Tag Archives: epub

ebooks: η επερχόμενη σύγχυση

eBook Reader
Τον τελευταίο καιρό διαβάζω όλο και περισσότερα για την επικείμενη εξαφάνιση του έντυπου βιβλίου σε 5 χρόνια ή για το ότι τα ebooks βοηθάνε στο να διαβάζουμε περισσότερα βιβλία, αλλά δέκα μήνες μετά το ποστ όπου εκδήλωνα το αρχικό μου ενδιαφέρον για το θέμα, αισθάνομαι μια αυξανόμενη ανησυχία ότι, προς το παρόν τουλάχιστον, δεν βαδίζουμε στην σωστή κατεύθυνση.

Δεν εννοώ βέβαια μ’ αυτό ότι πρέπει να παραμείνουμε στην έντυπη μορφή του βιβλίου. Κάθε άλλο. Δεν βλέπω την ώρα και τη στιγμή που θα έχω το σύνολο της βιβλιοθήκης μου στην τσέπη μου. Μ’ ανησυχούν όμως δύο πράγματα στα οποία σκοντάφτω συνέχεια στην πορεία της ενασχόλησης με τα ηλεκτρονικά βιβλία:

α. Το ζήτημα του φορμά και του DRM

Στο έντυπο βιβλίο το interface του χρήστη έχει παραμείνει το ίδιο πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια (με μια μικρή παραλλαγή: σελίδες ή ρολό). Στον κύκλο παραγωγής του οι εμπλεκόμενοι δεν μεταβάλουν αυτό που όλοι αντιλαμβανόμαστε ως βιβλίο ανεξάρτητα από το πόσο μπορεί να μεταβάλουν τη μορφή του. Έτσι το κύκλωμα παραγωγής διανομής συγγραφέας – εκδότης – βιβλιοπώλης είναι λίγο πολύ παντού το ίδιο και το διακινούμενο προϊόν δεν επιβάλει στο χρήστη κανενός είδους τεχνολογική εξάρτηση. Το μόνο προαπαιτούμενο δε είναι να μπορεί κανείς να διαβάζει τη γλώσσα στην οποία έχει γραφτεί το βιβλίο.

Στον κύκλο παραγωγής του ηλεκτρονικού βιβλίου εξακολουθούν να υπάρχουν ο συγγραφέας, ο εκδότης κι ο βιβλιοπώλης παρεμβάλονται όμως και μερικοί καινούργιοι τρίτοι: ο κατασκευαστής του ebook reader, οι επιτροπές και τα σώματα που καθορίζουν τα φορμα των ebooks και οι πάροχοι τεχνολογιών κλειδώματος ( DRM).

Τελικά το ebook που αγοράζεις δεν είναι κάτι αυτόνομο. Εξαρτάται από τη συσκευή που διαθέτεις για να διαβάζεις και περιορίζεται από το τυχόν DRM που του έχει φορέσει ο ηλεκτρονικός βιβλιοπώλης.

Ένα παράδειγμα για να γίνει αυτό κατανοητό: αγοράζω έναν e-book reader της Sony κι επιθυμώ ν’ αγοράσω μερικά βιβλία από το amazon.  Μπορώ; Όχι είναι η απάντηση. Το ηλεκτρονικά βιβλία του amazon προορίζονται για το Kindle και μόνο. Μπορώ να τα διαβάσω κι από άλλες συσκευές αλλά όχι άλλους ebook readers.

Παράδειγμα δεύτερο: Έχω αγοράσει ένα σωρό βιβλία από το Amazon αλλά αφότου είδα το ibooks θέλω να μεταφέρω τη βιβλιοθήκη μου στο iPad και να διαβάζω από κει. Μπορώ; Και πάλι όχι. Στο iPad μπορείς να φορτώσεις την εφαρμογή της Amazon για να διαβάζεις τα Kindle βιβλία αλλά δεν μπορείς τα ίδια βιβλία που κατοικοεδρεύουν στην ίδια συσκευή να τα διαβάζεις από ένα άλλο πρόγραμμα ανάγνωσης βιβλίων.

Πόσο παράλογο είναι αυτό; Όσο και το να έχεις αγοράσει ένα βιβλίο, ας πούμε,  από τον Ελευθερουδάκη και να επιτρέπεται να το διαβάζεις μόνο στο σαλόνι σου κι όχι στην κρεβατοκάμαρα!

