Category Archives: Politics

Εκλογές Σεπτεμβρίου 2015: 2η βδομάδα δημοσκοπήσεων

Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που να βγαίνει από τη σύγκριση των δημοσκοπήσεων της πρώτης βδομάδας του Σεπτεμβρίου προς την τελευταία του Αυγούστου είναι το κλείσιμο της ψαλίδας ΣΥΡΙΖΑ ΝΔ με πτώση του πρώτου κι άνοδο της δεύτερης.

Η άνοδος αυτή θα πρέπει ν’ αποδοθεί σε κίνηση ταχτικής των ψηφοφόρων του Ποταμιού οι οποίοι εμφανίζονται να μειώνονται. Ο λόγος είναι προφανής: το κυνήγι των 50 εδρών του εκλογικού μπόνους.

Μια άλλη παρατήρηση είναι η σχετική μείωση της ΛΑΕ κι η άνοδος του ΠΑΣΟΚ που θα μπορούσε ν΄ αποδοθεί στην απόφαση του ΚΙΔΗΣΟ να μην κατέβει στις εκλογές

Γενικά, όλες οι δημοσκοπήσεις κινούνται στα ίδια νούμερα με μικρές αποκλίσεις, μ’ εξαίρεση της Bridging Europe η οποία, όπως και την προηγούμενη βδομάδα, δείχνει μια μεγάλη διαφορά ΣΥΡΙΖΑ ΝΔ, υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ. Είναι αυτή η δημοσκόπηση που φέρνει τη διαφορά των δύο πρώτων σε μια μονάδα. Χωρίς αυτήν θα είχαμε σχεδόν ίσα ποσοστά (απόκλιση δεύτερου δεκαδικού).

Η εκτίμηση για το εκλογικό αποτέλεσμα της 1ης εβδομάδας του Σεπτεμβρίου σχηματίστηκε σαν μέσος όρος των παρακάτω δημοσκοπήσεων:

  1. Pulse/Action24
  2. Alco/Newsit
  3. GPO/Mega
  4. Μετρον/Παραπολιτικά
  5. ΠαΜακ/Σκάι
  6. MRB/Star
  7. Bridging Europe
  8. To the point/Μακεδονία
  9. Καπα Research/Βήμα
  10. Pulse/pontiki

Η αναποφάσιστοι κατανέμονται αναλογικά πράγμα που δεν είναι σωστό αλλά δεν διαθέτω και κάποιο καλύτερο μοντέλο για πρόβλεψη. Αν πρόκειται να υπάρξει μια έκπληξη, απ’ αυτούς θα προέλθει βέβαια.

Screenshot 2015-09-07 22.25.07

 

 

Εκλογές Σεπτεμβρίου 2015: μια πρώτη εκτίμηση

Όχι, δεν αποφάσισα να γίνω εκλογολόγος. Αλλά από τη μια η παταγώδης αποτυχία της πρόβλεψης του αποτελέσματος του πρόσφατου δημοψηφίσματος κι από την άλλη η ενασχόληση μου με τη στατιστική το χειμώνα που μας πέρασε, κι  ένα βιβλίο που διάβαζα αυτές τις μέρες (το  The Signal and the Noise του Nate Silver) με παρακίνησαν να ρίξω μια πιο προσεκτική ματιά απ’ ότι συνήθως στις εκλογικές προβλέψεις.

Πήρα, λοιπόν, ότι δημοσκόπηση κυκλοφόρησε την περασμένη εβδομάδα, μετέτρεψα σε εκτίμηση εκλογικού αποτελέσματος την πρόθεση ψήφου (όπου αυτό δεν δημοσιευόταν)  κι έβγαλα των μέσο όρο των εκτιμήσεων.

Οι δημοσκοπήσεις ήταν οι ακόλουθες:

  1. Παν.Μακεδονίας/ΣΚΑΪ
  2. MRB/Αγορά
  3. Μetron/Real News
  4. Prorata/ΕφΣυν
  5. Bridging Europe/Αυγή
  6. MARC/Alpha
  7. Bild
  8. Βήμα/KapaResearch
  9. Alco/ΠΘ

Το αποτέλεσμα είναι αυτό που βλέπετε στο παρακάτω γράφημα.

Screenshot 2015-08-31 22.04.05

Σκοπεύω να κάνω το ίδιο και τις άλλες δύο εβδομάδες και να συγκρίνω στο τέλος με το πραγματικό αποτέλεσμα. Ελπίζω  να μπορέσω να βγάλω κάποια συμπεράσματα ως προς το γιατί αποτυγχάνουν ή επιτυγχάνουν οι εκτιμήσεις.

Πάντως η εικόνα ως τώρα δείχνει ότι πάμε για κυβέρνηση συνεργασίας.

Μεταξύ ποιών είναι το θέμα. Κι ίσως το στοίχημα.

Ο πόλεμος για το πετρέλαιο στο εργαστήριο

DSC04619.JPG

Με τα πρόσφατα γεγονότα της Συρίας έχουν αναζωπυρωθεί οι αναλύσεις για το θέμα του ελέγχου των πετρελαιοφόρων περιοχών της Μέσης Ανατολής. Είναι δύσκολο έως αδύνατον, ελλείψει ακριβούς πληροφόρησης, να πει κανείς τι είναι αλήθεια και τι είναι ψέμα, αλλά ας αρκεστούμε σε μια απλή παραδοχή: ναι μπορεί να αιμοτοκυλιστούν λαοί για το πετρέλαιο. Το ερώτημα είναι πως αυτό μπορεί ν’ αποφευχθεί.

Η παραδοσιακή απάντηση περιστρέφεται γύρω από πολιτικούς συσχετισμούς, ισορροπίες δυνάμεων, ειρηνιστικά κινήματα κτλ.

Φοβάμαι πως η εμπειρία έχει δείξει ότι αφενός η όποια τέτοια απάντηση είναι αναποτελεσματική, αφετέρου δεν είναι τελεσίδικη.

