Tag Archives: καινοτομία

Make innovation work και παραγωγικοί κλάδοι

Κοιτούσα προχτές το παρακάτω διάγραμμα που είχα βρει παλιότερα στο Spiegel και που απεικονίζει την σύνθεση του ΑΕΠ μας κατά κλάδο.

Το διάγραμμα φανερώνει γρήγορα το (τεράστιο) πρόβλημα: οι κλάδοι του εμπορίου, των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και του real estate είναι πάνω από το 50% της οικονομίας. Οι κλάδοι αυτοί (εκτός real estate) είναι κλάδοι διαμεσολαβητικοί:

  • Για να υπάρξει εμπόριο, πρέπει να υπάρχουν προϊόντα. Και προφανώς όχι εισαγώμενα, αν επιδιώκουμε όφελος για τη χώρα.
  • Για να υπάρχουν χρηματοοικονομικές υπηρεσίες πρέπει να υπάρχει οικονομική δραστηριότητα. Με τη διαμεσολάβηση υψηλότερη από την κανονική παραγωγή, εύκολα αποκομίζει κανείς την εντύπωση φούσκας απ’ αυτό που βλέπει.

Που υπάρχει όμως παραγωγή;

Σίγουρα στην Γεωργία, στις Κατασκευές (που συναρτάται με το real estate) και στη βιομηχανία/ενέργεια. Σύνολο 20% του ΑΕΠ περίπου. Μαζί με το 18% του τουρισμού και μέρος των υπηρεσιών (η ναυτιλία  κι οι μεταφορές πρέπει να είναι εκεί μέσα),  είναι οι κλάδοι στους οποίους μπορούμε, υπό προϋποθέσεις, να στηρίξουμε κάποιες ελπίδες για βιώσιμη και χωρίς στρεβλώσεις ανάπτυξη.

Αναιμική εικόνα κι απογοητευτική. Αλλά αυτή είναι, δεν έχει άλλη.

Καθώς τα σκεφτόμουν αυτά πήρε το μάτι μου τo διαγωνισμό “Κάνε την Καινοτομία πράξη” που υποστηρίζεται από μια σειρά ιδιωτικών και δημοσίων φορέων. Πρόκειται για ένα διαγωνισμό επιχειρηματικότητας με βράβευση του καλύτερου (πιο καινοτόμου) επιχειρηματικού σχεδίου με 10 χιλ Ευρώ.

Μου έκαναν αμέσως εντύπωση οι κατηγορίες του διαγωνισμού:

Γιατί; Γιατί πρακτικά αναλογούν στους κλάδους που ανέφερα παραπάνω.  Αυτοί που σχεδίασαν το διαγωνισμό,επιλέγοντας τους κλάδους που πραγματικά μπορούν να στηρίξουν την ανάπτυξη στην Ελλάδα,  πρέπει να έκαναν ανάλογες σκέψεις με μένα .

Κι επειδή αυτό το μπλογκ το διαβάζουν πολλοί της πληροφορικής: μην τον προσπεράσετε το διαγωνισμό. Κοιτάξτε τις λεπτομέρειες. Μπορεί να σας αφορά, ακόμα κι αν δεν είναι προφανές από τις θεματικές κατηγορίες. Γιατί, μεταξύ άλλων, στις ιδέες που προτείνονται σαν παράδειγμα είναι κι η ανάπτυξη εφαρμογών γι αυτούς τους κλάδους.

 

 

To copy or not to copy? #1

Ο Βασίλης έγραφε τις προάλλες για την αξία της αντιγραφής, κόντρα στον εσμό των κηρυγμάτων υπέρ της καινοτομίας.

To ποστ του είναι εμπνευσμένο από κάποιο άλλο ποστ που αναφέρεται στο βιβλίο Copycats, το οποίο συμπτωματικά είχα αγοράσει πριν λίγο καιρό κι έχω αρχίσει να ξεφυλλίζω αλλά μου προκαλεί πλήξη. Μπορεί να φταίει και το θέμα, αλλά βασικά μου προκαλεί πλήξη γιατί είναι ένα βιβλίο γραμμένο για μάνατζερ, χωρίς καθόλου story telling, με οριοθετήσεις του θέματος του τύπου ‘η μίμηση στη βιόσφαιρα, η μίμηση στην ιστορία’ κτλ που μου θυμίζουν φοιτητικές εργασίες και κακή ελληνική αρθρογραφία. Έχω την εντύπωση ότι ένα άρθρο θ’ αρκούσε για να πει τα ουσιώδη ο συγγραφέας, χωρίς τεχνητά ‘γεμίσματα’ και σάλτσες.

Παρόλαυτα, η κεντρική ιδέα του βιβλίου έχει αξία. Κι η αξία αυτή καλύτερα από θεωρητικές προτάσεις συνοψίζεται σε μερικά παραδείγματα.

α. Η Microsoft δεν ήταν η πρώτη ούτε στη δημιουργία λογισμικού για προσωπικό υπολογιστή, ούτε στη δημιουργία παραθυρικού λογισμικού, ούτε στη δημιουργία προγράμματος λογιστικών φύλλων, επεξεργαστή κειμένου, προγράμματος παρουσιάσεων κτλ Παρόλαυτα για 30 χρόνια είναι ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης της αγοράς. Θυμάται κανείς τα CP/M, Lotus 1-2-3, Wordprerfect  κτλ πλέον; Όχι.

