Tag Archives: Jacques Attali

Σε 10 χρόνια λοιπόν;

Λένε πως στα social media τα νέα σε βρίσκουν μόνα τους. Ε, λοιπόν δε σε βρίσκουν μόνο τα νέα. Σε βρίσκουν και τα βιβλία. Όπως το “Παγκόσμια κατάρρευση σε 10 χρόνια;” του Jacques Attali, από τις  Εκδόσεις Παπαδόπουλος, ελληνική μετάφραση από την Καλλιόπη Ζούρα.

Πως με βρήκε; Με αφορμή το ποστ για το  Big Short (το οποίο εγώ διάβασα μεν στ’ αγγλικά στο Kindle, αλλά οι Εκδόσεις Παπαδόπουλος έχουν εκ

 

δόσει στα ελληνικά, στη σειρά People Need to Know) με πλησίασε η υπεύθυνη μάρκετιν του εκδοτικού οίκου, και μου πρόσφερε τη δυνατότητα να πάρω δυο βιβλία της αρεσκείας μου από τη σειρά και, αν μ΄αρέσουν όταν κι όποτε τα διαβάσω, να γράψω κάτι γι αυτά.

Έτσι εντόπισα τον Attali.

Το όνομα μου ήταν οικείο κάπως, χωρίς να έχω διαβάσει κάτι δικό του παλαιότερα. Μια αναζήτηση στο internet με διαφώτισε: είχε διατελέσει, το πάλαι ποτέ, σύμβουλος του Μιτεράν, και μάλλον από κει τον θυμόμουν.
Ρίχνοντας μια ματιά στο site του εντυπωσιάστηκα από την ποσότητα και το εύρος των πραγμάτων που έχει ασχοληθεί κι έχει γράψει. Πρέπει να εκδίδει 2-3 βιβλία το χρόνο από το 1975 και μετά, εκτείνοντας τη συγγραφική του δράση από το θέατρο και το μυθιστόρημα ως το πολιτικό και οικονομικό δοκίμιο.

Ομολογώ ότι οι πρώτες σελίδες του βιβλίου με απώθησαν: τις βρήκα πολύ αόριστα φιλοσοφικές. Μου θύμισαν Ζαν Ζακ Ρουσώ κάπως, ειδικά με τις αναφορές στις απαρχές της έννοιας του χρέους. Και το να φιλοσοφεί κανείς για το χρέος ήταν το τελευταίο που ήθελα να διαβάσω.
Σύντομα όμως η αφήγηση πέρασε στην ιστορία και, απρόσμενα, αυτή η ιστορία απέκτησε πολύ ενδιαφέρον καθώς ερχόταν να συνεπικουρήσει μια εσωτερική ανάγκη να δω την πρόσφατη κρίση του χρέους μας μέσα από μια πιο μακρυά ιστορική προοπτική.
H παγκόσμια ιστορία του χρέους λειτούργησε  κάπως αγχολυτικά. Ίσως και να λειτουργεί έτσι γενικώς η ιστορία. Γιατί αυτό που νοιώθεις όταν διατρέχεις τους αιώνες και τις δεκάδες μεγάλες περιπτώσεις υπερχεώσεων κι αθετήσεων, είναι ότι δεν είσαι μόνος. Δεν ανήκεις στο μόνο υπερχεωμένο (λαό), στο μόνο δαχτυλοδεικτούμενο (και πάλι λαό). Κι αυτό, παρότι δεν αλλάζει τίποτα επί της ουσίας, ανακουφίζει.

Καθώς προχωρούσα το βιβλίο, η εικόνα μου για τον Attali μετατοπιζόταν από τον Ρουσώ προς τον Ντιντερό, το μεγάλο διαφωτιστή. Νομίζω ο Attali φέρνει στους διαφωτιστές:   ως  προς την προσωπικότητα και φιλοσοφία,  ως προς την πολυπραγμωσύνη αλλά και, όντας Γάλλος,  ως προς την παιδεία . Ο τρόπος γραφής του είναι πυκνός και περιεκτικός, χωρίς τις χιλιάδες αναφορές και υποσημειώσεις (που εμένα παρόλαυτά μου έλειψαν κάπως) και χωρίς ακραίες θέσεις και ύφος.

