημες επιβεβαιώσεις αυτών των φόβων.

Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την αποχώρηση τους από τη Συρία και το Αφγανιστάν.

Έτσι, η Ρωσία αποβαίνει νικήτρια στο στοίχημα της υποστήριξης του Άσαντ, κι αποκτά πάτημα και πάλι στη Μέση Ανατολή.

Κοντά, νικήτρια βγαίνει κι η Περσία, που τον στήριζε επίσης, κι η οποία βλέπει την ισχύ της στον ηγεμονικό ανταγωνισμό της με τη Σαουδική Αραβία ν’ αυξάνεται.

Και, τέλος, αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο, η Τουρκία βλέπει πράσινο φως να ξεκαθαρίσει τους Κούρδους αντάρτες και να κλείσει αυτό το μέτωπο.

Επιπλέον, το Αφγανιστάν που έχει γενναίο μερίδιο στις μεταναστευτικές ροές που ταλανίζουν εμάς και την υπόλοιπη Ευρώπη, με την αποχώρηση των αμερικάνων θα περάσει σχεδόν σίγουρα, στα χέρια των Ταλιμπάν, κι όσοι διαφωνούν, διαφώνησαν ή δεν τους συνέτρεξαν, θα κινδυνεύουν και γι αυτό θα πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς.

Παράλληλα, τις τελευταίες μέρες βλέπουμε μια κλιμάκωση πολέμου λόγων μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, που συνοδεύεται από μια σειρά ενεργειών της Τουρκικής πλευράς με καθαρά προκλητικό χαρακτήρα (παραβιάσεις εναερίου χώρου κι έξοδος νέου σεισμογραφικού σκάφους για έρευνες στο υποθαλάσσιο υπέδαφος, Ελλάδας και Κύπρου).

Η προκλητικότητα αυτή δεν είναι τυχαία. Έχει σχέση με τον αγωγό EastMed που, αν υλοποιηθεί, θ’ αλλάξει το ενεργειακό ισοζύγιο της περιοχής, θα δυναμώσει στρατηγικά την Ελλάδα και την Κύπρο και θα τους δώσεις leverage απέναντι στην EE που θα είναι ο αποδέκτης του φυσικού αερίου.

Το κακό είναι ότι όλα αυτά προσλαμβάνονται από την ελληνική κοινή γνώμη με εντελώς λάθος τρόπους:

  • με άρνηση (είναι προπαγάνδα για να μας αποπροσανατολίσουν από τα καθημερινά μας προβλήματα).
  • με εθνικιστικές εξάρσεις (θα ισοπεδώσουμε νησιά)
  • με φόβο (πάρε την οικογένεια και φύγε)
  • με ηττοπάθεια (μ’ αυτούς που έχουμε στο κεφάλι μας, δεν γίνεται τίποτα)

Υπάρχουν προβλήματα μεγάλα, υπάρχουν προβλήματα δύσκολα κι υπάρχουν και προβλήματα άλυτα.

Τα προβλήματα μας είναι και μεγάλα και δύσκολα. Αλλά για ν’ αποφανθούμε ότι είναι άλυτα, πρέπει να επιχειρήσουμε πρώτα να τα λύσουμε.

Η Ορθοδοξία της Δύσης

Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον, στο βιβλίο του, Clash of Civilisations έβλεπε την Ελλάδα και την Τουρκία σαν δύο “ανωμαλίες”, χώρες δηλαδή που ανήκουν στο δυτικό στρατόπεδο αλλά πολιτισμικά δεν ανήκουν στη Δύση. Προέβλεπε, δε,  ότι η μεν Ελλάδα θα ενσωματωθεί τελικά στο Ορθόδοξο στρατόπεδο υπό την Ρωσία, η δε Τουρκία στο Ισλαμικό.
Ως προς την Τουρκία, φαίνεται έπεσε μέσα αφού ο Ερντογάν την έχει ήδη σύρει προς τα κει. Βέβαια, το ισλαμικό μπλοκ δεν διαθέτει μια ηγετική χώρα, γι αυτό και διακατέχεται από μεγάλη αστάθεια (πάντα, κατά Χάντινγκτον) κι η μετακίνηση Ερντογάν δεν είναι για να γίνει δορυφόρος κάποιας ισλαμικής ηγέτιδας, αλλά για να εγείρει ακριβώς ηγετικές αξιώσεις.

Η Ελλάδα, παρά τις Σερβορωσόφιλες φυγόκεντρες τάσεις της εξακολουθεί να παραμένει στη Δύση.
Η σημερινή εξέλιξη με την Εκκλησία της Ουκρανίας δείχνει ότι η Ουκρανία θέλει να πάρει θέση στη Δύση, ανάλογη με της Ελλάδας. Κι αντίστοιχα η εκκλησία της να είναι το ίδιο αυτόνομη, υπό την αιγίδα της Κωνσταντινούπολης κι όχι του Ρώσου Πατριάρχη.
Μη ξεχνάμε ότι ανάλογη θέση έχουν η Ρουμανία, η Βουλγαρία και το Μαυροβούνιο και θέλει να πάρει κι η Σερβία.
Η Ελλάδα, και το Ελληνικό παράδειγμα, φαίνεται να διαψεύδουν τον Χάντιγκτον. Η Ορθοδοξία δεν είναι ξένη προς τη Δύση, όσο κι αν, λόγω Ρωσίας, πολλοί δυτικοί διανοούμενοι έχουν κατά καιρούς διακηρύξει το αντίθετο.