Όσοι είναι πραγματικά ειρηνόφιλοι και θέλουν να δουν το θέμα αυτό να λήγει άπαξ δια παντός, φαντάζομαι επιθυμούν τη μέρα που τα αποθέματα αυτά θα τελειώσουν και δεν θα υφίσταται λόγος πολέμων. Αλλά αυτό αργεί. Εκτός…

Εκτός αν επισπευτεί. Πως; Όχι βέβαια καταναλώνοντας γρηγορώτερα τα υπάρχοντα απόθέματα αλλά κάνοντας την ανάγκη της χρήσης πετρελαίου obsolete.

Στην παραγωγή ενέργειας και στην κίνηση, όπου διατίθεται η μερίδα του λέοντος του πετρελαίου, έχουμε διαφορετικούς βαθμούς προόδου:

  • Στην παραγωγή ενέργειας με ηλιακά, φωτοβολταϊκά, αιολικά, υδροηλεκτρικά, γεωθερμία κι ενέργεια από τα κύματα έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Το ζητούμενο είναι η μείωση του κόστους παραγωγής και η επίλυση του προβλήματος αποθήκευσης της ενέργειας. Υπάρχει μια πρόβλεψη που λέει ότι μέχρι το 2030 είναι δυνατόν όλη η παραγωγή ενέργειας να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές.  Ανεξαρτήτως αν η χρονολογία είναι σωστή, το γεγονός ότι σήμερα περίπου το 17% της παγκόσμιας ενέργειας προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές λέει ότι ο τρόπος υπάρχει κι ότι ο δρόμος είναι ΚΑΙ θέμα πολιτικής βούλησης και γι αυτό
  • Στην κίνηση (αεροπλάνα, καράβια, αυτοκίνητα) τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολα.
    • Μόνο για  καράβια/υποβρύχια μεγάλου μεγέθους έχει δοκιμαστεί για πολεμικούς σκοπούς η κίνηση με ατομική ενέργεια. Κι αυτή βέβαια σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί καθαρή, ούτε είναι βέβαιο αν το παγκόσμια κοιτάσματα ουρανίου θ’ αρκούσαν για μια μαζική μεταστροφή σε πυρηνοκίνητα πλοία. Μια λύση που εξετάζεται είναι η επιστροφή στα πανιά, με πολύ πιο σύγχρονα συστήματα ιστιοφορίας αλλά κι εδώ βρισκόμαστε μπροστά σε υβριδικές υλοποιήσεις ή σε καθαρά ερευνητικές προτάσεις. Απ’ αυτές ενδιαφέρον έχει η πρόταση της Eco Marine  με χρήση άκαμπτως ιστίων που χρησιμεύουν ταυτόχρονα σαν ηλιακές κυψέλες.
    • Στην αυτοκίνηση έχουν γίνει κάποια ελπιδοφόρα βήματα (με αυτό που έχει πάρει τη μεγαλύτερη δημοσιότητα να είναι η Tesla Motors του Elon Musk) αλλά, δεδομένης και της αποτυχίας του Better Place, είμαστε ακόμη πολύ μακρυά από το να πούμε ότι υπάρχει μια λύση που μπορεί να οδηγήσει με μαζική υποκατάσταση της πετρελαιο/βενζινοκίνησης.
    • Για δε τα αεροπλάνα, μόνο πολύ πειραματικές προτάσεις έχουν εμφανιστεί προς το παρόν.

Το πρόβλημα λοιπόν στην κατάργηση του πετρελαίου δεν είναι η παραγωγή ενέργειας αλλά η κίνηση. Κι αν έχει ένα στόχο το παραπάνω κείμενο, δεν είναι άλλος από το να  πει σ’ αυτούς που μπορούν και που εργάζονται σε σχετικά πεδία, ότι η επιστημονική έρευνα για μια ανανεώσιμη πηγή κινητήριας ενέργειας είναι συγχρόνως και η λύση ενός τεράστιου πολιτικού κι ανθρωπιστικού προβλήματος. Κι οι εταιρείες που μπορούν ν’ αναδυθούν από μια τέτοια προσπάθεια θα αξίζουν πραγματικά το χαρακτηρισμό “world changer”.

 

Έχουμε ακόμα ένα ισχυρό νόμισμα

Κι αν νομίζεις ότι μιλάω για το ευρώ πλανάσαι πλάνην οικτράν. Δεν μιλάω για το ευρώ, ούτε για το δολάριο, ούτε για το ρούβλι. Ούτε καν για το bitcoin. Μιλάω για ένα νόμισμα που εξαργυρώνεται σε πολλά πεδία (πολιτική, οικονομία, πολιτισμό κτλ) και που δεν υποτιμάται. Δεν αλλάζει η αξία του διαχρονικά, παρά μόνο κατά το ποσοστό της μεταβολής του πληθυσμού. Και το έχουμε όλοι. Το έχουμε και το δαπανάμε με περίσκεψη ή όχι και προσποριζόμαστε τ’ ανάλογα ‘αγαθά’.

Μιλάω για την προσοχή μας (=attention).

Δεν υπάρχει καλή ή κακή προσοχή. Από τη στιγμή που την στρέψεις κάπου, την έχεις δώσει. Έχεις πληρώσει. Κι η ικανότητα σου να πληρώνεις είναι ίση με το χρόνο της ζωής σου. Κι αυτός που αμοίβεται με την προσοχή σου την μετατρέπει σε σφιγμομετρήσεις ακροαματικότητας ή θεαματικότητας, σε γκάλοπ πρόθεσης ψήφου, σε δημοφιλία, σε αναγνωρισιμότητα κτλ τα οποία με τη σειρά τους εύκολα τα μετατρέπει σε πλούτο. Νόμιμο ή άνομο. Ηθικό ή ανήθικο.