β. Το Facebook δεν ήταν το πρώτο social network. Ούτε το MySpace βέβαια. Πόσοι γνωρίζουν το Friendster;

γ. Αλλά μήπως ήταν η  Google η πρώτη μηχανή αναζήτησης; Είχαν προηγηθεί άλλες όπως Yahoo!, Lycos, Altavista κτλ.

Τι παρατηρούμε εδώ; Κάποιος που έρχεται μετά τον πρωτοπόρο, κι ίσως ήδη ηγέτη, καταφέρνει και παίρνει την πρωτιά κι εγκαθίσταται σ’ αυτήν για πολύ. Τι αξία είχε η καινοτομία σ’ αυτήν την περίπτωση; Ο πρώτος μιας αγοράς επωμίζεται όλα τα κόστη έρευνας κι ανάπτυξης ενός νέου προϊόντος, ξοδεύεται πολλαπλά σε  προσπάθεια να το επικοινωνήσει, και όταν  αρχίσει και πουλάει και φαίνεται πως το μέλλον του ροδίζει, έρχεται ένας δεύτερος που τον αντιγράφει στα κύρια σημεία, βελτιώνει κάποια άλλα, προσφέρει ίσως (ή κυρίως) ανταγωνιστική τίμη, μιας και δεν είχε τα ίδια έξοδα ανάπτυξης και δεν έχει τα ίδια κόστη μάρκετιν και πωλήσεων, και τελικά παίρνει τη μερίδα του λέοντος από την αγορά. Υπό μία προϋπόθεση: ότι αυτό που προσφέρει είναι και ποιοτικά καλύτερο από του πρωτοπόρου κι όχι για γρήγορη ξεπατικοσούρα.

Σε επίπεδο χωρών έχουμε δει την διαδικασία της επιτυχούς αντιγραφής να δημιουργεί γίγαντες όπως η Ιαπωνία το ’60, ’70 και ’80, η Ταϊβάν το ’90 και η Κίνα το ’00.

Σωστά λοιπόν ρωτάει ο Βασίλης “Innovation or wealth creation?”; Κι αναρωτιέται μήπως αυτή είναι μια σωστή στρατηγική για την Ελλάδα. Κι εδώ έρχεται να δέσει η   έρευνα του καθηγητή κ.  Σπ. Λιούκα που είχε παρουσιαστεί πέρσι στο  SmartBusiness Forum κι είχε πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Αντιγράφω την στρατηγική που προτεινει ο Λιούκας μετά από ανάλυση των ποιοτικών, ποσοτικών και πολιτιστικών χαρακτηριστικών της Ελλάδας:

  • Επένδυση στην πρόσκτηση, προσαρμογή & διάχυση ιδεών
  • Συνεπάγεται διαφορετική εστίαση, με
    • ενίσχυση δικτύωσης και συνεργασιών, κυρίως διεθνών
    • ενίσχυση  της  παγκόσμιας έρευνας για συλλογή πληροφοριών για νέες αποδεδειγμένες ιδέες και τεχνολογίες, για δοκιμασμένες λύσεις χαμηλού κινδύνου
    • εστίαση σε μικρές καινοτομίες, ενθάρρυνση σειράς οριακών καινοτομιών στην εφαρμογή, στην προσαρμογή
  • Δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για υποδοχή,  καλλιέργεια και εφαρμογή ιδεών
    • επένδυση σε παιδεία, γνώσεις, ικανότητες
    • ενίσχυση των ικανοτήτων / μηχανισμών απορρόφησης των επιχειρήσεων με ειδικά προγράμματα
  • Προσανατολισμός δημόσιων πολιτικών και προγραμμάτων προς την κατεύθυνση αυτή
    • με ανακατανομή πόρων προς την ανοιχτή καινοτομία
    • με εστίαση της Ε&Α σε θέματα υποστηρικτικά

Εν ολίγοις, αντιγράψτε έξυπνα λέει η προτεινόμενη στρατηγική. Και στο έξυπνα βρίσκεται η ειδοποιός διαφορά. Είναι η αντιγραφή που έχει μέσα της καινοτομία. Imovation την χαρακτηρίζει ο Shenkar στο Copycats, από τα imitation και innovation. Και δεδομένης της ανυπαρξίας -πια- κονδυλίων για έρευνα ή για εξαγωγικό μάρκετιν, η πρόταση έχει και μια σαφή -και σοφή- οικονομική διάσταση. Και δεν είναι μακρυά από αυτό που έλεγα κι εγώ, ότι η εξωστρέφεια δεν χρειάζεται να είναι εντυπωσιακή. Γιατί, αν προσέξατε, μέσα στις προτάσεις του Λιούκα, διακρίνεται όχι καθαρά, η επιδίωξη της εξωστρέφειας. Γιατί το θέμα δεν είναι ν΄αντιγράψουμε το οτιδήποτε για να το λανσάρουμε στην ελληνική αγορά και μόνο. Δεν έχει κλίμακα κάτι τέτοιο και γρήγορα θα υποσκελιστεί ή θα αναγκαστεί να φυτοζωϊσει.

Οκ, η δημιουργική αντιγραφή είναι σοβαρή στρατηγική τόσο σε εθνικό, όσο και σε εταρικό ή προσωπικό επίπεδο. Παραμένει όμως το ερώτημα: Τι αξία έχει (αν έχει) η καινοτομία; Και υπό ποιές προϋποθέσεις;

Startup nation – update 1

Σε πρόσφατο ποστ έγραφα:

Η χώρα που έχει μια σειρά από αναλογίες με την Ελλάδα και που μπορεί να χρησιμεύσει σαν σύγκριση, είναι το Ισραήλ.

