Ελλάδα – Τουρκία: μια σύγκριση (δεύτερο μέρος)

Στην προηγούμενη ανάρτηση ξεκινήσαμε μια αντιπαραβολή της Ελλάδας με την Τουρκία, συγκρίνοντας τις γεωπολιτικές στρατηγικές επιλογές της καθεμίας.

Για να υλοποιήσει η κάθε χώρα τις επιλογές αυτές, ειδικά αν είναι επεκτατικές, χρειάζεται να διαθέτει την αντίστοιχη ισχύ.

Η ισχύς μια χώρας έχει διάφορες διαστάσεις. Θα εξετάσουμε μερικές απ’ αυτές, τις σημαντικότερες για το θέμα μας:

  • Οικονομική
  • Δημογραφική
  • Τεχνολογική
  • Αμυντική

Θ’ αφήσουμε την διευρεύνηση της τεχνολογικής ανάπτυξης και των αμυντικών δυνατοτήτων για την επόμενη φορά και θ’ ασχοληθούμε με μια αφ’ υψηλού εξέταση των οικονομικών και δημογραφικών στοιχείων των δύο χωρών.

Οικονομία

Σε γενικές γραμμές Ελλάδα και Τουρκία ακολουθούν μια λίγο πολύ παράλληλη ανάπτυξη για πολλά χρόνια, κι αρχίζουν ν’ αποκλίνουν στον 21ο αιώνα.

    1. ΑΕΠ
      Το Τουρκικό ΑΕΠ γνωρίζει μια ραγδαία άνοδο περίπου μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Ταγίπ Ερντογάν κι από κει που ήταν διπλάσιο του ελληνικού καταλήγει τετραπλάσιο. Σ’ αυτό το άνοιγμα της ψαλίδας συνεισφέρει κι η ελληνική κρίση που, με την αρνητική ανάπτυξη κάνει το άνοιγμα μεγαλύτερο. Το τουρκικό ΑΕΠ  αρχίζει όμως να μειώνεται από το 2013 και μετά κι η σχέση 4:1 περίπου σταθεροποιείται.
      Όσον αφορά τη σύγκριση του βιοτικού επιπέδου μεταξύ των δύο χωρών, ενώ σε κατά κεφαλή εισόδημα η Ελλάδα υπερέχει, σε αγοραστική δύναμη είναι περίπου ίδιο.

      Σύγκριση ΑΕΠ Ελλάδας Τουρκίας. Σε τρέχουσες τιμές εκπεφρασμένες σε USD

      Κατά κεφαλή εισόδημα

      Κατά κεφαλή εισόδημα με βάση την αγοραστική δύναμη (PPP)

    2. Δημόσιο χρέος
      Εδώ τα πράγματα μιλάνε μόνα τους κι είναι συντριπτική η αντίθεση.

