Αρχείο ετικέτας e-nnovation

Το μικρό θα μπορούσε να είναι όμορφο – Update 1

Τελευταία μέρα σήμερα στο Poznań, και καθώς έχω ξυπνήσει νωρίς και χαζεύω τη θέα από το δωμάτιο του ξενοδοχείου, σκέφτομαι τα πράγματα που είδα κι άκουσα αυτό το τριήμερο. Όπως πολλές φορές συμβαίνει, αυτό που σου κολλάει στο μυαλό δεν είναι τα κύρια θέματα των συζητήσεων ή των παρουσιάσεων. Έτσι κι εμένα, αυτό που μου έχει κολλήσει στο μυαλό είναι μια φράση που άκουσα από τον John Bradford, τον CEO του αγγλικού startup accelerator, The Difference Engine. Μιλούσε λοιπόν ο John στην παρουσίαση που έκλεισε και το συνέδριο, για τα μεγέθη των χωρών και την εξωστρέφεια ή το αντίθετο που συνεπάγεται αυτό. Κι εκεί πάνω ανέφερε το παράδειγμα της Εσθονίας.

Η Εσθονία είναι μια χώρα 1,3 εκ. κατοίκων, πολύ μικρή δηλαδή για να έχει ενδιαφέρον σαν αγορά είτε από ξένους είτε και για τα ίδια τα startups  που παράγει η χώρα. Κι ενώ αυτό το μέγεθος καταρχήν θα σημειοδοτούσε αδυναμία, στην πραγματικότητα είναι η δύναμη της χώρας.

Γιατί;

Γιατί οποιοσδήποτε αποφασίζει ν’ ασχοληθεί μ΄ένα startup στην Εσθονία ξέρει εξ αρχής ότι πρέπει να έχει διεθνή προσανατολισμό μιας κι η εσωτερική τους αγορά είναι τόσο μικρή κι αδιάφορη. Το αποτέλεσμα; Ένα όνομα μόνο θ’ αναφέρω σαν παράδειγμα: Skype.

Η παρατήρηση αυτή για τη σημασία του μεγέθους της Εσθονίας στην επιλογή της εξωστρέφειας ήρθε κι έδεσε με μια άλλη παρατήρηση: η φιλοξενούσα χώρα, η Πολωνία, είναι μια αγορά 40εκ. Δεν συγκαταλέγεται στις μεγάλες χώρες αλλά σαν μέγεθος δεν είναι ευκαταφρόνητη. Είναι μια από τις μεγάλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Μ’ αυτό το μέγεθος η Πολωνία αντιμετωπίζει μια ιδιόμορφη κατάσταση που είναι παρόμοια μ’ αυτήν χωρών όπως η Γερμανία, η Γαλλία, το HB, η Ιταλία κι η Ισπανία: οι εσωτερικές τους αγορές είναι αρκετά μεγάλες για να στηρίξουν μεσαία μεγέθη startups και να τα κάνουν βιώσιμα και κερδοφόρα. Αυτό οδηγεί στην εξής κατάσταση: οι αγορές αυτές κατακλύζονται από κλόνους αμερικάνικων, βασικά, προϊόντων κι υπηρεσιών. Η ιστορία έχει συνήθως ως εξής: εμφανίζεται κάτι καινούργιο στην Αμερική που δείχνει να έχει επιτυχία κι είναι καλή ιδέα. Οι ντόπιοι επιχειρηματίες σπεύδουν να την αντιγράψουν όσο ακόμα οι Αμερικάνοι ασχολούνται με την εσωτερική τους αγορά, κάνουν καλή δουλειά, συγκεντρώνουν κόσμο, κι έτσι όταν έρχεται ο καιρός που οι Αμερικάνοι προσπαθούν να μπουν στη χώρα τους υπάρχει ήδη ένας εγκατεστημένος και πετυχημένος τοπικός κλόνος, που κι επειδή κάνει καλά τη δουλειά του, κι επειδή γνωρίζει καλύτερα τη γλώσσα και την αγορά, μπαίνει φραγμός σ’ αυτή τη διείσδυση.

Ο κύριος σπόνσορας του συνεδρίου, για παράδειγμα, ήταν μια εταιρεία με το όνομα Αllegro που κύριο αντικείμενο έχει τις ιντερνετικές δημοπρασίες. Θυμίζει τίποτα; Ναι, το e-bay σαφώς. Το e-bay που δεν κατόρθωσε ποτέ να εισχωρήσει στην Πολωνική αγορά, εξαιτίας της δυναμικής που περιέγραψα.