β. Το ζήτημα του χρόνου ζωής του e-reader

Ένα έντυπο βιβλίο, αναλόγως της ποιότητας του χαρτιού, μπορεί να ζήσει μέχρι 100 χρόνια. Ένα ηλεκτρονικό βιβλίο θεωρητικά μπορεί να ζήσει για πάντα. Τα τελευταία σαράντα χρόνια όμως από την εξοικείωση μας με τους υπολογιστές και τα κινητά έχουμε μάθει ότι οι τεχνολογίες γερνάνε γρήγορα, οι καινούργιες συνήθως υποστηρίζουν τη μεταφερσιμότητα των δεδομένων από τις παλιές συσκευές σε νέες ή σε νέα φορμά αλλά ενώ αυτό είναι μια διαδικασία γνωστή για τους Η/Υ είναι και μη οικεία για το χώρο του βιβλίου. Σκεφτείτε ότι οι δισκέτες των 5 1/4  του ’80 απλά δεν διαβάζονται από καμιά σύγχρονη συσκευή πλέον.  Για να μπορώ να κρατάω εν ζωή την ηλεκτρονική μου βιβλιοθήκη πρέπει να είμαι τουλάχιστον καλός πελάτης του κατασκευαστή/προμηθευτή του e-reader μου και ν’ ανανεώνω συχνά τις συσκευές μου. Κι αυτό συνεπάγεται ένα κόστος για τη βιβλιοφιλία που αντισταθμίζει εν μέρει ή πλήρως τη μείωμένη τιμή του ηλεκτρονικού τίτλου. Αν όμως ο προμηθευτής που πάνω του έχω επενδύσει, ας πούμε η Amazon με το Kindle, αποφασίσει να διακόψει τηνπαραγωγή του e-reader γιατί έχει γίνει ασύμφορος, εγώ τι κάνω; Πως σώζω τη βιβλιοθήκη μου που είναι δεμένη σε μια πεθαμένη συσκευή;

Θα μου πείτε όλο και κάποια πρόβλεψη θα υπάρξει. Δεν μπορεί, μεγάλη εταιρεία είναι κτλ. Το θέμα είναι ότι η σχέση με το βιβλίο δεν είναι πια η ίδια. Για να έχεις βιβλιοθήκη πρέπει να είσαι καλός data curator.

Τα παραπάνω δεν σκοπεύουν να είναι λουδίτικες κορώνες. Το είπα και πριν: δε βλέπω την ώρα που θα μπορώ να έχω όλη τη βιβλιοθήκη μου στην τσέπη μου. Κι όχι μόνο. Κι 1.000.0000  βιβλία ακόμα.  Υπάρχει όμως ένα πρόσφατο προηγούμενο που δείχνει πόσο πολύπλοκη μπορεί να γίνει η κατάσταση: η ιστορία του παγκόσμιου ιστού. Η ιδέα του Tim Berners Lee είχε καθολικό στόχο. Ένα τρόπο δημιουργίας υπερκειμένων  (HTML) που θα ήταν ίδιος παντού. Η HTML παρότι καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από το W3 Consortium, είχε κι έχει ασυνέχειες (πχ κατάργηση των  formating tags ας πούμε, ή η εμφάνιση του  Canvas tag στην HTML 5) που έγιναν πιο ενοχλητικές και πιο έντονες με τις διαφορές των  browser. Και δεν ήταν μόνο αυτές αλλά κι οι συμπληρωματικές τεχνολογίες και πρότυπα (CSS, Javascript) που έκαναν την δημιουργία ιστοσελίδων μια ιστορία συνεχών μπαλωμάτων και μερεμετιών και την εμπειρία των χρηστών λίγο πολύ ρουλέτα. Πήρε περίπου μια 20σαετία για να φτάσουμε σε μια βασική συναίνεση ότι χρειάζεται όλοι οι browsers να υπακούουν στα ίδια στάνταρ.