Ποιές είναι οι αναλογίες;

  • Ανάλογος πληθυσμός
  • Μια γλώσσα που δε μιλιέται από κανέναν άλλον.
  • Θερμό κλίμα που υποτίθεται σε κάνει πιο αργό και πιο τεμπέλη
  • Κακές σχέσεις με τις γειτονικές χώρες
  • Μεγάλη ομογένεια ανά την υφήλιο και κυρίως στην Αμερική

Έχει βέβαια και μεγάλες διαφορές αλλά δεν είναι οι ομοιότητες ή οι διαφορές αυτές από τις οποίες θέλω ν’ αντλήσω συμπεράσματα. Η κύρια παρατήρηση για το Ισραήλ είναι ότι δεν έχει ούτε μεγάλη εσωτερική αγορά, ούτε μια δυνητική περιφερειακή αγορά. Γι αυτό όλα τα ισραηλινά startup στοχεύουν εξαρχής στην Αμερικάνικη αγορά κι από κει στον κόσμο.

Κι επειδή όπως συμβαίνει πολλές φορές, λέμε κάτι και μετά συνειδητοποιούμε τι είπαμε κι αρχίζουμε να το σκεφτόμαστε περισσότερο, έτσι κι εδώ, μετά απ’ αυτή τη διατύπωση άρχισα ν’ αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που διαθέτει το Ισραήλ και το κάνει τόσο μοναδικό στην παραγωγή startups και καινοτομίας που άλλες, προηγμένες χώρες δεν μπορούν να πλησιάσουν καν, πολύ περισσότερο εμείς.

Ψάχνοντας τη διεθνή βιβλιογραφία να βρω μια απάντηση έπεσα πάνω στο βιβλίο  των Dan Senor και Saul Singer Startup Nation που επιχειρεί ν’ απαντήσει ακριβώς αυτό το ερώτημα.

Το βιβλίο είναι περισσότερο ένα εκτεταμένο δημοσιογραφικό αφιέρωμα παρά μια ακαδημαϊκή μελέτη. Απ’ αυτή την άποψη, ελέγχεται ως προς τη μεθοδολογία και τα εξαγόμενα συμπεράσματα. Επειδή όμως η προσέγγιση που ακολούθησαν οι συγγραφείς του καθ’ υπόδειξιν του εκδότη τους, είναι να χρησιμοποιήσουν περισσότερo  story telling  και λιγότερο ακαδημαϊκή επιχειρηματολογία, συνιστά ένα ευχάριστο, μερικές φορές συναρπαστικό ανάγνωσμα.

Για να καταλάβουμε τι νέο φέρνει το βιβλίο σαν εξήγηση, πρέπει πρώτα να επιχειρήσουμε ν’ απαντήσουμε το ερώτημα μόνοι μας και μετά να συγκρίνουμε τις απαντήσεις. Στη δική μου σκέψη πριν το βιβλίο, η ιδιαιτερότητα του Ισραήλ εξηγείτο από τρεις παράγοντες:

  • την υψηλή επίδοση των Εβραίων στις επιστήμες πριν κι εκτός Ισραήλ
  • την ανάπτυξη στρατιωτικής βιομηχανίας και τεχνολογίας
  • στην αμερικάνικη βοήθεια

Κι οι τρεις αυτές εξηγήσεις συμφωνούν με κάποια από τα συμπεράσματα των συγγραφέων, αλλά είναι υποσύνολο.

Το startup nation  παρουσιάζει περίπου τη σημερινή κατάσταση ως νομοτελειακή: είναι το αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης πολιτικής κατάστασης (ένα λαό που νοιώθει περικυκλωμένος και χωρίς διέξοδο από ξηράς πουθενα), μιας δεδομένης στρατιωτικής αντιπαράθεσης με το σύνολο του αραβικού κόσμου (εδώ μπαίνουν οι Ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις) και μιας νοοτροπίας στάση ζωής που συμπυκνώνεται στη λέξη chutzpah, που το μόνο ελληνικό κάπως αντίστοιχο της που μπορώ να σκεφτώ είναι ο ‘τσαμπουκάς’ με περισσότερο την καλή και λιγότερο την κακή του διάσταση.

Αυτό που βρήκα πραγματικά καινούργιο κι ενδιαφέρον, έως απροσδόκητο, είναι το ότι ο Ισραηλινός στρατός είναι σε μεγάλο βαθμό, χαλαρής ιεραρχίας, επιτρέπει -όχι επιτρέπει, αναμένει- πρωτοβουλίες και προτρέπει προς τον αυτοσχεδιασμό. Η θητεία είναι υποχρεωτική και υπηρετείται πριν απ’ οποιεσδήποτε σπουδές, οι φαντάροι όμως έχουν το ΄δικαίωμα’ να κατακρίνουν έναν ανώτερο τους αν δεν του αναγνωρίσουν αξία ανάλογη της θέσης του, πράγμα που μπορεί να οδηγήσει πολλές φορές στην αποπομπή του. Αυτό το χαρακτηριστικό δεν περιορίζετα στον Ισραηλινό στρατό. Είναι χαρακτηριστικό της Ισραηλινής κοινωνίας. Το 1991 επισκέφτηκα την Intel, νεόκοπος  yuppie τότε. Οι τρεις κουστουμαρισμένοι Έλληνες ήμασταν σαν τη μύγα μες το γάλα. Δεν είδαμε πουθενά κουστούμι. Ρωτήσαμε και μας είπαν ότι μόνο σε καμιά τράπεζα μπορεί να συναντήσουμε. Εμείς είμασταν οι yuppies μιας ασήμαντης διεθνώς ελληνικής εταιρείας, κι εκείνοι ήταν τα φρικιά του εργοστασίου που άλλαξε την πορεία της Intel  παγκοσμίως. Τι σύγκριση!