Στην περίπτωση του Χριστιανισμού, φαίνεται όμως πως  τα πολιτιστικά σχίσματα δεν είναι τόσο ισχυρά.

Η Ρωσία αποτελεί, αναμφίβολα, “στρατόπεδο” από μόνης της,  αλλά δεν είναι τόσο λόγω πολιτισμικότητας, όσο μεγέθους και θέσης. Κατά μία έννοια, κι η Ρωσία ανήκει στη Δύση.

Μετά τη μετακίνηση της Ουκρανίας προς τη Δύση, στο Ρωσικό Ορθόδοξο στρατόπεδο μένουν μόνο η Μολδαβία κι η Λευκορωσία.

Αυτό το “σχίσμα” των ορθόδοξων είναι απότοκο και της Ιστορίας αλλά και της γεωπολιτικής στρατηγικής των ΗΠΑ που έχουν επιδιώξει να απομακρύνει όλους τους ορθόδοξους από την επιρροή της Ρωσίας.

Αυτό από άποψη σταθερότητας της περιοχής δεν είναι καλό. Η Ρωσία πάντα ένοιωθε μια “νευρικότητα” για τα δυτικά της σύνορα και γι αυτό είχε επιδιώξει να δημιουργήσει μια buffer zone (σαν Σύμφωνο Βαρσοβίας παλαιότερα, και τώρα με την ενίσχυση και υπόθαλψη αντιδυτικών πολιτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή).

Ποιά θα είναι η επόμενη κίνησή της; Και πόσο θα είναι διατεθειμένες οι “παλαβές” ΗΠΑ του Τραμπ ή των διαδόχων του, να στηρίξουν το δυτικο-ορθόδοξο λόμπυ;

 

Γραμμή άμυνας

rawpixel

Πριν λίγες μέρες, κατά προτροπή ένος διαδικτυακού φίλου, παρακολούθησα στο youtube μια ομιλία του Peter Zeihan που μου έδωσε το έναυσμα για μια σειρά σκέψεων κι ανησυχιών.

Στην ομιλία ο Zeihan, με αρκετά εξυπνακίστικο τρόπο, παρουσιάζει μια σειρά από επιχειρήματα που κατατείνουν στο ότι οι ΗΠΑ σαν υπερδύναμη είναι μόνη κι ασυναγώνιστη, κι αυτό για λόγους άσχετους με την τρέχουσα πολιτική ηγεσία ή τις αμέσως παλαιότερες.

Δεν θα μπω στη ανάλυση της ορθότητας αυτής της θέσης. Θέλω μόνο να μείνω σ’ ένα σημείο. Αυτό της ενεργειακής αυτάρκειας. Μιλώντας για ενεργειακά θέματα ο Zeihan αναφέρεται κυρίως στις παραδοσιακές μορφές ενέργειας και δη στο πετρέλαιο, αν και δεν παραλείπει να εκθέσει την πρόβλεψη ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ακολουθούν ανάλογη πορεία.

Ποιό είναι αυτό το σημείο; Το γεγονός ότι νέες μέθοδοι εντοπισμού κι εξόρυξης ενεργειακών αποθεμάτων έχουν καταστήσει τ’ αποθέματα πετρελαίου που βρίσκονται σε σχιστολιθικά πετρώματα (shale), όχι μόνο εκμεταλλεύσιμα αλλά περίπου ίσου κόστους με αυτά της Αραβίας που είναι από τα πιο φτηνά. Και το μέγεθος αυτών των αποθεμάτων αρκεί για να κάνει τις ΗΠΑ ενεργειακά αυτόνομες, με μηδενικές εισαγωγές.

Τι σημαίνει αυτό γεωπολιτικά; Ότι για πρώτη φορά στην Ιστορία τους οι ΗΠΑ δεν θα έχουν ανάγκη τη Μέση Ανατολή. Κι αυτό από μόνο του είναι τεράστιο θέμα. Αρκεί να θυμηθούμε τους δύο πρόσφατους πολέμους του Κόλπου που αναστάτωσαν την υφήλιο και έμπλεξαν και τη χώρα μας σ’ ένα κυκεώνα περιπλοκών χωρίς ορατό, ακόμα, τέλος.