Η δημόσια συζήτηση είναι ένα χρηματιστήριο που χαμένες μετοχές είναι μόνο όσες δεν τυγχάνουν προσοχής. Γι αυτό και οι κραυγές και οι διαρρήξεις ιματίων δεν είναι παρά σπέκουλες και σορταρίσματα. Κι οι χαμένοι είναι σταθερά αυτοί που αντιδρούν πληρώνοντας προσοχή σ’ αυτούς που δρουν.

Δεν πολεμιέται η βρώμα που λυσσομανάει γύρω μας με ‘καταγελλίες’, ‘αποκαλύψεις’ και ‘ξεσκεπάσματα’. Δεν αλλάζει τίποτα στο σκηνικό μ’ ένα ακόμα φιλιππικό. Το πολύ πολύ να κλέψει αυτός λίγη ακόμα προσοχή. Αλλά στο επίπεδο της επικοινωνίας αυτός που αναφέρεται συχνότερα, ανεξαρτήτως προσήμου, είναι ο κερδισμένος.

Κι αν ακόμα δεν καταλάβατε που αναφέρομαι, γι αυτό μιλάω:

Κι αν θέλετε να κάνετε κάτι γι αυτό κι άλλα ανάλογα φαινόμενα, αγνοήστε τα. Κλείστε τους δέκτες, στρέψτε αλλού τα μάτια.

Τα τρολ μόνο η σιωπή μας κι η αδιαφορία μας τα σκοτώνει.

Οι εκλογές μέσα από τις αναζητήσεις

Στις εκλογές του 2009 είχα κάνει μια ανάλογη άσκηση: σύγκριση των αναζητήσεων στο internet για πολιτικούς αρχηγούς και κόμματα. Παρακάτω την επαναλαμβάνω διευρυμένη ως προς τις αναζητήσεις για το διάστημα των τελευταίων 30 ημερών. Τα γραφήματα θα τα παραθέσω σε δύο μορφές: snapshot (δηλαδή όπως το βλέπω τη στιγμή που γράφεται) και δυναμικό, που θα ανανεώνεται ανάλογα με την ημερομηνία που βλέπει κανείς το post για 30 μέρες προς τα πίσω. Προφανώς μετά τις εκλογές της 17/6/2012, το δυναμικό δεν θα έχει πια ενδιαφέρον. Μέχρι τότε όμως μπορεί να φανερώσει κάποιες απρόσμενες εξελίξεις.

Κόμματα

Snapshot

Δυναμικό Γράφημα

Πολιτικοί Αρχηγοί

Snapshot

Δυναμικό γράφημα

Μερικές παρατηρήσεις για τις συγκρίσεις.

  • Το Google Insights δεν επιτρέπει σύγκριση για πάνω από 5 όρους, συνεπώς δεν μπορούσα να συμπεριλάβω στα γραφήματα όλα όσα θα ήθελα. Αυτά που παρουσιάζω είναι μετά από κάποιες δοκιμές που θα εξηγώ κάτω από το καθένα.
  • Μερικές αναζητήσεις είναι μονοσήμαντα οριζόμενες (π.χ. ΠΑΣΟΚ ή ΣΥΡΙΖΑ) ενώ άλλες δεν είναι (π.χ.ΝΔ αλλά και  ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ). Στη δεύτερη περίπτωση πρέπει να εξετάζει κανείς αρθροιστικά το αποτέλεσμα σε σχέση με τ’ άλλα, δυνατότητα που δεν δίνει η  Google.
  • Το κόμματα κι οι πολιτικοί αρχηγοί που συμπεριέλαβα στα διαγράμματα είναι αυτά που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο βάρος στις αναζητήσεις. Προφανώς δεν υπάρχει άμεση συσχέτιση με την εκλογική τους δύναμη, πράγμα που φαίνεται ιδιαίτερα στην περίπτωση της Δημιουργίας Ξανά και του κου Τζήμερου.
  • Το κόμμα των Ανεξάρτητων Ελλήνων φέρνει συγκριτικά μεγαλύτερο αποτέλεσμα κι από τη ΝΔ κι από το ΠΑΣΟΚ αλλά ο λόγος που δεν το συμπεριέλαβα, πέραν του ότι δεν επέτρεπε το διάγραμμα, είναι γιατί δεν μπορούσα ν’ αφήσω ένα από τα δυο κόμματα του δικομματισμού εκτός, καθώς η σύγκριση του οποιουδήποτε νέου με το παλαιό θα ήταν ατελής.
  • Το μεγάλο ποσοστό της Χρυσής Αυγής οφείλεται αποκλειστικά στην έκπληξη του εκλογικού αποτελέσματος της 6ης Μαϊου. Πριν δεν υπήρχαν ιδιαίτερα ψηλές αναζητήσεις. Και μετά δείχνει πτωτική πορεία.
  • Με την εξαίρεση της ΧΑ, ο ΣΥΡΙΖΑ προηγείται των λοιπών κομμάτων με διαφορά, όπως αντίστοιχα ο Τσίπρας προηγείται των πολιτικών αρχηγών με διαφορά. Ενδιαφέρον είναι ότι ο Θάνος Τζήμερος εμφανίζεται δεύτερος στις αναζητήσεις και μάλιστα με αρκετή διαφορά από τους λοιπούς. Επίσης ενδιαφέρον το ότι ο Αντώνης Σαμαράς έρχεται συγκριτικά τελευταίος παρότι το κόμμα του διαγκωνίζεται για την πρώτη θέση στα προεκλογικά γκάλοπ. Οι αναζητήσεις για τον Π. Καμμένο έχουν κυρίως προκληθεί από την διαδικασία των διερευνητικών και το γνωστό θέμα με την Προεδρία, κι έκτοτε εμφανίζουν πτωτική τάση. Πτωτική τάση εμφανίζει κι ο Τσίπρας, ενώ ο Τζήμερος δείχνει μεγάλα σκαμπανεβάσματα. Τέλος οι αναζητήσεις για Βενιζέλο και Σαμαρά, παρότι σγυκριτικά χαμηλότερες σε όγκο εμφανίζουν μεγαλύτερη σταθερότητα μέσα στο χρόνο.