Κοιτόντας πίσω στην ιστορία του Ισραήλ διακρίνει κανείς δύο περιόδους: την περίοδο των ιδρυτών και του κρατισμού και την περίοδο μετά το 1985 όπου συντελούνται οι αλλαγές που οδηγούν στο φαινόμενο του startup nation. Στην πρώτη περίοδο το κράτος είναι τα πάντα: Ο Ben Gurion πρώτος πρωθυπουργός και πατέρας του Ισραηλινού κράτους έχει ρίζες στην Ρωσιά κι έχει εμποτιστεί με τις ιδέες του σοσιαλισμού. Έτσι το κράτος είναι ο μεγάλος πατέρας, οι υποδομές είναι κρατική υπόθεση, οι μεγάλες βιομηχανίες είναι κρατικές κτλ

Το μοντέλο αυτό δουλεύει αρκετά καλά μέχρι τα μέσα του ’80 οπότε και ξεσπάει η μεγάλη κρίση πληθωρισμού με τριψήφια νούμερα και το Ισραήλ αναγκάζεται να ζητήσει βοήθεια από την Αμερική όπου με τις συμβουλές ενός οικονομολόγου του ΔΝΤ (θυμίζει τίποτα;) θέτει τις βάσεις για τη μετεξέλιξη της οικονομίας σε μια που το βάρος το έχει ο ιδιωτικός τομέας, η επιχειρηματικότητα κι οι εξαγωγές. Η μετάβαση δεν είναι χωρίς αντιδράσεις αλλά δεν είναι και δύσκολη. Γιατί η καινοτομία κι η εφευρετικότητα δεν ήταν άγνωστες στις κρατικά ελεγχόμενες ή παρακινούμενες προσπάθειες κι απλά καναλαρίστηκαν αλλού.

Μια ενδιαφέρουσα σύγκριση αποτελεί η δημιουργία Venture Capital  εταιρειών στο Ισραήλ η οποία επιτεύχθηκε μ’ ένα τρόπο ανάλογο μ’ αυτόν που επιχειρήσαμε να μιμηθούμε κι εμείς με το ΤΑΝΕΟ: η κυβέρνηση έβαζε μέρος του κεφαλαίου (40% αν θυμάμαι καλά) αν κατάφερναν οι ιδιώτες να προσελκύσουν άλλα κεφάλαια, κυρίως από το εξωτερικό. Το πρόγραμμα αυτό είχε τεράστια επιτυχία και δημιούργησε ένα διεθνή κλάδο από το μηδέν. Τα διάφορα exits στο Ισραήλ, συνήθως μέσω πώλησης των startup σε μεγάλες πολυεθνικές, μετρώνται σε δις δολλάρια.

Για να ξαναγυρίσω στις συγκρίσεις με την Ελλάδα, γιατί για να βγάλω συμπεράσματα γι αυτήν αποσκοπούσε η ανάγνωση, αυτό που διαπιστώνω είναι ότι ενώ υπάρχουν πολλές πολιτικές, οικονομικές και ιστορικές αναλογίες εκείνο που διαφέρει ουσιαστικά είναι αυτό το χαρακτηριστικό της ανοχής της αποτυχίας, της προτροπής προς τον αυτοσχεδιασμό, της αξιοκρατίας και της τόλμης. Που ενώ φαίνεται να είναι πολιτισμικό χαρακτηριστικό (o ελληνικός δείκτης αποφυγής αβεβαιότητας  είναι ο μεγαλύτερος στον κόσμο) στην πραγματικότητα είναι αποτέλεσμα μιας ιστορικής συγκυρίας και διαμόρφωσης. Αρκεί να θυμηθούμε το από που ξεκίνησε κι αναπτύχθηκε  ο μόνος πραγματικά παγκόσμιος κλάδος της ελληνικής οικονομίας, η ναυτιλία: οι ναυτικές δυνάμεις μας πάντα είχαν πατρίδα τα νησιά. Μ’ εξαίρεση το Γαλαξείδι (και τον Πειραιά που είναι αποτέλεσμα διοικητικής ρύθμισης =  λιμάνι της πρωτεύουσας), όλη η εφοπλιστική παράδοση έχει σχέση με τα νησιά και δη τα μικρά νησιά. Γιατί; Γιατί εκεί και τότε η θάλασσα ήταν η μόνη διέξοδος προς ένα καλύτερο μέλλον. Ήταν δρόμος για μετανάστευση αλλά και δρόμος για ανάπτυξη. Πολλοί διάλεξαν το πρώτο. Όσοι όμως ακολούθησαν το δεύτερο, δημιούργησαν το φαινόμενο της ελληνικής ναυτιλίας. Και το δημιούργησαν αυτοσχεδιάζοντας, τολμώντας, ίσως όχι μόνο με θεμιτά μέσα, αλλά πάντως τολμώντας. Στη συνέχεια, καθώς η Ελλάδα ‘πλούτιζε’, καθώς ο τουρισμός έδωσε άλλες επιλογές στα νησιά, ο εφοπλισμός ‘μετανάστευσε’ διατηρώντας μόνο την ελληνική καταγωγή. Όλα τα λοιπά έγιναν διεθνή: καράβια, κεφάλαια, πληρώματα.