Τι σημαίνει όμως αυτή η αλλαγή; Θ’ αλλάξει προς το καλύτερο η κατάσταση στη Μέση Ανατολή;  Μάλλον όχι. Κι αυτό γιατί η επιστασία που ασκούν οι ΗΠΑ, με ότι αντρρηση μπορεί να έχει κανείς γι αυτήν (κι εν προκειμένω έχω πάμπολλες), έχει κι ένα σταθεροποιητικό ή κατασταλτικό, καλύτερα, χαρακτήρα  που εμποδίζει τις πολλές και φυγόκεντρες τάσεις των χωρών της περιοχής να εκδηλωθούν στο όλο εύρος τους.

Η τελευταίες κινήσεις της κυβέρνησης Τραμπ προοιωνίζουν ανάλογες στάσεις παντού:  αποστασιοποίηση από το ΝΑΤΟ, την Νότια Κορέα και την Ιαπωνία κ.α.

Ας μην αναλωθούμε όμως στην δυνατότητα ή την πιθανότητα μιας τέτοιας κίνησης. Ας την δεχτούμε σαν υπόθεση εργασίας κι ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι αυτό μπορεί να σημάνει για τη θέση της Ελλάδας στην περιοχή της και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει.

Με την Ευρωπαϊκή Ένωση να σπαράσεται από διασπαστικές τάσεις (βλέπε Μεγ. Βρετανία, Ιταλία, Ουγγαρία, Πολωνία) και τις ΗΠΑ να επιδεικνύουν κλιμακούμενη αδιαφορία γι αυτό που παλιά αποκαλείτο Διεθνής Τάξη, η Ελλάδα μένει σε μια περιφέρεια με μια Τουρκία που μεγενθύνεται πληθυσμιακά και τελεί κάτω από αυταρχική διακυβέρνηση, και μια σειρά μικρών αδύναμων μεν, αλλά δυνητικά εχθρικών χωρών στο βορρά της (εχθρότητα που η ίδια φροντίζει συνεχώς να υποδαυλίζει με άστοχες πολιτικές και κινήσεις), με μια Ρωσία που θέλει πρόσβαση στη Μεσόγειο κι εργάζεται εντατικά κι υποσκαπτικά στην περιοχή για να πετύχει αυτό το στόχο, με την ελληνική οικονομία καταβαραθρωμένη κι απόλυτα εξαρτημένη από τον τουρισμό, με τον πληθυσμό ολοένα μειούμενο λόγω μια πρωτοφανούς υπογεννητικότητας και με το πιο ακμαίο κομμάτι των νέων της φευγάτο, μάλλον για πάντα.

Τι πρέπει να γίνει; Τι μπορεί να γίνει σε μια τέτοια συνθήκη;

Αυτό το ερώτημα με βασανίζει τις τελευταίες μέρες και, βέβαια, δεν έχω πρόχειρη απάντηση. Μόνο μερικές σκέψεις ως προς τους άξονες που θα μπορούσε να κινηθεί μια πιθανή απάντηση.

Πρώτη (σκέψη) απ’ όλες:  η ανάγκη της διευρεύνησης απάντησης μέσα από μια σκοπιά που δεν θα χρωματίζεται ιδεολογικά, όσο αυτό είναι δυνατό, για να μπορεί να χωρά τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση. Γιατί σε μια εθνική στρατηγική (γι αυτό μιλάμε) δεν χωράνε μικροκομματικά παιχνίδια κι υποθαλπόμενες έριδες.

Ακριβώς επειδή θέλουμε κάτι που να ενώνει στο μέγιστο δυνατό βαθμό, κάτι πραγματικά πατριωτικό (κι όχι εθνικιστικό), η δεύτερη σκέψη μου είναι για μια έδραση στον πραγματισμό κι όχι σε θεωρητικές αναλύσεις. Τι σημαίνει αυτό; Κάτι ανάλογο της περίφημης τοποθέτησης του Ντεγκ Σιάο Πίνγκ: “Άσπρη γάτα; Μαύρη γάτα; Αρκεί να πιάνει ποντίκια!“.

Πως σκιαγραφείς όμως μια τέτοια στρατηγική γραμμή; Από που ξεκινάς;

Δεύτερη υπόθεση εργασίας: από το τέλος. Από το απευκταίο σημείο. Από κει που θέλεις με κάθε τρόπο να μη φτάσεις:  τον πόλεμο και την καταστροφή.

Πως;

Θέτοντας το απλό ερώτημα: πως μπορεί να επιβιώσει η χώρα σε μια μακροχρόνια σύρραξη μ΄ένα μεγαλύτερο εχθρό;

Η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα μπορεί να καθορίσει τις γραμμές άμυνας, τα πράγματα τα οποία πρέπει να διαθέτουμε τη μοιραία στιγμή για να τα βγάλουμε πέρα και που θα λειτουργήσουν αποτρεπτικά για να μην έρθει ποτέ μια τέτοια στιγμή.

Ποιά είναι αυτά; Θα παραθέσω μερικές σκέψεις αλλά εδώ θα χρειαστώ τη βοήθεια του κοινού. Είπε κάποιος “αν θες να γνωρίσεις κάτι καλά πρέπει ή να κάνεις έρευνα γι αυτό, ή να το διδάξεις ή να γράψεις βιβλίο”.  Ή να επικαλεστείς τη σοφία του πλήθους, προσθέτω εγώ.