Παρακολουθώντας την εξέλιξη του Δημόσιου χρέους διαχρονικά και φτάνοντας στις μέρες μας, ο Attali κάνει μερικές διαπιστώσεις πολύ θλιβερές και άλλες τόσες προβλέψεις πολύ δυσοίωνες. Ούτε λίγο, ούτε πολύ, θεωρεί ότι το δημόσιο χρέος στη Δύση κινδυνεύει ν’ αποβεί η ταφόπλακά της. Κι είναι το εργαλείο που χρησιμοποιεί μια αναδυόμενη δύναμη, η Κίνα, για να επιταχύνει αυτό το πεπρωμένο.

Στο κεφάλαιο που μιλάει για τη Γαλλία, και παρότι η Γαλλία είναι σε πολύ καλύτερη θέση από την Ελλάδα, ο Έλληνας αναγνώστης θα νοιώσει ένα deja vu. Γιατί, ως προς τη γενική τάση, η εικόνα που παρουσιάζει η Γαλλία, όπως  και τα περισσότερα Ευρωπαϊκά κράτη, δεν διαφέρει από την της Ελλάδας: ανεξέλεκτη αύξηση ελλειμάτων και χρέους .

Οι επιπτώσεις, δε, που ο Attali αναμένει  να έχει η αύξηση του χρέους για τη Γαλλία, είναι μέρος της ιστορίας που εμείς διάγουμε: αυξήσεις επιτοκίων, αδυναμία δανεισμού, προσφυγή στο ΔΝΤ ή αντίστοιχο μηχανισμό, λιτότητα και κοινωνική αναταραχή που εύκολα μπορεί να κυλήσει στο χάος.

Αν υπάρχει κάτι που έρχεται κι επανέρχεται στην πορεία της αφήγησης, είναι οι αθετήσεις. Που, αν το μεταφέρει κανείς στα καθ’ ημάς, μεταφράζεται στην σχεδόν βεβαιότητα της επερχόμενης αδυναμίας εξυπηρέτησης του χρέους και της στάσης πληρωμών.

Εντυπωσιακό είναι ότι κοιτώντας τα νούμερα άλλων χωρών (δημοσιονομικά ελλείμματα και δείκτες χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ) φαίνεται πως δεν είναι τα μεγέθη καθαυτά που συνιστούν το πρόβλημα: υπήρξαν και υπάρχουν χώρες με μεγαλύτερα χρέη κι ελλείματα που δεν κινδυνεύουν, κι άλλες που χρεωκόπησαν, με δείκτες που θ’ αποτελούσαν όνειρο θερινής νυκτός για μας. Η  Αργεντινή είναι μια απ’ αυτές: το χρέος της ήταν στο ποσοστό που η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σαν όριο για τα κράτη μέλη της, στο 60% του ΑΕΠ.

Παρότι εξαιρετικά μελανή η εικόνα που ζωγραφίζει ο Attali, δεν έχει τις κορώνες και την πολιτική ατζέντα των λεγόμενων deficit hawks. Είναι περισσότερο μια ψύχραιμη αγωνία, αν μπορεί κανείς να πει κάτι τέτοιο.

Έχει προτάσεις; Ναι, έχει. Που όμως δεν μου φάνηκαν καθόλου εφαρμόσιμες γιατί προϋποθέτουν το δυσκολώτερο απ’ όλα: κοινή αντίληψη του προβλήματος κι ευρεία συναίνεση. Που ούτε στην Ελλάδα, ούτε στην Ευρώπη ή τον κόσμο γενικά απαντώνται.

Οπότε τι; Δεν ξέρω. Σε 10 χρόνια θα δούμε…