Στην Ελλάδα του 2010, του μνημονίου και του αβέβαιου ορίζοντα δεκαετίας ή εικοσαετίας, βλέπω να ξαναδημιουργείται μια συνθήκη πρόκληση, μια συνθήκη που απαιτεί μια ανάλογη διέξοδο υπέρβαση. Δεν είμαστε περικυκλωμένοι όπως το Ισραήλ, αλλά είμαστε το ίδιο εγκλωβισμένοι. Η ιθύνουσα τάξη της χώρας είναι μια παραπαίουσα τάξη και δεν μπορεί κανείς ν’ αναμένει τίποτα απ’ αυτήν, όπως δεν ανέμεναν οι Έλληνες των νησιών τίποτα από την Οθωμανική διοίκηση. Η πρόκληση για μας, τους νέους ‘νησιώτες’ παραμένει η ίδια όπως και με τους παλιούς. Ήδη μια ομάδα άρχισε τη μετανάστευση. Μένει να δούμε αν θα γεννηθεί η δεύτερη, αυτή που θα υπερβεί την κρίση και θα δημιουργήσει.

Update 1:  Σχετικό ποστ του Vivek Wadhwa  από το techcrunch για την ανάγκη της ανοχής της αποτυχίας σαν αναγκαία για την ανάπτυξη της Ιαπωνίας.

TEDxAcademy: μια πρώτη αποτίμηση

Όσο είναι ακόμα νωπά στη μνήμη μου, θέλω να πω μερικές σκέψεις, παρατηρήσεις για το χτεσινό event TEDxAcademy.

Α. Οργάνωση

Ήταν κοινή διαπίστωση των παρισταμένων ότι η διοργάνωση ήταν διεθνούς επιπέδου, ασυνήθιστη για τα ελληνικά δεδομένα, εντυπωσιακή και παρά τις κάποιες μικρές ατέλειες (π.χ. το email  που πρότεινε να γνωριστούμε με 5 άγνωστους σε μας, ήρθε με εισαγωγή που μπέρδευε και πολλοί, κι εγώ ανάμεσα τους, το αγνόησαν) νομίζω θέτει ένα benchmark για επόμενες ανάλογες εκδηλώσεις.

B. Networking

Στα συνέδρια πάει κανείς για να γνωρίσει κόσμο. Κι όντως είχε κόσμο. Όχι απ’ αυτούς που βλέπουμε στα event τύπου opencoffee/mediacamp. Έχω την αίσθηση, χωρίς να μπορώ να το τεκμηριώσω, ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των παρισταμένων ήταν από τους χώρους της διαφήμισης και του PR. Θα περίμενα, χωρίς σώνει και καλά να το προτιμούσα, ένα πιο ευρύ και διαφοροποιημένο κοινό, μόνο και μόνο για μεγαλύτερη δυναμική στην ανταλλαγή ιδεών.

Γ. Περιεχόμενο

Το γενικό θέμα του συνεδρίου ήταν η Ελλάδα στην παρούσα της φάση κι οι ιδέες που μπορούν να βοηθήσουν για να βγει απ’ αυτήν. Χωριζόταν σε 3 θεματικές ενότητες με τους τίτλους Vision – Values – Action που αντανακλούσαν το γενικό θέμα.

Οι παρουσιάσεις σε γενικές γραμμές ήταν ψηλού επιπέδου και διακρίνονταν σε δυο κατηγορίες: αυτές των πιο θεωρητικών αναζητήσεων και κάποιες που εστίαζαν σε παραδείγματα. Από το 2ο μέρος, δεν παίχτηκε τα βίντεο του Dan Ariely, κι από το τρίτο είχε φύγει τελείως από το πρόγραμμα η παρουσίαση της Pattie Maes.

Από τα τρία μέρη, το πρώτο είχε το σαφώς πιο θεωρητικό περιεχόμενο, και το τελευταίο ήταν το πιο  case study που βέβαια έδενε με την έννοια  Action.

Το δεύτερο λειτούργησε κάπως σαν γέφυρα, αλλά μου φάνηκε ότι έκανε κοιλιά. Η πρόσληψη της παρουσιάσης της Cocomat ήταν περισσότερο ως εταιρικό pitching   παρά ως case μιας εταιρείας που έθεσε μια σειρά από αξίες στον πυρήνα της υπαρξής της (κι όχι ως συνήθως, κέρδη και μερίδια αγοράς), πράγμα που ίσως να είχε αποφευχθεί με μια κατάλληλη γέφυρα από πλευράς συντονίστριας. Το δε  performance της θεατρικής ομάδας των Αλόγων, παρότι καλό κράτησε κάπως παραπάνω απ’ ότι χρειαζόταν.

Οι παρουσίες που κέρδισαν αδιαμφισβήτητα το κοινό ήταν αυτές του πατέρα Αντώνιου (Κιβωτός), του Δημάρχου Ανάβρας κου Τσουκαλά και του Γιώργου Πάντζαρη (AthensBook) κι ήταν σαφής η διαφορά στην αντίδραση από τις πιο θεωρητικές παρουσιάσεις, πράγμα που αντανακλά τη δίψα του κόσμου να δει κάτι καλό, να πάρει θάρρος και να πιστέψει.