Ποιά είναι αυτή η σοφία του πλήθους; Είναι η συνιστώσα των μικρών γνώσεων που διεθέτουν τα άτομα και που, όταν αρθροίζεται, εξουδετερώνει τις άσχετες παραμέτρους και διαφωτίζει την ουσία ενός θέματος.

Οι σκέψεις μου λοιπόν, που τις θέτω στην κρίση κι αρωγή του αναγνώστη για τον παραπάνω λόγο, είναι οι εξής:

Για να επιβιώσουμε την κρίσιμη στιγμή χρειάζεται να έχουμε λύσει με ικανοποιητικό τρόπο τα παρακάτω προβλήματα και να έχουμε καλύψει τις παρακάτω ανάγκες:

  1. Επάρκεια των αναγκαίων προς το ζην (τρόφιμα, βασικά είδη, φάρμακα) σε βάθος χρόνου.
  2. Αδιατάρακτη πρόσβαση σε πηγές ενέργειας.
  3. Επάρκεια ανθρώπινου δυναμικού, τόσο ποσοτική όσο και ποιοτική.
  4. Συσσωρευμένο πλούτο σε ρευστό ή που μπορεί να ρευστοποιηθεί εύκολα (όχι μνημεία, γη κι ακίνητα) στη διεθνή αγορά, για την απόκτηση των αναγκαίων που τυχόν θα λείψουν.
  5. Επαρκή τεχνολογική βάση για την παραγωγή μέσων άμυνας.
  6. Άυλους πόρους, όπως γνώση, τεχνογνωσία, οργανωτικές δομές αλλά και ηθικό και φρόνημα.
  7. Και, τέλος, συμμάχους, κάτι που θα γίνει όλο και πιο δύσκολο καθώς οι περισσότερες χώρες είναι σε μια πορεία αναδίπλωσης κι εσωστρέφειας.

Η παραπάνω λίστα στην παρούσα κατάσταση φαίνεται σα γράμμα στον Άγιο Βασίλη. Αλλά αν συμφωνήσουμε, έστω πολύ θεωρητικά, ότι είναι περίπου σωστή και πλήρης, τότε έχουμε κάτι για να στοχεύσουμε. Μπορούμε να συζητάμε (και να διαφωνούμε δημιουργικά) για επι μέρους μεθόδους και πολιτικές που θα κατατείνουν σ’ αυτό το στόχο και θα δώσουν συνοχή και συνέχεια στις εθνικές αλλά και κομματικές επιδιώξεις.

Η διερεύνηση των παραπάνω επτά σημείων με σκοπό να μεταφραστούν σε απτούς στόχους, είναι για μένα ένα ζητούμενο. Σκοπεύω να του αφιερώσω χρόνο μου, χρόνο που μου λείπει, όχι για κάποια προσωπική φιλοδοξία αλλά γιατί έχω πλέον ένα παιδί και θέλω να μπορώ να ελπίζω ότι αυτό το παιδί έχει μέλλον σ’ αυτό τον τόπο.

 

Εκλογές Σεπτεμβρίου 2015: 2η βδομάδα δημοσκοπήσεων

Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που να βγαίνει από τη σύγκριση των δημοσκοπήσεων της πρώτης βδομάδας του Σεπτεμβρίου προς την τελευταία του Αυγούστου είναι το κλείσιμο της ψαλίδας ΣΥΡΙΖΑ ΝΔ με πτώση του πρώτου κι άνοδο της δεύτερης.

Η άνοδος αυτή θα πρέπει ν’ αποδοθεί σε κίνηση ταχτικής των ψηφοφόρων του Ποταμιού οι οποίοι εμφανίζονται να μειώνονται. Ο λόγος είναι προφανής: το κυνήγι των 50 εδρών του εκλογικού μπόνους.

Μια άλλη παρατήρηση είναι η σχετική μείωση της ΛΑΕ κι η άνοδος του ΠΑΣΟΚ που θα μπορούσε ν΄ αποδοθεί στην απόφαση του ΚΙΔΗΣΟ να μην κατέβει στις εκλογές

Γενικά, όλες οι δημοσκοπήσεις κινούνται στα ίδια νούμερα με μικρές αποκλίσεις, μ’ εξαίρεση της Bridging Europe η οποία, όπως και την προηγούμενη βδομάδα, δείχνει μια μεγάλη διαφορά ΣΥΡΙΖΑ ΝΔ, υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ. Είναι αυτή η δημοσκόπηση που φέρνει τη διαφορά των δύο πρώτων σε μια μονάδα. Χωρίς αυτήν θα είχαμε σχεδόν ίσα ποσοστά (απόκλιση δεύτερου δεκαδικού).