      Χρέος Γενικής κυβέρνησης σαν % του ΑΕΠ

    3. Εξωτερικό εμπόριο
      Το εξωτερικό εμπόριο μας δίνει μια εικόνα του δυναμισμού και της διάρθρωσης μια οικονομίας. Ειδικά, το εξαγωγικό μίγμα αποκαλύπτει τους τομείς στους οποίους υπάρχει δυναμική, καθώς και το εύρος και το βάθος μιας οικονομίας. Μια συγκεκριμένη οικονομική θεώρηση παρακολουθεί μέσα από τις εξαγωγές το βαθμό πολυπλοκότητας μιας οικονομίας, όπου ως πολυπλοκότητα ορίζεται και η ποικιλία των προϊόντων αλλά και οι μεταξύ τους διασυνδέσεις κι αλληλεξαρτήσεις. Ο δείκτης πολυπλοκότητας προβλέπει αρκετά καλά την οικονομική πρόοδο και την αύξηση των εισοδημάτων. Παρότι  ένας παραδοσιακός κλάδος (υφαντουργία)  έχει την πρωτοκαθεδρία στις τουρκικές εξαγωγές, οι αμέσως επόμενοι (μεταφορικά μέσα και μηχανές) αποτελούν το 30% των εξαγωγών, πράγμα που σημαίνει ότι η εκβιομηχάνιση έχει προχωρήσει σε μεγαλύτερο βαθμό από την Ελλάδα.   Ειδικά δε, στους τομείς που κινείται, σημαίνει ότι μπορεί ν’ αναπτύξει ευκολότερα αμυντική τεχνολογία, κάτι που όντως συμβαίνει και θα το δούμε στην επόμενη ανάρτηση. Στις ελληνικές εξαγωγές κυριαρχούν τα καύσιμα (προϊόντα διύλισης), κλάδος με χαμηλή συσχέτιση με άλλους, που δεν μπορεί να λειτουργήσει σαν ατμομηχανή της ανάπτυξης, όσο δυναμικός κι αν είναι. Μηχανήματα και μεταφορικά μέσα είναι περίπου στο 1/3 των αντίστοιχων Τουρκικών, ενώ καλύτερη θέση έχουν πλαστικά και χημικά. Ακόμα κι έτσι, η εικόνα στα μηχανήματα είναι παραπλανητική καθώς περιλαμβάνονται πολλές εξαγωγές υπολογιστών και κινητών Κινεζικής προέλευσης. Στα δε μεταφορικά μέσα οι εξαγωγές είναι κυρίως πωλήσεις πλοίων που δεν έχουν κατασκευαστεί στην Ελλάδα.

      Εξαγωγές αγαθών σε τρέχουσες τιμές (USD)

      Εξαγωγές υψηλής τεχνολογίας σε τρέχουσες τιμές (USD)

      Τουρκία – Εξαγωγές 2016

      Τουρκία – Εξαγωγές μηχανημάτων 2016

      Τουρκία – Εξαγωγές μεταφορικών μέσων 2016

      Ελλάδα – Εξαγωγές 2016

      Ελλάδα – Εξαγωγές μηχανημάτων 2016

      Ελλάδα – Εξαγωγές χημικών προϊόντων 2016

      Ελλάδα – Εξαγωγές Μεταφορικών μέσων 2016

    4. Εμπορικό ισοζύγιο 
      Η Ελλάδα έχει χρόνιο πρόβλημα στο εμπορικό ισοζύγιο. Η αποκορύφωση ήταν το 2008 που το έλλειμα φτάνει περίπου στα 40 δις $. Η Τουρκία ήταν διαχρονικά πιο μετρημένη. Με την οικονομική ανάπτυξη της τελευταίας 15ετίας  έρχεται κι η αύξηση του εμπορικού ελλείματος. Το ύψος του όμως, σαν ποσοστό του ΑΕΠ είναι συγκρίσιμο με της Ελλάδος, λίγο χειρότερο.

      Ελλάδα Εμπορικό Ισοζύγιο

      Εμπορικό Ισοζύγιο Τουρκίας

      Εμπορικό ισοζύγιο σαν % του ΑΕΠ

    5. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών
      Βαζοντας και τις υπηρεσίες στην εικόνα, τα πράγματα δεν αλλάζουν ιδιαίτερα. Και πάλι η Ελλάδα καταλήγει λίγο καλύτερα.

      Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών

      Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών % του ΑΕΠ

    6. Σύγκριση οικονομικής πολυπλοκότητας
      Απ’ όσα αναφέραμε πιο πάνω, θα είναι ήδη κατανοητό ότι η πολυπλοκότητα της Τουρκικής οικονομίας είναι μεγαλύτερη της ελληνικής. Αυτή είναι ίσως η πιο ανησυχητική σύγκριση. Γιατί προεξοφλεί καλύτερες και ταχύτερες προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης, που σημαίνει ότι οι ήδη σημαντικές ανισότητες θα μεγαλώσουν.
    7. Νόμισμα
      Η Τουρκία έχει δικό της νόμισμα και συνεπώς μεγαλύτερη ελευθερία να διαμορφώνει τις ισοτιμές του με τρόπο που να ευνοούνται οι εξαγωγές. Η πορεία όμως του ισοζυγίου πληρωμών δεν φανερώνει άμεσα αυτή την επίδραση. Αντίθετα, διαχρονικά φαίνεται πως το τούρκικο νόμισμα υποτιμάται συνέχεια απέναντι του δολαρίου, μ’ αποκορύφωμα την κρίση της περασμένης χρονιάς, τα δομικά αίτια της οποίας δεν έχουν εξαλειφτεί. Μια σημαντική επίπτωση είναι ότι ακριβαίνουν οι εισαγωγές των υδρογονανθράκων που είναι η ενεργειακή βάση της Τουρκίας, και συνεπώς αυξάνονται οι πληθωριστικές πιέσεις.Αντίθετα, η Ελλάδα με το Ευρώ απολαμβάνει μεγαλύτερη νομισματική σταθερότητα, πράγμα που βλάπτει μεν τις εξαγωγές της, αλλά κρατάει και τον πληθωρισμό χαμήλα.

      Ισοτιμία Δολαρίου Τουρκικής Λίρας

      Ισοτιμία Δολαρίου Ευρώ

Δημογραφικά

Η Τουρκία έχει γνωρίσει μια δημογραφική έκρηξη τα τελευταία τριάντα χρόνια μ’ αποτέλεσμα ο πληθυσμός της να γίνει οκταπλάσιος του ελληνικού.

Η πρόβλεψη είναι για συνέχιση αυτής της αύτης της τάσης για μερικά ακόμα χρόνια αλλά ύστερα θ’ αρχίσει η κάμψη.

Εξέλιξη πληθυσμού Τουρκίας (ιστορικά και πρόβλεψη)

Η κάμψη όμως για την Ελλάδα είναι η τρέχουσα κατάσταση και δεν υπάρχει αναστροφή στο ορατό μέλλον.

Εξέλιξη πληθυσμού Ελλάδας (ιστορικά και πρόβλεψη)

Οι προβλέψεις αυτές βασίζονται στο δείκτη γονιμότητας, στο δείκτη θνησιμότητας και τη μετανάστευση. Από τους τρεις δείκτες ο πιο σημαντικός είναι ο δείκτης γονιμότητας.

Για την Τουρκία είναι αυτή τη στιγμή περίπου στο όριο της αναπαραγωγής του πληθυσμού ενώ για την Ελλάδα, πολύ κάτω.

Σύγκριση δεικτών γονιμότητας Ελλάδας Τουρκίας

Το ενδιαφέρον στοιχείο για την Τουρκία είναι ότι υπάρχει μια ανισορροπία μεταξύ της Δυτικής και της Ανατολικής Τουρκίας, όπου στην Ανατολική κυριαρχούν οι Κουρδικοί πληθυσμοί. Στα δυτικά η γονιμότητα είναι κάτω από 2, μοιάζει δηλαδή πολύ με της Ευρώπης ενώ στα Ανατολικά ξεπερνάει μέχρι και το 4 σε κάποιες περιπτώσεις. Αυτό προοιωνίζει μια πληθυσμιακή ανακατανομή στην Τουρκία, υπέρ του Κουρδικού στοιχείου, το οποίο αυτή τη στιγμή αποτελεί το 18% περίπου του συνολικού πληθυσμού.  Είναι μια εγγενής ανισορροπία της τουρκικής κοινωνίας, και λειτουργεί σαν φρένο στα επεκτατικά της οράματα.

Τουρκία – δείκτης γονιμότητας ανά περιοχή

Συμπερασματικά, και στους δύο άξονες ισχύος (οικονομία, δημογραφικά) η Τουρκία είναι πολλαπλά ισχυρότερη της Ελλάδας, κάτι που ο καθένας αντιλαμβάνεται διαισθητικά. Η παραπάνω παρουσίαση στοχεύει να δώσει διάσταση στη διαίσθηση.