 

Η πρώτη σκέψη του χρόνου

Δε θυμάμαι να έχω ξαναγράψει πρωτοχρονιάτικά ποστ. Και δε θέλω να είναι γκρινιάρικο. Μια διαπίστωση θέλω μόνο να μοιραστώ.

Διαβάζω πολύ κριτική τελευταία για την ανικανότητα του πολιτικού συστήματος να ‘τα βρει’ και ν’ αναδείξει ανθρώπους και ιδέες που μπορούν να μας οδηγήσουν έξω από την πορεία (αυτο)καταστροφής που έχουμε πάρει. Αυτό που δεν βλέπω να διατυπώνεται ρητά, κι ακόμα λιγότερο να εξηγείται, είναι το γιατί.

Γιατί δεν εμφανίζεται ένας Εθνάρχης τώρα που τον έχουμε ανάγκη, βρε παιδί μου;

Και φοβάμαι πως η απάντηση είναι και παλιά κι απλή.

Γιατί οι Εθνάρχες δεν δημιουργούνται με παρθενογέννεση. Πρέπει να υπάρξει το ξευγάρωμα μιας καίριας ιστορικής συγκυρίας και μιας κυρίαρχης κοινωνικής ομάδας που θα τους δημιουργήσει.

Ακόμα και με όρους ταξικής ανάλυσης να το δει κανείς (που, παρεπιπτόντως, τόσο ο Adam Smith όσο κι ο Karl Marx χρησιμοποίησαν), δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κάποια κυρίαρχη τάξη που να εδράζεται  σε παραγωγή αληθινής αξίας, με μεταρυθμιστική ατζέντα που  ν’ αναδύεται από την φύση των αναγκών ακριβώς αυτής της παραγωγής (όπως π.χ. η ατζέντα του φιλελευθερισμού των βιομηχανικής επανάστασης ή των οικονομικών διεκδικήσεων των εξαθλιωμένων εργατικών μαζών του 19ου αιώνα).

Υπάρχουν μόνο πολλαπλές, διάσπαρτες κι ασύνδετες κοινωνικές ομάδες που διεκδικούν το προνόμιο να νέμονται το σήμερα, όπως και το χτες. Κι υπάρχουν, ανάμεσα τους και δίπλα τους, οι πολλές, πάμπολλες, μονάδες που στρέφονται στην ατομική λύση, είτε με τη μορφή της φυγής, είτε της καταφυγής σε κάποια βολεψιά, είτε στον απέλπιδα μόχθο.

Οι ηγέτες είναι απλά το πρόσωπο και το προσωπείο μιας κοινωνικής ομάδας. Δεν υπάρχουν Εθνάρχες που να εκπροσωπούν το 100% του έθνους τους. Άσχετο αν τελικά μπορεί να το οφελήσουν.

Πως να εμφανιστούν στο προσκήνιο, λοιπόν, όταν οι ομάδες, οι τάξεις, οι κοινωνικοί σχηματισμοί-μας έχουν υποβαθμιστεί σ’ απλή άρθροιση ατόμων που διεκδικούν ένα φαντασιακό ‘δικαίωμα’  η μια εις βάρος της άλλης  κι ένας σε βάρος του άλλου, χωρίς να πληρώνουν το αντίτιμο της παραγωγής;

Αν πρόκειται να παραγάγουμε ποτέ νέους Εθνάρχες, θα πρέπει πρώτα κερδίσουμε το στοίχημα να παραγάγουμε εκ νέου αξία σε υψηλώτερη ποιότητα και κλίμακα. Κι αν είναι να ευχηθούμε κάτι για το νέο έτος, ας είναι αυτό.

Η εξουσία του βουλευτή

Πριν λίγο καιρό κατέβασα από το Project Gutenberg και διάβασα το βιβλίο του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου “Υπεράνθρωπος”.
Από τον τίτλο καταλαβαίνει κανείς ότι έχει σχέση με τις νιτσεϊκές ιδέες που ο Χατζόπουλος είχε αρχικά ασπαστεί. Το βιβλίο δεν είναι όμως προς διάδοση αυτών των ιδεών αλλά προσπάθεια κριτικής τους μέσα από μια φανταστική ιστορία κάποιου Νίκου, ενός νεαρού φίλου του αφηγητή του μυθιστορήματος, με χαρακτηριστικά που λίγο φέρνουν στον Νιτσεϊκό υπεράνθρωπο και περισσότερο στον πολύ γνωστό τύπο του χαμένου κορμιού.
Η ιστορία δεν έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθαυτή. Ενδιαφέρον όμως έχει ο καμβάς της εποχής στον οποίο αυτή εγγράφεται.
Αν μπαίνω στο κόπο να τ΄αναφέρω αυτά είναι γιατί κυκλοφοράει ευρύτατα μια άποψη ότι η κομματοκρατία είναι χαρακτηριστικό της μεταπολίτευσης, ή της διαφθοράς της δημόσιας διοίκησης από τον Ανδρέα Παπανδρέου. Τα δυο αυτά ορόσημα δεν είναι άνευ σημασίας στην ‘κρατικοδιαιτοποίηση’ του βίου μας, που οδήγησε στο σημερινό θλιβερό παρόν, παραπλανούν όμως την ανάλυση μας για το τι πραγματικά έχει λάβει χώρα, αν εκληφθούν ως αφετηρίες.
Γι αυτό, θ’ αναφέρω δυό παραδείγματα από το βιβλίο που νομίζω διαφωτίζουν αυτό που θέλω να πω:
Ο πατέρας του ήρωα, πρώην έμπορος, έχει χρεωκοπήσει και λόγω κάποιων εκκρεμών ιστοριών με τη δικαιοσύνη δεν μπορεί ν’ απομακρυνθεί από το σπίτι του. Ορίστε πως το θέτει το βιβλίο:

Μια φορά δοκίμασε να βγη όξω από το σύνορο του τόπου του κ’ η εξουσία του βουλευτή του δεν έφτασε ως εκεί να τονέ γλυτώση. Έπρεπε να πουλήση γλήγορα γλήγορα η θεια ένα κομάτι οικόπεδο που είχε, για να πληρωθή ένας δανειστής που τον προσωποκράτησε. Φαίνεται ναπομένανε κι άλλοι απλήρωτοι κι ο θειος δεν αποφάσιζε να ξαναταξιδέψη.