Εγώ όμως στο συνέδριο αναζητούσα περισσότερο τις θεωρητικές λύσεις, μιας και πιστεύω ότι ακόμα κι αν όλες οι παρουσιάσεις ήταν του τύπου των τριών παραπάνω που ανέφερα, δεν θα αρκούσαν να γίνουν η σπίθα αλλαγής για την Ελλάδα. Μπορεί να ανέβαζαν κατακόρυφα την αισιοδοξία και την διάθεση για δράση των παρισταμένων, αλλά λίγο spill over θα μπορούσαν να έχουν στην υπόλοιπη κοινωνία. Αντίθετα, οι ιδέες είναι κάτι σαν ιοί. Άμα ξεκινήσουν μια επιδημία, δύσκολα τη σταματάς.

Στο πεδίο των ιδεών λοιπόν διέκρινα ένα κοινό άξονα σε πολλούς ομιλητές που στρεφόταν γύρω από τις έννοιες πειραματισμός, απενοχοποίηση της αποτυχίας, κι αξιοποίηση της (ελληνικής) ιδιαιτερότητας, πρόταση που πήρε πιο παραστατική μορφή στην παρουσίαση του Αρίστου Δοξιάδη και στην πρόταση για στήριξη της (νέας) ελληνικής οικονομίας πάνω στην πολύ μικρή οικονομική μονάδα και στην ιδιόμορφη δράση της, πράγμα που κατά κάποιο τρόπο συμπληρώθηκε από την παρουσίαση του Nielsen με τα παραδείγματα εναλλακτικού τουρισμού.

Οι ιδέες αυτές (: πειραματισμός, απενοχοποίηση της αποτυχίας, κι αξιοποίηση της ιδιαιτερότητας) είναι ιδέες που αναφέρονται συχνά σε παρουσιάσεις σε σχέση με καινοτομία/επιχειρηματικότητα (που προφανώς είναι ένα ζητούμενο για την Ελλάδα) αλλά δεν ήταν νέες και βεβαίως δεν ήταν στενά ελληνικής προέλευσης. Καμιά σημασία δεν έχει βέβαια κάτι τέτοιο, αν αυτές είναι το σωστό φάρμακο. Φοβάμαι όμως ότι χρειάζεται κάτι παραπάνω από μια επίκληση τους. Χρειάζεται ένα story telling για να περάσουν στον κόσμο. Κάτι σαν κι αυτό που επεχείρησε ο Αρίστος Δοξιάδης με το παράδειγμα της διαδρομής του τουρίστα και των υποδομών που τον εξυπηρετούν. Απλά πρέπει κάποτε να πάμε και πέρα από τον τουρισμό.

Αν τηρώ μια κριτική στάση εδώ, αυτή δεν αφορά στενά το συνέδριο. Είναι απόρροια του γενικώτερου προβλήματος ότι στο δημόσιο διάλογο σπάνια ακούμε καινούργια πράγματα. Και δεν εννοώ καινούργια πράγματα στενά για την πολιτικοοικονομική μας κατάσταση. Ας πούμε, μια μεγάλη απουσία (σε αντίθεση με το original TED) από το συνέδριο ήταν αυτή των θετικών επιστημών. Αλλά πως να είναι παρούσες, αφού γενικά οι επιδόσεις μας στον τομέα επιστήμη είναι φτωχές;

Σαν κατακλείδα, θα κρατήσω τη θετική εντύπωση πάντως. Ειδικά δε θεωρώντας όλο το  TEDxAcademy και τις ανάλογες προσπάθειες όχι σαν κάτι αυτοτελές, αλλά σαν μια υγιή διαδικασία αναζητήσεων που προσπαθούν να ταράξουν τα λιμνάζοντα νερά μας.

3 σημάδια ωρίμανσης των ελληνικών startup

Όσοι έχουν παρακολουθήσει στενά την πορεία των ελληνικών startup, από κείνη την πρώτη συνάντηση του OpenCoffee μέχρι σήμερα, θα έχουν αντιληφθεί ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει.
“Προς το καλύτερο;” είναι η αμέσως επόμενη ερώτηση. Πιστεύω ναι, και να τρεις λόγοι γιατί:

1. Περισσότερη τεχνολογία
Στο ξεκίνημα του opencoffee, η πλειονότητα των startup ή ‘startup’ αν προτιμάτε, ήταν κλόνοι ξένων λύσεων ή εφαρμογές περιεχομένου: social bookmarking προσπάθειες, aggregators, πρωτόλεια social networks ή απλά blogs. Κι όλ’ αυτά βέβαια χωρίς ιδιαίτερο τεχνολογικό έρρεισμα: κάποιες open source πλατφόρμες στην πλειονότητα, κάτι που ήταν εύκολο ν’ αντιγράψει κανείς και να μιμηθεί.
Όχι πλέον όμως. Προσπάθειες σαν το SocialWhale, το MyNetworkFolders, το CobaltBox, το fashinating, το Niobium Labs,  δείχνουν να κινούνται σ’ ένα άλλο επίπεδο προσπάθειας και πολυπλοκότητας και γι αυτό δεν βρίσκουν εύκολα μιμητές.
Ακόμα κι η μίμηση προϋπαρχόντων μοντέλων του εξωτερικού έχει περάσει σε άλλο επίπεδο. Δείτε για παράδειγμα το ichooze ή το favorious.