Η εκτίμηση για το εκλογικό αποτέλεσμα της 1ης εβδομάδας του Σεπτεμβρίου σχηματίστηκε σαν μέσος όρος των παρακάτω δημοσκοπήσεων:

  1. Pulse/Action24
  2. Alco/Newsit
  3. GPO/Mega
  4. Μετρον/Παραπολιτικά
  5. ΠαΜακ/Σκάι
  6. MRB/Star
  7. Bridging Europe
  8. To the point/Μακεδονία
  9. Καπα Research/Βήμα
  10. Pulse/pontiki

Η αναποφάσιστοι κατανέμονται αναλογικά πράγμα που δεν είναι σωστό αλλά δεν διαθέτω και κάποιο καλύτερο μοντέλο για πρόβλεψη. Αν πρόκειται να υπάρξει μια έκπληξη, απ’ αυτούς θα προέλθει βέβαια.

Screenshot 2015-09-07 22.25.07

 

 

Εκλογές Σεπτεμβρίου 2015: μια πρώτη εκτίμηση

Όχι, δεν αποφάσισα να γίνω εκλογολόγος. Αλλά από τη μια η παταγώδης αποτυχία της πρόβλεψης του αποτελέσματος του πρόσφατου δημοψηφίσματος κι από την άλλη η ενασχόληση μου με τη στατιστική το χειμώνα που μας πέρασε, κι  ένα βιβλίο που διάβαζα αυτές τις μέρες (το  The Signal and the Noise του Nate Silver) με παρακίνησαν να ρίξω μια πιο προσεκτική ματιά απ’ ότι συνήθως στις εκλογικές προβλέψεις.

Πήρα, λοιπόν, ότι δημοσκόπηση κυκλοφόρησε την περασμένη εβδομάδα, μετέτρεψα σε εκτίμηση εκλογικού αποτελέσματος την πρόθεση ψήφου (όπου αυτό δεν δημοσιευόταν)  κι έβγαλα των μέσο όρο των εκτιμήσεων.

Οι δημοσκοπήσεις ήταν οι ακόλουθες:

  1. Παν.Μακεδονίας/ΣΚΑΪ
  2. MRB/Αγορά
  3. Μetron/Real News
  4. Prorata/ΕφΣυν
  5. Bridging Europe/Αυγή
  6. MARC/Alpha
  7. Bild
  8. Βήμα/KapaResearch
  9. Alco/ΠΘ

Το αποτέλεσμα είναι αυτό που βλέπετε στο παρακάτω γράφημα.

Screenshot 2015-08-31 22.04.05

Σκοπεύω να κάνω το ίδιο και τις άλλες δύο εβδομάδες και να συγκρίνω στο τέλος με το πραγματικό αποτέλεσμα. Ελπίζω  να μπορέσω να βγάλω κάποια συμπεράσματα ως προς το γιατί αποτυγχάνουν ή επιτυγχάνουν οι εκτιμήσεις.

Πάντως η εικόνα ως τώρα δείχνει ότι πάμε για κυβέρνηση συνεργασίας.

Μεταξύ ποιών είναι το θέμα. Κι ίσως το στοίχημα.

Ο πόλεμος για το πετρέλαιο στο εργαστήριο

DSC04619.JPG

Με τα πρόσφατα γεγονότα της Συρίας έχουν αναζωπυρωθεί οι αναλύσεις για το θέμα του ελέγχου των πετρελαιοφόρων περιοχών της Μέσης Ανατολής. Είναι δύσκολο έως αδύνατον, ελλείψει ακριβούς πληροφόρησης, να πει κανείς τι είναι αλήθεια και τι είναι ψέμα, αλλά ας αρκεστούμε σε μια απλή παραδοχή: ναι μπορεί να αιμοτοκυλιστούν λαοί για το πετρέλαιο. Το ερώτημα είναι πως αυτό μπορεί ν’ αποφευχθεί.

Η παραδοσιακή απάντηση περιστρέφεται γύρω από πολιτικούς συσχετισμούς, ισορροπίες δυνάμεων, ειρηνιστικά κινήματα κτλ.

Φοβάμαι πως η εμπειρία έχει δείξει ότι αφενός η όποια τέτοια απάντηση είναι αναποτελεσματική, αφετέρου δεν είναι τελεσίδικη.

Όσοι είναι πραγματικά ειρηνόφιλοι και θέλουν να δουν το θέμα αυτό να λήγει άπαξ δια παντός, φαντάζομαι επιθυμούν τη μέρα που τα αποθέματα αυτά θα τελειώσουν και δεν θα υφίσταται λόγος πολέμων. Αλλά αυτό αργεί. Εκτός…

Εκτός αν επισπευτεί. Πως; Όχι βέβαια καταναλώνοντας γρηγορώτερα τα υπάρχοντα απόθέματα αλλά κάνοντας την ανάγκη της χρήσης πετρελαίου obsolete.