Προσέξτε αυτό το “του”, του βουλευτή του, την οικειοποίηση του πολιτικού προσώπου. Κανονικά ο κύριος αυτός θα έπρεπε να είναι φυλακή αλλά όσο βρισκόταν στην επικράτεια του βουλευτή του γλύτωνε γιατί, προφανώς, ο βουλευτής έλυνε κι έδενε. Μιλάμε για το 1915. Δεν έχει σημασία ο νόμος. Σημασία έχει να είσαι μ’ αυτόν που είναι στα πράγματα. Κι αυτός, σα ‘στοργικός πατέρας’, θα φροντίσει να σε ξελασπώσει.
Αλλού ο ήρωας, που ήταν φοιτητής Νομικής, χωρίς ενδιαφέρον κι ελπίδα να πάρει πτυχίο, κι αφού έχει ξεκινήσει απερίσκεπτα μια εμπορική δραστηριότητα στη Σύρα, όταν αυτή δεν πάει καλά, γράφει στον πατέρα του να γυρίσει:

… ο Νίκος [ο ήρωας], αφού δεν πήγε καλά το εμπόριο των κρασιών του Ζαμπακίδη, έγραψε στον πατέρα του πως θέλει να γυρίση σπίτι του να κάμη το δικηγόρο εκεί στον τόπο ή να βρη καμιάν άλλη θέση, και τους γύρεψε τα έξοδα του γυρισμού. Ο πατέρας του, αφού είτανε κ’ εκλογές κιόλας, δανείστηκε και του τάστειλε αμέσως για ναρθή γλήγορα να ψηφίση κ’ έτσι αν πιτύχη ο βουλευτής του να τονέ διορίση.

Κανονική συναλλαγή: σε ψηφίζω, με διορίζεις. Και προσέξτε ότι υπάρχει τόση πίστη σ’ αυτή τη σχέση που ο πατέρας δανείζεται με τη βεβαιότητα ότι θα τα πάρει πίσω μέσω της ‘πωλησης’ της ψήφου του. Κι αυτό, όπως φαίνεται από τη διατύπωση είναι κοινή γνώση.
Σημειωτέον, τα αποσπάσματα αυτά είναι λεπτομέρειες του βιβλίου. Δεν γράφτηκαν σαν κριτική της πολιτικής κατάστασης. Είναι στα ψιλά. Και γι αυτό έχουν αξία. Γιατί αποτυπώνουν το πνεύμα της εποχής. 100 χρόνια πριν. Αναρωτηθείτε πόσα έχουν αλλάξει τώρα…

Η εξουσία του βουλευτή

Πριν λίγο καιρό κατέβασα από το  Project Gutenberg και διάβασα το βιβλίο του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου “Υπεράνθρωπος”.

Από τον τίτλο καταλαβαίνει κανείς ότι έχει σχέση με τις νιτσεϊκές ιδέες που  ο Χατζόπουλος είχε αρχικά ασπαστεί. Το βιβλίο δεν είναι όμως προς διάδοση αυτών των ιδεών αλλά προσπάθεια κριτικής τους μέσα από μια φανταστική ιστορία κάποιου Νίκου, ενός νεαρού φίλου του αφηγητή του μυθιστορήματος, με χαρακτηριστικά που λίγο φέρνουν στον Νιτσεϊκό υπεράνθρωπο και περισσότερο στον πολύ γνωστό τύπο του χαμένου κορμιού.

Η ιστορία δεν έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθαυτή. Ενδιαφέρον όμως έχει ο καμβάς της εποχής στον οποίο αυτή εγγράφεται. 

Αν μπαίνω στο κόπο να τ΄αναφέρω αυτά είναι γιατί κυκλοφοράει ευρύτατα μια άποψη ότι η κομματοκρατία είναι χαρακτηριστικό της μεταπολίτευσης, ή της διαφθοράς της δημόσιας διοίκησης από τον Ανδρέα Παπανδρέου. Τα δυο αυτά ορόσημα δεν είναι άνευ σημασίας στην ‘κρατικοδιαιτοποίηση’ του βίου μας, που οδήγησε στο σημερινό θλιβερό παρόν, παραπλανούν όμως την ανάλυση μας για το τι πραγματικά έχει λάβει χώρα, αν εκληφθούν ως αφετηρίες.

Γι αυτό, θ’ αναφέρω δυό παραδείγματα από το βιβλίο που νομίζω διαφωτίζουν αυτό που θέλω να πω:

Ο πατέρας του ήρωα, πρώην έμπορος, έχει χρεωκοπήσει και λόγω κάποιων εκκρεμών ιστοριών με τη δικαιοσύνη δεν μπορεί ν’ απομακρυνθεί από το σπίτι του. Ορίστε πως το θέτει το βιβλίο:

 Μια φορά δοκίμασε να βγη όξω από το σύνορο του τόπου του κ’ η εξουσία του βουλευτή του δεν έφτασε ως εκεί να τονέ γλυτώση. Έπρεπε να πουλήση γλήγορα γλήγορα η θεια ένα κομάτι οικόπεδο που είχε, για να πληρωθή ένας δανειστής που τον προσωποκράτησε. Φαίνεται ναπομένανε κι άλλοι απλήρωτοι κι ο θειος δεν αποφάσιζε να ξαναταξιδέψη.