2. Περισσότερη εξωστρέφεια
Ένας άλλος κοινός τόπος των startup v 0.1 ήταν ο επαρχιωτισμός τους: απευθύνονταν βασικά στη ρηχή ελληνική αγορά που, ειδικά με το μοντέλο της διαφήμισης, δεν μπορεί να δώσει ψωμί παρά σ’ ελάχιστους. Τα νέα startup, που ανέφερα παραπάνω,  πέραν της τεχνολογίας, έχουν άλλο ένα κοινό χαρακτηριστικό: δεν απευθύνονται ειδικά στην ελληνική αγορά. Μπορεί να την χρησιμοποιούν σαν εμφαλτήριο της προσπάθειας τους αλλά στοχεύουν παραπέρα.  Δίπλα σ’ αυτά έχουμε το listiki και to coinmad, που βασική τους δύναμη είναι η καινούργια ιδέα. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα domain όλων λήγουν σε .com.

3. Περισσότερα κεφάλαια
Τέλος, έχουμε πια πηγές κεφαλαίων. Όχι αρκετές αλλά υπαρκτές. Κι εδώ νομίζω η δημιουργία του openfund έπαιξε ένα ρόλο αλλαγής του οικοσυστήματος. Πέρα από το openfund το ίδιο, είδαμε την πρώτη μεγάλη επένδυση από VC σε startup (spitogatos), την ημερίδα του Startup Day, την δημιουργία επενδυτικών σχημάτων όπως το Driin πρόσφατα κι η venturegeeks.  Κι υπάρχει και μια ανοιχτή συζήτηση για τη διοχέτευση κρατικών κεφαλαίων σ΄αυτές τις προσπάθειες.

Πέραν των επενδυτικών κεφαλαίων όμως, έχουν προστεθεί και startup πλατφόρμες που μπορούν να γίνουν στήριγμα στα νέα startup όπως το Geo|Ads η διαφημιστική πλατφόρμα του Athensbook, το νεότευκτο tsoonami κ.α.

Σίγουρα κάτι έχει αλλάξει. Μπορεί να μην έχουμε τα μεγέθη και την ποσότητα/ποιότητα των Αμερικάνικων startup, ούτε καν των  Ισραηλινών, μπορεί να μην έχουμε ακόμα τις ριζικές καινοτομίες ή τα startup που θα γίνουν the next google, ή the next facebook, αλλά κάτι έχουμε. Κάτι ωραίο, κάτι φρέσκο, κάτι ελπιδοφόρο. Αυτά ως νότα αισιοδοξίας στις σκοτεινές μέρες που διανύουμε.

ΥΓ.Ας με συγχωρήσουν οι φιλοι που ξεχνάω στις παραπάνω αναφορές κι ας φροντίσουν να μου υπενθυμίσουν τις προσπάθειες τους στα σχόλια.

Smartbusiness Forum: επιχειρηματικότητα δεν είναι μόνο internet

CultureGPS-GreeceΠριν δέκα περίπου χρόνια ήρθα σ’ επαφή για πρώτη φορά με το έργο του Geert Hofstede σχετικά με τις εθνικές κουλτούρες και πως αυτές μπορούν να αποτυπωθούν σε ένα 5διάστατο χώρο. Ο Hofstede όντας υπάλληλος της IBM τη δεκαετία του ’70, μελέτησε μια σειρά χωρών μέσα από τα υποκαταστήματα και τις θυγατρικές της IBM, και συγκέντρωσε τα συμπεράσματά του σ’ ένα βιβλίο που μένει κλασσικό στην φιλολογία της διοίκησης επιχειρήσεων: Culture’s Consequences.

Ενδιαφέρθηκα πρόσφατα γι αυτό ξανά και ανακάλυψα ότι έχει βγάλει (0 Hofstede) μια μικρή εφαρμογή για iphone, το CultureGPS που δείχνει συνοπτικά τις μετρήσεις για κάθε χώρα.

Υπάρχει ένα στοιχείο για την Ελλάδα που με εντυπωσίασε καθώς τώρα το είδα κάτω από άλλο πρίσμα: Στον άξονα που λέγεται Uncertaincy Avoidance (UAI) η Ελλάδα έχει το υψηλώτερο σκορ στον κόσμο!

Αμέσως αυτό οδηγεί σε συσχετισμούς κι εξηγεί συμπεριφορές που ταλανίζουν χρόνια:

  • η γενικευμένη επιθυμία να γίνουμε δημόσιοι υπάλληλοι (η Ελλάδα πρέπει να διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά στον κόσμο) σε καταφανή αντίθεση με την υποστήριξή μας  (της μεγάλης πλειοψηφίας των κομμάτων τουλάχιστον) στην οικονομία της αγοράς.
  • το  απίστευτα υψηλό ποσοστό ιδιόκτητης κατοικίας και της προσήλωσης στην επένδυση στην ακίνητη περιουσία ως την διαχρονικά πιο ασφαλή
  • στον προσανατολισμό και στην εξάρτηση των επιχειρήσεων προς κι από το δημόσιο.
  • στον βαθύτατο συντηρητισμό μας (αλήθεια, πόσοι επιθυμούν να αλλάξει κάτι κι όχι απλά να ‘βελτιωθεί’ προς το ίδιον συμφέρον;)

Αν εντοπίζετε στον παραπάνω μικρό κατάλογο μερικές από τις χρόνιες κακοδαιμονίες μας, αν συμφωνείτε, αν πράγματι επιθυμείτε κάτι ν’ αλλάξει, τότε θα έρθετε γρήγορα μπροστά στο δίλημμα: με ένα τέτοιο δομικό  χαρακτηριστικό της κουλτούρας μας και του εθνικού μας χαρακτήρα, πωςμπορεί ν’ αλλάξει κάτι;;;

Κι η απάντηση δεν μπορεί να είναι παρά με μεγάλη δυσκολία και μεγάλη προσπάθεια. Τόσο μεγάλη που πιθανό να φοβίζει.