Αυτή η κατάσταση είναι η ευλογία κι η κατάρα των μεσαίου μεγέθους χωρών: μπορούν να φτιάξουν βιώσιμες ιντερνετικές επιχειρήσεις αλλά τα επιχειρηματικά τους μοντέλα είναι τόσο δεμένα με τις εσωτερικές αγορές που κάνουν απίθανο το να τους επιτρέψουν τη διεθνή επέκταση. Το καλύτερο που μπορούν να ελπίζουν είναι μια περιεφερειακή επέκταση σε όμορες και ίδιας κουλτούρας/γλώσσας χώρες.

Επιπλέον, όντας copycats από παράδοση, δεν παράγουν τίποτα καινούργιο που να μπορεί να προσδώσει στις χώρες τους στρατηγικό πλεονέκτημα.

Τι γίνεται με τις χώρες σαν την Ελλάδα;

Στον Ευρωπαϊκό χώρο και στην περιφέρεια του, μικρομεσαίου μεγέθους χώρες σαν τις Σκανδιναυϊκές ή την Ελβετία και το Βέλγιο είναι εξαιρετικά εξωστρεφείς. Κι αυτό δεν έχει σχέση με τα startups. Έτσι ήταν για διάφορους ιστορικούς λόγους που δεν είναι του παρόντος. Η χώρα που έχει μια σειρά από αναλογίες με την Ελλάδα και που μπορεί να χρησιμεύσει σαν σύγκριση, είναι το Ισραήλ.

Ποιές είναι οι αναλογίες;

  • Ανάλογος πληθυσμός
  • Μια γλώσσα που δε μιλιέται από κανέναν άλλον.
  • Θερμό κλίμα που υποτίθεται σε κάνει πιο αργό και πιο τεμπέλη
  • Κακές σχέσεις με τις γειτονικές χώρες
  • Μεγάλη ομογένεια ανά την υφήλιο και κυρίως στην Αμερική

Έχει βέβαια και μεγάλες διαφορές αλλά δεν είναι οι ομοιότητες ή οι διαφορές αυτές από τις οποίες θέλω ν’ αντλήσω συμπεράσματα. Η κύρια παρατήρηση για το Ισραήλ είναι ότι δεν έχει ούτε μεγάλη εσωτερική αγορά, ούτε μια δυνητική περιφερειακή αγορά. Γι αυτό όλα τα ισραηλινά startup στοχεύουν εξαρχής στην Αμερικάνικη αγορά κι από κει στον κόσμο.

Με το μέγεθος που έχει η Ελλάδα λοιπόν, θα έλεγε κανείς ότι η εξωστρέφεια θα της ήταν αναπόφευκτη. Κι αυτό έχει επιβεβαιωθεί στην ναυτιλία αλλά όχι στην τεχνολογία.

Στην τεχνολογία και δη στα ιντερνετικά startup  αυτό που παρατηρείται είναι:

  • Κλόνους που δημιουργούνται αργά, όταν δηλαδή έχει αρχίσει ν’ αποκτάει δύναμη το αμερικάνικο αρχέτυπο στην Ελλάδα.
  • Κλόνους που δημιουργούνται εύκολα κι ανέξοδα: με χρήση κάποιου έτοιμου open source  κώδικα.

Και προφανώς αυτή η ταχτική όπως έχει επιβεβαιωθεί τόσες και τόσες φορές οδηγεί σε αποτυχία. Στην καλύτερη περίπτωση, αν δηλαδή κάποιοι ταλαντούχοι developers υπερβούν τη δεύτερη αδυναμία (τους open source κλόνους) το πολύ πολύ να έχουμε κάτι βιώσιμο στο επίπεδο μιας μικρής οικογενειακής επιχείρησης. Δεν πάει παραπάνω.

Και μιας και φτάσαμε ως εδώ, είναι καιρός να μιλήσουμε για τον ελέφαντα στο δωμάτιο: γιατί πολλές φορές έχουν γίνει αναλύσεις για θέματα μεγέθους χώρας, εξωστρέφειας κτλ αλλά περίπου πάντοτε θεωρείται δεδομένο ότι έχουμε τους κατάλληλους ανθρώπους (μηχανικούς, τεχνικούς κτλ) και μάλιστα είμαστε και περήφανοι για την ποιότητα τους η οποία πάντοτε αποδεικνύεται όταν πάνε να δουλέψουν κάπου έξω αλλά ποτέ εντός Ελλάδος.

Όχι, δεν έχουμε τους κατάλληλους ανθρώπους.

Ούτε τα skill sets είναι αντίστοιχα άλλων χωρών, ούτε, κυρίως ο διανοητικός προσανατολισμός. Όπως και σε τόσα άλλα πράγματα, δυστυχώς οι έλληνες startupers ψάχνουν τη γρήγορη λύση και τα σίγουρα λεφτά.

Wake up call κύριοι: τίποτα από τα δύο δεν υπάρχει.