Προσέξτε αυτό το “του”, του βουλευτή του, την οικειοποίηση του πολιτικού προσώπου. Κανονικά ο κύριος αυτός θα έπρεπε να είναι φυλακή αλλά όσο βρισκόταν στην επικράτεια του βουλευτή του γλύτωνε γιατί, προφανώς, ο βουλευτής έλυνε κι έδενε. Μιλάμε για το 1915. Δεν έχει σημασία ο νόμος. Σημασία έχει να είσαι μ’ αυτόν που είναι στα πράγματα. Κι αυτός, σα ‘στοργικός πατέρας’, θα φροντίσει να σε ξελασπώσει. 

Αλλού ο ήρωας, που ήταν φοιτητής Νομικής, χωρίς ενδιαφέρον κι ελπίδα να πάρει πτυχίο, κι αφού έχει ξεκινήσει απερίσκεπτα μια εμπορική δραστηριότητα στη Σύρα, όταν αυτή δεν πάει καλά, γράφει στον πατέρα του να γυρίσει:

… ο Νίκος [ο ήρωας], αφού δεν πήγε καλά το εμπόριο των κρασιών του Ζαμπακίδη, έγραψε στον πατέρα του πως θέλει να γυρίση σπίτι του να κάμη το δικηγόρο εκεί στον τόπο ή να βρη καμιάν άλλη θέση, και τους γύρεψε τα έξοδα του γυρισμού. Ο πατέρας του, αφού είτανε κ’ εκλογές κιόλας, δανείστηκε και του τάστειλε αμέσως για ναρθή γλήγορα να ψηφίση κ’ έτσι αν πιτύχη ο βουλευτής του να τονέ διορίση. 

Κανονική συναλλαγή: σε ψηφίζω, με διορίζεις. Και προσέξτε ότι υπάρχει τόση πίστη σ’ αυτή τη σχέση που ο πατέρας δανείζεται με τη βεβαιότητα ότι θα τα πάρει πίσω μέσω της ‘πωλησης’ της ψήφου του. Κι αυτό, όπως φαίνεται από τη διατύπωση είναι κοινή γνώση.
Σημειωτέον, τα αποσπάσματα αυτά είναι λεπτομέρειες του βιβλίου. Δεν γράφτηκαν σαν κριτική της πολιτικής κατάστασης. Είναι στα ψιλά. Και γι αυτό έχουν αξία. Γιατί αποτυπώνουν το πνεύμα της εποχής. 100 χρόνια πριν. Αναρωτηθείτε πόσα έχουν αλλάξει τώρα…

Μια Realpolitik συναίνεσης

Με κίνδυνο να χαρακτηριστώ αφελής ή αθεράπευτα ρομαντικός, θέλω να μοιραστώ μερικές σκέψεις για το ποια θα μπορούσε να είναι μιας βάση συναίνεσης για την αντιμετώπιση της κρίσης που διανύουμε. Η αναζήτηση αυτής της γραμμής συναίνεσης πηγάζει από τ’ ότι δεν δεν μπορώ ν’ αποδεχτώ ότι το πρωταρχικό μέλημα των ναυαγών του καθ’ ημάς Τιτανικού είναι ν’ αποδώσουν ευθύνες για το ποιος φταίει που δεν είδε το παγόβουνο (ή, ακόμα χειρότερα, ποιος μας έρριξε ηθελημένα στο παγόβουνο) τη στιγμή που γύρω απλώνεται ένας απέραντος κι απειλητικός ωκεανός κι η στεριά κι η σωτηρία είναι οπουδήποτε αλλού εκτός από την γνώση και την αντίληψη τους.

Και, βέβαια, μιλώντας για συναίνεση, δεν αναφέρομαι σε μια (ουτοπική) ομοφωνία. Και δεν πρόκειται ούτε για μια άσκηση άρθροισης ποσοστών διαφόρων κομμάτων μέχρι να επιτευχθεί μια ‘καταστατική’ πλειοψηφία. 

Μιλάω για μια συναίνεση που να μπορεί να εκφράσει και να εκφραστεί , έστω, από μια απλή πλειοψηφία (> 50%) μιας και ούτε καν αυτή δεν έχει ποτέ επιτευχθεί, ή κυβερνήσει, από την μεταπολίτευση και μετά.

Σ’ αυτά τα πλαίσια διακρίνω κάποιες βάσεις οι οποίες προσφέρονται κι από τις συνθήκες, κι από τη ροπή των συνειδήσεων, να λειτουργήσουν σα σημεία αγκύρωσης και συμφωνίας που μπορεί να οδηγήσει σε χάραξη μια ρεαλιστικής εθνικής πολιτικής εξόδου από την κρίση.

1. Διαγραφή μέρους του χρέους με ευρωπαϊκή απόφαση

Διαβάζοντας τις αναλύσεις και τις απόψεις, κυρίως τις εκφραζόμενες εκτός Ελλάδος, και παρακολουθώντας την εξέλιξη της κρίσης των  sovereign debts  και τη συνεπακόλουθη του ευρώ, έχω σχηματίσει την εντύπωση ότι η διαγραφή μέρους του ελληνικού χρέους, ως και 30% είναι κάτι που συζητιέται στα υψηλά ευρωπαϊκά κλιμάκια, θεωρείται αναπόφευκτη από τις αγορές κι έχει ήδη προεξοφληθεί. Το ποσοστό αυτό μεταφράζεται στο δυσθεώρητο νούμερο των 105 δις και θα είναι μια τεράστια ελάφρυνση για μας. Θα φέρει δε το εναπομείναν χρέος από το περίπου 150% του ΑΕΠ στο 100%. Ακόμα και μ’ αυτή την περικοπή το χρέος θα είναι μεγάλο, αλλά όχι πλέον σε άγνωστα επίπεδα, αφού με τέτοιο ύψος χρέους φλέρταρε για πάρα πολλά χρόνια η χώρα.