Αλλά τι έχουμε από την άλλη μεριά; Το να συνεχίσουμε τα ίδια ελπίζοντας. Κάπου διάβαζα τελευταία μια φράση της Αναϊς Νιν που ήταν κάπως έτσι: τρέλα είναι να εξακολουθείς να κάνεις το ίδιο πράγμα και να περιμένεις να βγάλεις διαφορετικό αποτέλεσμα.

Κι ακριβώς εκεί είναι η πεμπτουσία της επιχειρηματικότητας: το να προσπαθήσεις να κάνεις κάτι καινούργιο, ή να κάνεις το παλίο διαφορετικά, καλύτερα, αποδοτικώτερα κι όχι απλά να μοστράρεσαι ως επιχειρηματίας όταν απλά είσαι ιδιοκτήτης μιας επιχείρησης.

Η εικόνα που έχουμε για τον επιχειρηματία είναι ταυτόσημη με το μεγαλοκαρχαρία, τον πλούσιο, το λαμόγιο.

Κι αν σκεφτεί κανείς το παραπάνω εθνικό χαρακτηριστικό μας, καταλαβαίνει γιατί αυτοί οι επιχειρηματίες που έχουμε στο μυαλό μας δεν πληρούν ένα βασικό χαρακτηριστικό της επιχειρηματικότητας: το να παίρνεις ρίσκο και να τολμάς.Άλλο το business as usual, μπίζνες του μπαμπά, μπίζνες του κολλητού και του έχω-γω-ένα-φίλο-στο-σωστό-πόστο κι άλλο το να επιχειρείς against all odds,  που στην Ελλάδα, όποιος έχει τολμήσει να κάνει έστω ελεύθερο επάγγελμα, το έχει νοιώσει πολύ καλά στο πετσί του.

Αλλά ελπίζω! Τα πράγματα του διαδικτύου ειδικά είναι αρκετά ελπιδοφόρα τον τελευταίο καιρό. Η ιστορία που ξεκίνησε με το opencoffee και τώρα openfund έχει ανοίξει ένα  άλλο παράθυρο. Και μαθαίνω, και βλέπω για κινήσεις που θα πλουτίσουν ακόμα περισσότερο αυτό το οικοσύστημα,.

Τι γίνεται όμως εκτός διαδικτύου; Γιατί καλώς ή κακώς, η μικρή ομάδα των internet entrepreneurs (όσο κι αν ο όρος είναι καταχρηστικός ακόμα), έχει αφενός ένα  buzz machine πιο κοντά της,  αφετέρου δεν διαθέτει τον όγκο που θα κάνει τη διαφορά στο σύνολο.

sbfΚι εδώ έρχομαι επιτέλους στο θέμα μου, που είναι το Smartbusiness Forum, μια προσπάθεια που καταρχήν παίρνει τη μορφή ενός forum συζήτησης και μια καμπάνιας για την επιχειρηματικότητα, κι αργότερα φιλοδοξεί να εξελιχθεί και παραπέρα.

Το Smartbusiness Forum είναι μια ιδέα που ξεκίνησε από το Στάθη Χαϊκάλη και που έλαβε τη μορφή της μέσα από offline μακρόχρονο διάλογο.

Έχω συμμετάσχει στην πολήμηνη προετοιμασία ακριβώς γιατί πιστεύω ότι το πνεύμα της καινοτομίας και της νέας επιχειρηματικότητας πρέπει να φύγει από τα στενά πλαίσια του διαδικτύου και ν’ αγγαλιάσει κι άλλους πιο παραδοσιακούς  τομείς,  τομείς που μπορούν όμως να δημιουργήσουν εξωστρέφεια, θέσεις εργασίας, εθνικό πλούτο και, τελικά, μια άλλη Ελλάδα.

Μια βασική επιδίωξη του Smartbusiness Forum είναι να ανακαλύψει και να προβάλει αυτούς τους ‘άλλους’ επιχειρηματίες, τις προσπάθειες που αξίζουν προβολή κι επιβράβευση. Όχι σαχλά βραβεία και τέτοια. Απλά να τους δει ο κόσμος. Κι ειδικά να τους δουν οι νέοι που τώρα προσανατολίζονται στο τι να κάνουν στη ζωή τους για να εμπνευστούν από το παράδειγμά τους και να επιθυμήσουν να το μιμηθούν.

Σ’ αυτά τα πλαίσια πέραν της προετοιμασίας, θα συμμετάσχω και σ’  ένα πάνελ όπου θα παρουσιάσω ένα αγαπημένο pet project, το Greekstartups.com. E, εντάξει εγώ δεν μπορώ να ξεφύγω και πολύ από το διαδίκτυο αφού αυτή είναι η δουλειά μου 🙂

Αν πιστεύετε κάτι από τα παραπάνω, συνδράμετε την προσπάθεια. Η είσοδος είναι ελεύθερη έτσι κι αλλιώς.

Εδώ είναι το πρόγραμμα.

Κι εδώ το group στο linkedin.

Και θυμηθείτε, μια προσπάθεια έχει το χαρακτήρα που δίνει η συμμετοχή κι όχι η ιδέα κι η πρόθεση αυτών που την ξεκίνησαν. Με λίγα λόγια, αν νομίζετε ότι μπορεί να γίνει καλύτερη, κάντε τη. Μην επαναπαυθείτε απλά στο να το πείτε.