Η φωτογραφία είναι από την πρώτη μέρα του συνεδρίου κι όσοι βλέπετε ήταν η επιτροπή του startup competition.

Update 1

Ο Νίκος Δρανδάκης μ’ αφορμή το ποστ μου διατυπώνει σ’ ένα δικό του ποστ τη θέση – πρόταση – αίτημα για το ρόλο του κράτους στην υποκίνηση της επιχειρηματικότητας και της καινοτομίας.

Δεν συμφωνώ με την επίκληση, όμως πριν πω γιατί, θα πω ότι είναι πολύ δικαιολογημένη και με ιστορικά προηγούμενα. Σε γενικές γραμμές κράτη που ήθελαν να ωθήσουν τις οικονομίες τους προς ένα δρόμο, πήραν μια σειρά μέτρων που έβαλαν το νερό στ’ αυλάκι. Η Εσθονία που ανέφερα στο ποστ μου για παράδειγμα, στα μέσα του ’90 επιχείρησε το λεγόμενο Πήδημα της Τίγρης υπό την παρακίνηση του ίδιου του Προέδρου της και του Υπουργού Παιδείας. Τι ήταν αυτό; Μια μεγάλη επένδυση στην εκπαίδευση: υπολογιστές σ’ όλα τα σχολεία, διασύνδεση τους με το internet κτλ. Προφανώς στην περίπτωση τους απέφερε καρπούς. Κι είναι πολύ λογικό να πιστεύει κανείς ότι μπορεί μ’ ανάλογα μέτρα να αποφέρει καρπούς κι εδώ.

Υπάρχουν δύο αλλά όμως:

α. Το μέτρο που υπονοεί ο ΝΔ είναι η χρηματοδότηση από το κράτος των startups. Είναι μια ιδέα που συζητιέται καιρό τώρα και που κι εγώ έχω φλερτάρει μαζί της. Αλλά σ’ ένα περιβάλλον που όλοι έχουν κακομάθει, η χρηματοδότηση αυτή θα γίνει εύκολα μια ακόμα αρπαχτή. Το είδαμε με τις λεγόμενες νεανικές επιχειρηματικότητες, τα φοιτητικά laptop κτλ. Δεν μπορώ να φανταστώ να ρέει χρήμα από κρατικά ταμεία και ν’ ανοίγουν τις ποδιές μόνο οι άγγελοι. Οκ, θα πείτε. Όχι ‘μόνο‘, αλλά ‘και‘ οι άγγελοι. Τώρα για να λαϊκίσω λίγο θα πω ότι και το άσμα: δεν υπάρχουν άγγελοι σου λέω. Οι συμπεριφορές διαμορφώνονται σε συνάρτηση με το περιβάλλον. Και στο παρόν περιβάλλον της νεανικής αβεβαιότητας, ανεργίας κι επικείμενης αν όχι παρούσας φτώχιας, οι συμπεριφορές δεν θα είναι καλές.

β. Για την εφαρμογή οποιασδήποτε πολιτικής μπαίνει στη μέση το κράτος. Μπαίνει στη μέση δηλαδή το πρόβλημα και καλείται να λύσει το πρόβλημα. Δεν είναι θέμα πολιτικής βούλησης μόνο. Ας θεωρήσουμε ότι αυτή υπάρχει. Το κράτος είναι ένας τεράστιος μηχανισμός που δεν χτυπάει προσοχές στα κελεύσματα της εκάστοτε ηγεσίας. Έχει τη δική του κρυφή ατζέντα κι έχει σοβαρές αντιστάσεις στις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Δεν βλέπω πως ένας τέτοιος μηχανισμός θ’ αφήσει να διαρρεύσει χρήμα, ισχύς κι επιρροή από τα χέρια του χωρίς να θελήσει να προβάλει αντίσταση. Και τι θα γίνει τότε; Θα πολεμάμε αυτόν που πολεμάει τη μεταρύθμιση που θα έπρεπε να στηρίζει;

Για να κλείσω, γιατί ο Νίκος μου επισήμανε ότι δεν αλλάζουν τα πράγματα με  wake up calls, όπως θεώρησε ότι πίστευα με τη διατύπωση στο κλείσιμο του ποστ μου. Όχι βέβαια!  Δεν αλλάζουν τα πράγματα επειδή γράψαμε ένα, δύο, χίλια δύο ποστ. Αν ήταν καμιά εκατοστή χιλιάδες κάτι θα μπορούσε να γίνει, τουλάχιστον σε επίπεδο αλλαγής νοοτροπίας, όχι όμως με τα νούμερα και τις φωνές που μιλάμε.

Αν αλλάξει κάτι θ’ αλλάξει από το shock therapy που περνάμε τώρα, και γιατί απλά δεν θα είναι θέμα επιλογής, αλλά επιβίωσης.