Και τι είναι ο e-reader παρά το αντίστοιχο του συνδιασμού ενός  browser μαζί με υπολογιστή;

Στο βαθμό που ισχύει η αναλογία -και ισχύει- το μάθημα είναι το εξής: χρειάζεται ένα ανοιχτό κυρίαρχο ενιαίο πρότυπο για τα ebooks, που θα υποστηρίζεται απ’ όλες τις συσκευές και κατάργηση της τρέλας του DRM. Ναι, οι εταιρείες έχουν κάθε λόγο να θέλουν να προστατεύσουν τις πωλήσεις τους και την επένδυση τους στη διανομή ηλεκτρονικού περιεχομένου. Αλλά κι εγώ ο καταναλωτής έχω άλλο τόσο το δικαίωμα να θέλω να προστατεύσω την δική μου επένδυση.

ebooks #2

Πριν δυο μήνες που ξεκινούσα την ‘περιπετειά΄μου με τα ebooks έλεγα πως:

Το να κρατάω όμως το ipod σε θέση ανάγνωσης για αρκετή ώρα το βρήκα μη πρακτικό και πολύ κουραστικό, οπότε σαν μόνιμη λύση δεν παίζει. Είναι όμως μια καλή λύση για casual reading σε μετρό και λεωφορεία όπου η ανάγνωση είναι λίγο επιπόλαια και δεν διαρκεί πολύ.

Τελικά αυτή η πρώτη εκτίμηση δεν με πτόησε. Έχω κατεβάσει κάμποσα βιβλία στο ipod/Stanza combo, έχω διαβάσει 4-5 απ’ αυτά, κι όχι μόνο στις διαδρομές αλλά και στον καναπέ και στο κρεβάτι και το άβολο της υπόθεσης αποδείχτηκε μικρότερος παράγοντας.

Εφόσον λοιπόν βρήκα ένα modus vivendi μ’ αυτόν τον reader (ipod/Stanza), το επόμενο βήμα ήταν η οργάνωση της e-βιβλιοθήκης. Κι εδώ στάθηκα τυχερός γιατί εντελώς συμπτωματικά έπεσα πάνω στο calibre.
To calibre είναι ένα open source πρόγραμμα οργάνωσης των ebook. Κάθε βιβλίο παρουσιάζεται σαν μια καταχώρηση αλλά μπορεί να αποτελείται από πολλά διαφορετικά φορμά. Το ίδιο το calibre προσφέρει τη λειτουργία της μετατροπής από ένα φορμά σε άλλο.
Η λειτουργία αναζήτησης των metadata του ebook θα θυμίσει σε πολλούς itunes: εξώφυλλα και βιβλιογραφικά στοιχεία αναζητούνται αυτόματα στο διαδίκτυο και κατεβαίνουν για να εμπλουτίσουν την πληροφορία για το βιβλίο.
Το παρακάτω βίντεο είναι μια παρουσίαση του calibre από τον δημιουργό του.

Ενώ άλλους ebook readers το calibre τους αναγνωρίζει μόλις συνδεθούν στον υπολογιστή, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο με το ipod. Για να κατέβει ένα βιβλίο από το calibre στο stanza στο ipod, χρειάζεται να ενεργοποιηθεί η server λειτουργία του calibre και προφανώς να υπάρχει wireless δίκτυο στο σπίτι.

Για να είναι ένα βιβλίο αναγνώσιμο από το stanza πρέπει να είναι σ’ ένα βολικό φορμά. Το epub είναι μια χαρά αλλά πολλά βιβλία (ειδικά τα δωρεάν) τα βρίσκεις μόνο σαν pdf.
Θεωρητικά το calibre μπορεί να μετατρέψει ένα pdf σε epub κι επιδέχεται και κάποια ρύθμιση για καλύτερα αποτελέσματα, αλλά για να πάρεις κανείς πραγματικά καλό αποτέλεσμα απαιτούνται γνώσεις regexp και xpath και βέβαια html που σημαίνει μόνο μια μικρή ομάδα προγραμματιστών μπορεί να το καταφέρει.