Στην παραγωγή ενέργειας και στην κίνηση, όπου διατίθεται η μερίδα του λέοντος του πετρελαίου, έχουμε διαφορετικούς βαθμούς προόδου:

  • Στην παραγωγή ενέργειας με ηλιακά, φωτοβολταϊκά, αιολικά, υδροηλεκτρικά, γεωθερμία κι ενέργεια από τα κύματα έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Το ζητούμενο είναι η μείωση του κόστους παραγωγής και η επίλυση του προβλήματος αποθήκευσης της ενέργειας. Υπάρχει μια πρόβλεψη που λέει ότι μέχρι το 2030 είναι δυνατόν όλη η παραγωγή ενέργειας να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές.  Ανεξαρτήτως αν η χρονολογία είναι σωστή, το γεγονός ότι σήμερα περίπου το 17% της παγκόσμιας ενέργειας προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές λέει ότι ο τρόπος υπάρχει κι ότι ο δρόμος είναι ΚΑΙ θέμα πολιτικής βούλησης και γι αυτό
  • Στην κίνηση (αεροπλάνα, καράβια, αυτοκίνητα) τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολα.
    • Μόνο για  καράβια/υποβρύχια μεγάλου μεγέθους έχει δοκιμαστεί για πολεμικούς σκοπούς η κίνηση με ατομική ενέργεια. Κι αυτή βέβαια σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί καθαρή, ούτε είναι βέβαιο αν το παγκόσμια κοιτάσματα ουρανίου θ’ αρκούσαν για μια μαζική μεταστροφή σε πυρηνοκίνητα πλοία. Μια λύση που εξετάζεται είναι η επιστροφή στα πανιά, με πολύ πιο σύγχρονα συστήματα ιστιοφορίας αλλά κι εδώ βρισκόμαστε μπροστά σε υβριδικές υλοποιήσεις ή σε καθαρά ερευνητικές προτάσεις. Απ’ αυτές ενδιαφέρον έχει η πρόταση της Eco Marine  με χρήση άκαμπτως ιστίων που χρησιμεύουν ταυτόχρονα σαν ηλιακές κυψέλες.
    • Στην αυτοκίνηση έχουν γίνει κάποια ελπιδοφόρα βήματα (με αυτό που έχει πάρει τη μεγαλύτερη δημοσιότητα να είναι η Tesla Motors του Elon Musk) αλλά, δεδομένης και της αποτυχίας του Better Place, είμαστε ακόμη πολύ μακρυά από το να πούμε ότι υπάρχει μια λύση που μπορεί να οδηγήσει με μαζική υποκατάσταση της πετρελαιο/βενζινοκίνησης.
    • Για δε τα αεροπλάνα, μόνο πολύ πειραματικές προτάσεις έχουν εμφανιστεί προς το παρόν.

Το πρόβλημα λοιπόν στην κατάργηση του πετρελαίου δεν είναι η παραγωγή ενέργειας αλλά η κίνηση. Κι αν έχει ένα στόχο το παραπάνω κείμενο, δεν είναι άλλος από το να  πει σ’ αυτούς που μπορούν και που εργάζονται σε σχετικά πεδία, ότι η επιστημονική έρευνα για μια ανανεώσιμη πηγή κινητήριας ενέργειας είναι συγχρόνως και η λύση ενός τεράστιου πολιτικού κι ανθρωπιστικού προβλήματος. Κι οι εταιρείες που μπορούν ν’ αναδυθούν από μια τέτοια προσπάθεια θα αξίζουν πραγματικά το χαρακτηρισμό “world changer”.

 

Έχουμε ακόμα ένα ισχυρό νόμισμα

Κι αν νομίζεις ότι μιλάω για το ευρώ πλανάσαι πλάνην οικτράν. Δεν μιλάω για το ευρώ, ούτε για το δολάριο, ούτε για το ρούβλι. Ούτε καν για το bitcoin. Μιλάω για ένα νόμισμα που εξαργυρώνεται σε πολλά πεδία (πολιτική, οικονομία, πολιτισμό κτλ) και που δεν υποτιμάται. Δεν αλλάζει η αξία του διαχρονικά, παρά μόνο κατά το ποσοστό της μεταβολής του πληθυσμού. Και το έχουμε όλοι. Το έχουμε και το δαπανάμε με περίσκεψη ή όχι και προσποριζόμαστε τ’ ανάλογα ‘αγαθά’.

Μιλάω για την προσοχή μας (=attention).

Δεν υπάρχει καλή ή κακή προσοχή. Από τη στιγμή που την στρέψεις κάπου, την έχεις δώσει. Έχεις πληρώσει. Κι η ικανότητα σου να πληρώνεις είναι ίση με το χρόνο της ζωής σου. Κι αυτός που αμοίβεται με την προσοχή σου την μετατρέπει σε σφιγμομετρήσεις ακροαματικότητας ή θεαματικότητας, σε γκάλοπ πρόθεσης ψήφου, σε δημοφιλία, σε αναγνωρισιμότητα κτλ τα οποία με τη σειρά τους εύκολα τα μετατρέπει σε πλούτο. Νόμιμο ή άνομο. Ηθικό ή ανήθικο.