Το πως και το πότε θα ληφθεί αυτή η απόφαση εξαρτάται από δύο παράγοντες: 
  • τη γενικώτερη πορεία του χρέους των αδύνατων χωρών της Ευρώπης και τις ρυθμίσεις για το ευρώ
  • και την πορεία συμμαζέματος της δικής μας οικονομίας.
Στην πραγματικότητα ο ουσιαστικός παράγοντας είναι ο πρώτος.  Ο δεύτερος είναι ψυχολογικός. Και συνιστά επίδειξη καλής συμπεριφοράς: τέτοιας που να μπορεί να γίνει αντιληπτή από τους λαούς των χωρών που θα κληθούν να πληρώσουν τη δική μας διαγραφή χρέους (γιατί κάπου θα μετακυλιστεί αυτή, είναι zero sum game). Κι εδώ ακριβώς είναι το ζητούμενο: να μην τορπιλίζουμε με ενέργειες και δηλώσεις την εντύπωση προς τα έξω ότι we behave.

2. Εξάλειψη της ελλειμματικότητας

Στα πλαίσια της ‘καλής συμπεριφοράς’ που αναφέραμε παραπάνω, το κύριο καθήκον που πέφτει στους ώμους μας είναι η εξάλειψη των ελλειμμάτων γιατί αυτά είναι η αρχή του νήματος του κουβαριού το χρέους. Προφανώς, αυτό είναι το δυσκολώτερο σημείο συναίνεσης, γιατί συνεπάγεται μια ρήξη με μια καθεστηκυία τάξη αλλά και με συνήθειες δεκαετιών. Δεν θα επεκταθώ όμως εδώ, καθώς σκοπός μου δεν είναι η εξεύρεση  λύσεων αλλά η σκιαγραφηση των σημείων επιθυμητής συμφωνίας. Αρκεί να ενστερνιστούμε ότι το έλλειμα προσλαμβάνεται διεθνώς ως δείκτης κακής συμπεριφοράς κι άρα η μείωση του ως το αντίθετο.

3. Εστίαση των αναπτυξιακών προσπαθειών στους εμπορεύσιμους κλάδους.

Το οικονομικό μοντέλο το οποίο ανάπτυξε η Ελλάδα τις 3 τελευταίες δεκαετίες είχε μια πολύ απλή λογική: τη μεγένθυση της οικονομίας την χρηματοδοτούσαν τα δάνεια. Μεγάλο μέρος των δανείων διέρρεε άμεσα προς τις χώρες των δανειστών ως εισαγωγές. Το υπόλοιπο γινόταν εγχώρια οικονομική δραστηριότητα όπου μεγάλο μέρος της  τροφοδοτούσε μια σειρά κρατικοδίαιτες δραστηριότητες με αρκετές απ’ αυτές να μην ανήκουν στους λεγόμενους εμπορεύσιμους κλάδους ( = εμπόριο, υγεία, real estate, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες κτλ). 
Με την αφαίρεση της δυνατότητας δανεισμού, η ανάπτυξη δεν μπορεί πλέον να ‘χρηματοδοτηθεί’ κρατικά. Πρέπει ν’ αυτοχρηματοδοτηθεί. Κι αυτό μπορεί να γίνει κατά κύριο λόγο δημιουργώντας προϊόντα κι υπηρεσίες που θα είναι αρεστά στην παγκόσμια αγορά γιατί από κει μόνο μπορεί να εισρεύσει χρήμα πλέον. 
Παρότι, ή ακόμα κι επειδή, το κράτος δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει την οικονομική δραστηριότητα, έχει ένα τελείως διαφορετικό ρόλο να παίξει: το κράτος πρέπει να διαμορφώσει τις συνθήκες της απρόσκοπτης και γρήγορης ανάπτυξης των εμπορεύσιμων κλάδων κι η δραστηριότητα του πρέπει ν’ αναπροσανατολιστεί σ’ αυτή την κατεύθυνση. Αυτό εύκολα λέγεται, πολύ δύσκολα γίνεται. Και γιατί το κράτος είναι υπερβολικά μεγάλο και συνεπώς δυσκίνητο, κι άρα πρέπει να μικρύνει, και γιατί ακόμα κι αν μικρύνει, πρέπει ν΄αποκτήσει προσωπικό και ικανό και με κίνητρα για απόδοση και κυρίως με πνεύμα υπηρεσίας προς την κοινωνία.

4. Δικαιοσύνη
Τα παραπάνω αφορούν στενά την οικονομία. Δεν αρκούν όμως μόνο οικονομικές πολιτικές για να μας βγάλουν από μια κρίση που δεν είναι μόνο, ή πρωτίστως, οικονομική. Χρειάζονται και κοινωνικές πολιτικές που θα στηρίξουν και θα ενδυναμώσουν και την υιοθέτηση της συναινετικής στάσης, αλλά και την επίτευξη των στόχων της. Κι η πιο ανέξοδη πολιτική, αλλά κι αυτή που μπορεί ν’ αποφέρει γρήγορα καρπούς στη διάθεση να επωμιστούμε στερήσεις και δύσκολες αλλαγές,  είναι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη κι η ενίσχυση της απόδοσης της.

Υπάρχει αριστερή έρευνα;

Η Ελληνική κρίση κατάφερε να μετατρέψει την κουβέντα για την κρίση του τραπεζικού συστήματος και του καπιταλισμού σε συζήτηση για τον ασύδοτο κρατισμό. Και, με τη συνηγορία των αγορών, η κουβέντα έγινε νέα κρίση που έπιασε τον λοιπό Ευρωπαϊκό Νότο κι έχει φρενάρει και κάποια μεταρρυθμιστικά οράματα στις ΗΠΑ. Και βαραίνει αρνητικά στη συζήτηση που διεξάγεται στα πλαίσια της Δύσης και του δυτικού καπιταλισμού για το ρόλο του κράτους και για τη ρύθμιση των αγορών.