Για τους υπόλοιπους υπάρχει μια πιο χρονοβόρα αλλά απλή λύση. Να επιτελέσουν τη μετατροπή σε epub κι έπειτα να επεξεργαστούν το παραγόμενο με ένα πρόγραμμα editing για epub. Ένα απλό κι ελεύθερο τέτοιο είναι το Sigil.
Και το Calibre και το Sigil τρέχουν σε όλα τα λειτουργικά: και Windows και Mac OS και linux οπότε βολεύουν όλο τον κόσμο.
Η διαδικασία επεξεργασίας ενός βιβλίου στο Sigil είναι εκνευριστικά αργή εξαιτίας ενός bug. Όσο μεγαλύτερο είναι το προς επεξεργασία αρχείο, τόσο πιο αργά ανταποκρίνεται το Sigil γι αυτό στην διαδικασία μετατροπή ενός αρχείου σε epub είναι σοφό να του πούμε να ‘κόβει’ τα μετατρεπόμενα αρχεία αν είναι πάνω από ένα σχετικά μικρό μέγεθος, ας πούμε 20kb (: Preferences > Conversion >Epub > Split files larger than >20).

Τέλος, να πω πως ο Γιάννης Φαρσάρης, που έχει γράψει ένα μυθιστόρημα που διανέμει ελεύθερα με άδεια Creative Commons, έχει φτιάξει μια σχετική σελίδα στο facebook όπου κάνει μια πολύ καλή δουλειά ενημερώνοντας για ebooks κι ελεύθερα αναγνώσματα που ανακαλύπτει στο διαδίκτυο. Αξίζει να την παρακολουθήσετε.

ebooks

Χτες μ’ έπιασε μια χωροταξική απελπισία βλέποντας την τελευταία βιβλιοθήκη του σπιτιού να ξεχειλίζει κι αυτή από βιβλία. (Σημειωτέον, το μόνο δωμάτιο που δεν διαθέτει έντυπο υλικό στο σπίτι είναι η τουαλέτα). Επειδή δε ένα μεγάλο μέρος απ’ αυτά ήταν τεχνικά βιβλία εν πολλοίς απαρχαιωμένα, μιας και 2 χρόνια πίσω τα τεχνικά βιβλία είναι ήδη αρχαιολογία, άρχισα να σκέφτομαι μια πιο οικονομική τόσο σε αντίτιμο όσο και σε χώρο λύση και βέβαια σκέφτηκα τα ebooks.

Πριν περάσω στα ebooks να πω ότι γενικά δεν μπορώ να φανταστώ την ηλεκτρονική ανάγνωση να αντικαθιστά την του χαρτιού. Είμαι τόσο εξοικειωμένος και συναισθηματικά δεμένος με το χαρτί και τα βιβλία μου εν γένει που δεν βλέπω να μπορώ να το αλλάξω αυτό.

Αλλά…

Πάντα έχει ένα αλλά. Υπάρχουν είδη ανάγνωσης και βιβλίου που δεν γεννάνε ανάλογη προσήλωση και συναισθήματα. Τα τεχνικά βιβλία είναι ένα απ’ αυτά. Όχι όλα, γιατί μερικά είναι πολύ cult και πολύ αντικείμενο ‘λατρείας’. Αλλά υπάρχει μια μεγάλη πλειάδα  reference books και που μόλις περάσει η εποχή τους είναι λίγο πολύ γραμμάρια χαρτί και μόνο.

Επίσης τα περιοδικά έχουν τέτοια φύση. Όσο κι αν είναι όμορφα κι έχουμε τη διάθεση να τα συλλέξουμε, να μείνουν μια σειρά από το 1 έως το .. άπειρο, να μας θυμίζουν τη διανοητική μας διαδρομή μαζί τους, τελικά απλά γίνονται στήλες χαρτιού πασπαλισμένες με σκόνη.

Γι αυτά λοιπόν: τεχνικά βιβλία και περιοδικά, ευχαρίστως θα εξέταζα εναλλακτικές του χαρτιού λύσεις. Κι εδώ μπαίνουν τα ebooks.  Και βέβαια, μιας και τα βιβλία δεν τα έχω κάνει copy από κάποιο αρχείο, αλλά τα έχω πληρώσει και μάλιστα αδρά,

γιατί ως γνωστόν τα τεχνικά βιβλία είναι πάντα τσιμπημένα, εύλογα γεννιέται η σκέψη: γιατί να μην τα έχω και σε ψηφιακή μορφή; Και γιατί για να τα έχω σε ψηφιακή μορφή θα πρέπει να τα ξαναπληρώσω, αφού το πνευματικό έργο είναι το ίδιο και το κόστος παραγωγής του ψηφιακού αντιγράφου είναι μηδενικό;

Τώρα, αν είσαι geek και αρχίζεις να εξετάζεις την πιθανότητα να διαβάζεις ebooks τι είναι το πρώτο που περνάει από το μυαλό σου;  Το Kindle. Κι ευτυχώς επειδή δεν είμαι ο μόνος ή ο πρώτος, το να το κοινοποιείς σε οδηγεί σε χρήσιμες πληροφορίες και συζητήσεις.