Η δημόσια συζήτηση είναι ένα χρηματιστήριο που χαμένες μετοχές είναι μόνο όσες δεν τυγχάνουν προσοχής. Γι αυτό και οι κραυγές και οι διαρρήξεις ιματίων δεν είναι παρά σπέκουλες και σορταρίσματα. Κι οι χαμένοι είναι σταθερά αυτοί που αντιδρούν πληρώνοντας προσοχή σ’ αυτούς που δρουν.

Δεν πολεμιέται η βρώμα που λυσσομανάει γύρω μας με ‘καταγελλίες’, ‘αποκαλύψεις’ και ‘ξεσκεπάσματα’. Δεν αλλάζει τίποτα στο σκηνικό μ’ ένα ακόμα φιλιππικό. Το πολύ πολύ να κλέψει αυτός λίγη ακόμα προσοχή. Αλλά στο επίπεδο της επικοινωνίας αυτός που αναφέρεται συχνότερα, ανεξαρτήτως προσήμου, είναι ο κερδισμένος.

Κι αν ακόμα δεν καταλάβατε που αναφέρομαι, γι αυτό μιλάω:

Κι αν θέλετε να κάνετε κάτι γι αυτό κι άλλα ανάλογα φαινόμενα, αγνοήστε τα. Κλείστε τους δέκτες, στρέψτε αλλού τα μάτια.

Τα τρολ μόνο η σιωπή μας κι η αδιαφορία μας τα σκοτώνει.

Οι εκλογές μέσα από τις αναζητήσεις

Στις εκλογές του 2009 είχα κάνει μια ανάλογη άσκηση: σύγκριση των αναζητήσεων στο internet για πολιτικούς αρχηγούς και κόμματα. Παρακάτω την επαναλαμβάνω διευρυμένη ως προς τις αναζητήσεις για το διάστημα των τελευταίων 30 ημερών. Τα γραφήματα θα τα παραθέσω σε δύο μορφές: snapshot (δηλαδή όπως το βλέπω τη στιγμή που γράφεται) και δυναμικό, που θα ανανεώνεται ανάλογα με την ημερομηνία που βλέπει κανείς το post για 30 μέρες προς τα πίσω. Προφανώς μετά τις εκλογές της 17/6/2012, το δυναμικό δεν θα έχει πια ενδιαφέρον. Μέχρι τότε όμως μπορεί να φανερώσει κάποιες απρόσμενες εξελίξεις.

Κόμματα

Snapshot

Δυναμικό Γράφημα

Πολιτικοί Αρχηγοί

Snapshot

Δυναμικό γράφημα

Μερικές παρατηρήσεις για τις συγκρίσεις.

  • Το Google Insights δεν επιτρέπει σύγκριση για πάνω από 5 όρους, συνεπώς δεν μπορούσα να συμπεριλάβω στα γραφήματα όλα όσα θα ήθελα. Αυτά που παρουσιάζω είναι μετά από κάποιες δοκιμές που θα εξηγώ κάτω από το καθένα.
  • Μερικές αναζητήσεις είναι μονοσήμαντα οριζόμενες (π.χ. ΠΑΣΟΚ ή ΣΥΡΙΖΑ) ενώ άλλες δεν είναι (π.χ.ΝΔ αλλά και  ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ). Στη δεύτερη περίπτωση πρέπει να εξετάζει κανείς αρθροιστικά το αποτέλεσμα σε σχέση με τ’ άλλα, δυνατότητα που δεν δίνει η  Google.
  • Το κόμματα κι οι πολιτικοί αρχηγοί που συμπεριέλαβα στα διαγράμματα είναι αυτά που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο βάρος στις αναζητήσεις. Προφανώς δεν υπάρχει άμεση συσχέτιση με την εκλογική τους δύναμη, πράγμα που φαίνεται ιδιαίτερα στην περίπτωση της Δημιουργίας Ξανά και του κου Τζήμερου.
  • Το κόμμα των Ανεξάρτητων Ελλήνων φέρνει συγκριτικά μεγαλύτερο αποτέλεσμα κι από τη ΝΔ κι από το ΠΑΣΟΚ αλλά ο λόγος που δεν το συμπεριέλαβα, πέραν του ότι δεν επέτρεπε το διάγραμμα, είναι γιατί δεν μπορούσα ν’ αφήσω ένα από τα δυο κόμματα του δικομματισμού εκτός, καθώς η σύγκριση του οποιουδήποτε νέου με το παλαιό θα ήταν ατελής.
  • Το μεγάλο ποσοστό της Χρυσής Αυγής οφείλεται αποκλειστικά στην έκπληξη του εκλογικού αποτελέσματος της 6ης Μαϊου. Πριν δεν υπήρχαν ιδιαίτερα ψηλές αναζητήσεις. Και μετά δείχνει πτωτική πορεία.
  • Με την εξαίρεση της ΧΑ, ο ΣΥΡΙΖΑ προηγείται των λοιπών κομμάτων με διαφορά, όπως αντίστοιχα ο Τσίπρας προηγείται των πολιτικών αρχηγών με διαφορά. Ενδιαφέρον είναι ότι ο Θάνος Τζήμερος εμφανίζεται δεύτερος στις αναζητήσεις και μάλιστα με αρκετή διαφορά από τους λοιπούς. Επίσης ενδιαφέρον το ότι ο Αντώνης Σαμαράς έρχεται συγκριτικά τελευταίος παρότι το κόμμα του διαγκωνίζεται για την πρώτη θέση στα προεκλογικά γκάλοπ. Οι αναζητήσεις για τον Π. Καμμένο έχουν κυρίως προκληθεί από την διαδικασία των διερευνητικών και το γνωστό θέμα με την Προεδρία, κι έκτοτε εμφανίζουν πτωτική τάση. Πτωτική τάση εμφανίζει κι ο Τσίπρας, ενώ ο Τζήμερος δείχνει μεγάλα σκαμπανεβάσματα. Τέλος οι αναζητήσεις για Βενιζέλο και Σαμαρά, παρότι σγυκριτικά χαμηλότερες σε όγκο εμφανίζουν μεγαλύτερη σταθερότητα μέσα στο χρόνο.