Κι ενώ θα έλεγε κανείς, αυτή ήταν η ιδανική ευκαιρία της αριστεράς για ν’ αρθρώσει ένα λόγο και να πείσει, αυτό που βλέπουμε είναι μια αναιμική αντιπαράθεση όπου η αριστερά προσπαθεί να συσπειρώσει ότι μπορεί γύρω της μέσα από μια ατζέντα δυναμικών διεκδικήσεων που κάθε μία εκτοξεύεται σαν απειλή προς το υπόλοιπο σύνολο της κοινωνίας. Μιας κοινωνίας που κατά τ΄ άλλα η αριστερά προσπαθεί να τύχει τη συναίνεση και συνδρομή.

Δε γράφω τα παραπάνω με κριτική διάθεση αλλά με απορία. Είναι κάτι που με απασχολεί καιρό τώρα. Γιατί η αριστερά δεν έχει τίποτα καινούργιο να πει; Γιατί δεν προσαρμόζεται στους καιρούς παρά ακολουθεί μια μονολιθική προσέγγιση στα ζητήματα σαν να πρόκειται να λυθούν όλα δια μαγείας αρκεί να μαζέψουμε στο Σύνταγμα 1 εκ. κόσμο;

Που κατέληξα;

Στις εξής παρατηρήσεις – συμπεράσματα:
Η αριστερά δεν έχει πρόβλημα πράξης. Αυτή εύκολα θα ερχόταν αν ο κόσμος άκουγε μια πειστική πρόταση.  Η αριστερά έχει πρόβλημα θεωρίας. Χωρίς να είμαι ειδικός, νομίζω ότι η θεωρητική αριστερή σκέψη ομφαλοσκοπεί σε δευτερεύοντα ζητήματα ενώ τα θέματα που θα έπρεπε να εστιάσει, θα έπρεπε να τα αντλήσει από την ιστορική εμπειρία. Δεν είναι τυχαίο ότι δεν υπάρχει πια κουμουνιστικό κράτος στον κόσμο στα πρότυπα που το οραματίστηκαν οι ηγέτες της Οκτωβριανής επανάστασης (αντε, υπάρχει η Κορέα αν θεωρηθεί ότι έχει καμιά σχέση με κομμουνισμό το πολίτευμα της. Η Κούβα λάκισε προς τον ιδιωτικό τομέα τελευταία, κι η Κίνα είναι ένα μοντελάκι καπιταλισμού ντυμένο σε ρούχα προλετάριου). Ο Μάρξ λίγο ενδιαφέρθηκε για τη μετάβαση στην κουμουνιστική κοινωνία και στο πως θα λειτουργούσε αυτή. Και δεν του ρίχνω άδικο. Τότε το πρόβλημα ήταν να κάνουν κάτι άμεσα. Μετά όμως από 70 χρόνια υπαρκτού σοσιαλισμού, την πτώση του τείχους και την αναβίωση ξεχασμένων εθνικισμών κι ερίδων, ναι, το τι θα γίνει μετά είναι πια το τι θα γίνει τώρα.

Σε τι πρέπει ν’ απαντήσει η αριστερά; Βασικά σε δύο πράγματα.

α. Ποιό θα είναι το κίνητρο της παραγωγής στην αριστερή κοινωνία και ποιός διασφαλίζει τη δικαιοσύνη σε μια δικτατορία του προλεταριάτου;
Αν απέτυχαν τα αριστερά κράτη είναι γιατί γρήγορα μετεξελίχθηκαν σε μηχανισμούς καταπίεσης κι ελλειπούς κάλυψης των βιοτικών αναγκών των μελών τους, με τις εκάστοτε κρατικές νομενκλατούρες να νέμονται όλα τα προνόμια.
β. Πως θα επιτελεστεί η μεταξέλιξη ενός καπιταλιστικού σ’  ένα αριστερό κράτος όταν η αντίθεση του λοιπού κόσμου στην ίδια του την ύπαρξη θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη;
Είναι πολλοί αυτοί που ισχυρίζονται ότι η Σοβιετική Ένωση απέτυχε γιατί δεν μπόρεσε ν’ αντέξει τον αναγωνισμό των εξοπλισμών του ψυχρού πολέμου. Παρότι η άποψη αυτή ελέγχεται, χρήζει απάντησης σε κάποιον καλοπροαίρετο πραγματιστή που θα ήθελε να πειστεί και να προσχωρήσει στην αριστερή θεώρηση του κόσμου.

Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι καινούργια. Και τίθενται συχνά από το αντίπαλο στρατόπεδο υπό μορφή πολεμικής επιχειρηματολογίας. Το ζήτημα για την αριστερά είναι ν’ αναγνωρίσει ότι πέραν της πολεμικής υπάρχει και μια ουσία που χρήζει απάντησης. Κι αυτή δεν μπορεί να είναι σκέτα φιλοσοφική πλέον. Χρειάζεται επίκληση εμπειρικών παραδειγμάτων. Και για να υπάρξουν αυτά, θα πρέπει οι αριστεροί να σηκώσουν τα μανίκια και να κάνουν πράξη τη θεωρία σε μικρότερη κλίμακα ή να αναδείξουν ζωντανά παραδείγματα αν υπάρχουν και λειτουργούν (Μια από τις πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις κολλεκτιβιστικής λειτουργίας κι επιτυχίας είναι τα ισραηλίτικά κιμπούτς αλλά ο ρόλος του Ισραήλ στη διεθνή γεωπολιτική δεν επιτρέπει στην αριστερά την άντληση παραδειγμάτων απ’ αυτό). Αν η αριστερή θεώρηση του κόσμου έχει ερείσματα επιστημονικότητας, χρειάζεται να τ’ αναδείξει. Κι η επιστημονική έρευνα δουλεύει με παρατήρηση και πείραμα. Κι όχι με θεωρητικούς συλλογισμούς κι αναλύσεις εδαφίων του Das Kapital.