Από το ψάξε ψάξε έμαθα τα εξής:

α. Καταρχήν τα ebook βγαίνουν σε διάφορα format. Απ’ ότι κατάλαβα τα πιο διαδεδομένα είναι το .epub (το ΄καλό’ κι ανοιχτό φορμά)  και το mobipocket,  που υποστηρίζεται από το Kindle με μια μικρή παραλλαγή. Ebook φορμά θεωρούνται και το απλό κείμενο, η HTML και το PDF αλλά τα δύο πρώτα δεν υποστηρίζουν DRM και γι αυτό οι εκδότες δεν πολυκαίγονται γι αυτά.

β. Για τα τεχνικά βιβλία κι ειδικά τα O’Reilly υπάρχει μια σχέση τιμής ebook = 80% του κανονικού βιβλίου που είναι εντελώς παράλογο αλλά αν ψωνίσεις τα λεγόμενα bundles, τότε το ebook = 10% του κανονικού βιβλίου που είναι λογικό σαν τιμή αλλά παράλογο σαν πολιτική. Τα ebooks  του O’Reilly πάντως βγαίνουν σε διάφορα format κι ο πελάτης των bundle δικαιούται να τ’ αποκτήσει όλα κι επίσης δικαιούται τις ενημερώσεις από διορθώσεις ή νέες εκδόσεις. Τέλος, πολύ σοβαρό, είναι ελεύθερα από DRM.

γ. Το θέμα όμως είναι ότι το τεχνικό βιβλίο και τα περιοδικά χρειάζονται αρκετή επιφάνεια σελίδας για να μπορούν να διαβαστούν εύκολα. Κι εδώ το  Kindle 2 των 6”, που ήταν η πρώτη μου σκέψη για αγορά, μας τα χαλάει. Υπάρχει το  Kindle DX των 9,7” που κάνει γι αυτή τη δουλειά, αλλά είναι πολύ ακριβό και δεν διαθέτει Global Wireless όπως το Kindle 2. Άσε που μπαίνεις σε backlog αν παραγγέλεις γιατί δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν άμεσα.

Οπότε η λύση ebook reader πάει στις καλένδες για λίγο.

Παρόλαυτα άρχισα να πειραματίζομαι με την εμπειρία της ανάγνωσης  ebook στο ipod Touch, όχι σε τεχνικό βιβλίο αλλά

σ’ ένα που ερχόταν μαζί με τον δωρεάν ereader Stanza: το  Alice in the Wonderland. Διάβασα άνετα 3 κεφάλαια, όπου άνετα σημαίνει ότι το περιορισμένο της οθόνης δεν με ενόχλησε αν και έκοβε διάφορες εικόνες στη μέση. Το να κρατάω όμως το ipod σε θέση ανάγνωσης για αρκετή ώρα το βρήκα μη πρακτικό και πολύ κουραστικό, οπότε σαν μόνιμη λύση δεν παίζει. Είναι όμως μια καλή λύση για  casual reading σε μετρό και λεωφορεία όπου η ανάγνωση είναι λίγο επιπόλαια και δεν διαρκεί πολύ.

Έτσι, επι τη ευκαιρία, κατέβασα και το Content του Cory Doctorow, που σαν ebook διατίθεται δωρεάν. Και βέβαια το να το κατεβάζεις μέσα από το ipod με το  Stanza και να προστίθεται αυτόματα στην e-βιβλιοθήκη σου είναι πολύ βολικό.

Συνεχίζω να ενδιαφέρομαι για το θέμα και θέλω ν’ ακούσω κι άλλες εμπειρίες. Αν έχετε, μοιραστείτε τις.