 

Η πρώτη σκέψη του χρόνου

Δε θυμάμαι να έχω ξαναγράψει πρωτοχρονιάτικά ποστ. Και δε θέλω να είναι γκρινιάρικο. Μια διαπίστωση θέλω μόνο να μοιραστώ.

Διαβάζω πολύ κριτική τελευταία για την ανικανότητα του πολιτικού συστήματος να ‘τα βρει’ και ν’ αναδείξει ανθρώπους και ιδέες που μπορούν να μας οδηγήσουν έξω από την πορεία (αυτο)καταστροφής που έχουμε πάρει. Αυτό που δεν βλέπω να διατυπώνεται ρητά, κι ακόμα λιγότερο να εξηγείται, είναι το γιατί.

Γιατί δεν εμφανίζεται ένας Εθνάρχης τώρα που τον έχουμε ανάγκη, βρε παιδί μου;

Και φοβάμαι πως η απάντηση είναι και παλιά κι απλή.

Γιατί οι Εθνάρχες δεν δημιουργούνται με παρθενογέννεση. Πρέπει να υπάρξει το ξευγάρωμα μιας καίριας ιστορικής συγκυρίας και μιας κυρίαρχης κοινωνικής ομάδας που θα τους δημιουργήσει.

Ακόμα και με όρους ταξικής ανάλυσης να το δει κανείς (που, παρεπιπτόντως, τόσο ο Adam Smith όσο κι ο Karl Marx χρησιμοποίησαν), δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κάποια κυρίαρχη τάξη που να εδράζεται  σε παραγωγή αληθινής αξίας, με μεταρυθμιστική ατζέντα που  ν’ αναδύεται από την φύση των αναγκών ακριβώς αυτής της παραγωγής (όπως π.χ. η ατζέντα του φιλελευθερισμού των βιομηχανικής επανάστασης ή των οικονομικών διεκδικήσεων των εξαθλιωμένων εργατικών μαζών του 19ου αιώνα).

Υπάρχουν μόνο πολλαπλές, διάσπαρτες κι ασύνδετες κοινωνικές ομάδες που διεκδικούν το προνόμιο να νέμονται το σήμερα, όπως και το χτες. Κι υπάρχουν, ανάμεσα τους και δίπλα τους, οι πολλές, πάμπολλες, μονάδες που στρέφονται στην ατομική λύση, είτε με τη μορφή της φυγής, είτε της καταφυγής σε κάποια βολεψιά, είτε στον απέλπιδα μόχθο.

Οι ηγέτες είναι απλά το πρόσωπο και το προσωπείο μιας κοινωνικής ομάδας. Δεν υπάρχουν Εθνάρχες που να εκπροσωπούν το 100% του έθνους τους. Άσχετο αν τελικά μπορεί να το οφελήσουν.

Πως να εμφανιστούν στο προσκήνιο, λοιπόν, όταν οι ομάδες, οι τάξεις, οι κοινωνικοί σχηματισμοί-μας έχουν υποβαθμιστεί σ’ απλή άρθροιση ατόμων που διεκδικούν ένα φαντασιακό ‘δικαίωμα’  η μια εις βάρος της άλλης  κι ένας σε βάρος του άλλου, χωρίς να πληρώνουν το αντίτιμο της παραγωγής;

Αν πρόκειται να παραγάγουμε ποτέ νέους Εθνάρχες, θα πρέπει πρώτα κερδίσουμε το στοίχημα να παραγάγουμε εκ νέου αξία σε υψηλώτερη ποιότητα και κλίμακα. Κι αν είναι να ευχηθούμε κάτι για το νέο έτος, ας είναι αυτό.