Ελλάδα – Τουρκία: μια σύγκριση (πρώτο μέρος)

Η ευρύτερη περιοχή Ελλάδας – Τουρκίας

Σε προηγούμενη ανάρτηση είχα εκδηλώσει την ανησυχία ότι οι παγκόσμιες γεωπολιτικές ανακατατάξεις οδηγούν την περιοχή μας σε μεγαλύτερη αστάθεια και συνεπώς πρέπει ν’ αναμένουμε οι σχέσεις μας με το μεγάλο μας γείτονα στ’ ανατολικά,  ότι μπορεί να μπουν σε περίοδο έντασης με απρόβλεπτες συνέπειες.

Τα τελευταία 20 χρόνια  η ψαλίδα στη διαφορά ισχύος μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, άνοιξε πολύ υπέρ της γείτονος κι αυτό αποτυπώνεται σε μια σειρά από δείκτες που θα παρουσιάσω σε επόμενη ανάρτηση.

Πριν από τους δείκτες, θα επιχειρήσω μια σύντομη σύνοψη των γεωπολιτικών στρατηγικών επιλογών της Τουρκίας και της Ελλάδας, γιατί διαφωτίζουν κάποιους από τους επιλεγμένους δείκτες (όπως το δείκτη οικονομικής πολυπλοκότητας).

Τα τελευταία 40 χρόνια η Τουρκία έχει εκδηλώσει κι υιοθετήσει, και θεωρητικά και στην πράξη, τρεις μεταξύ τους όχι πολύ συμβατές στρατηγικές:

  • την ευρωπαϊκή, που μπορεί να θεωρηθεί σαν συνέχεια του Κεμαλισμού, και που θέλει την Τουρκία να είναι ένα δυτικό, κοσμικό κράτος με επιδίωξη να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.  Η πολιτική αυτή παρότι έχει εκφραστεί από πολύ νωρίς, και παρότι έχει λάβει διαβεβαιώσεις από Ευρωπαϊκής πλευράς για την ευόδωσή της, έχει εγκαταλειφθεί γιατί αφενός η Ευρώπη ποτέ δεν έβλεπε σοβαρά μια τέτοια ένταξη αλλά και γιατί με την άνοδο του Ερντογάν η θρησκευτική (μουσουλμανική) όψη της Τουρκικής κοινωνίας αναδύθηκε από τη λήθη κι έγινε κυρίαρχη.
  • την τουρκοκεντρική, που πάει πίσω στον Εμβέρ Πασά, νεότουρκο, γερμανόφιλο, ορχηστρωτή της γενοκτονίας των Αρμενίων, και κύριο αντίπαλο του Κεμάλ Ατατούρκ. Η άποψη αυτή βλέπει την Τουρκία σαν ασιατικό κράτος, στραμμένο προς Ανατολάς, ηγέτη των περιοχών που ζουν οι μεγάλες ομάδες Τουρκογενών (Αζερμπαϊζάν, Ουζμπεκιστάν, Καζακστάν Τουρκμενιστάν κτλ) κι όπου υπάρχουν τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Κατά την άποψη μου αυτή είναι κι η πιο φιλόδοξη στρατηγική της Τουρκίας γιατί αφορά ένα τεράστιο και πολύτιμο χώρο στο κέντρο της Ευρασίας. Είναι όμως κι η στρατηγική που θα συναντήσει τη μεγαλύτερη αντιπαλότητα, καθώς για τον κεντρασιατικό χώρο ενδιαφέρονται η Ρωσία, η Περσία κι η Κίνα, χώρες που συνορεύουν με την περιοχή από Βορρά, Νότο κι Ανατολή αντίστοιχα.
  • την μουσουλμανική, που έχει εκφραστεί γραπτά από τον πρώην πρωθυπουργό της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου, στο βιβλίο του “Στρατηγικό βάθος“. Ο Νταβούτογλου σκέφτεται με νεοθωμανικούς όρους κι οραματίζεται την ανασύσταση μια μουσουλμανικής κυρίαρχης δύναμης, της Τουρκίας, πίσω από την οποία θα συντάσονται τα κράτη που αποτελούσαν μέρος της πάλαι ποτέ Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Μέχρι την απομάκρυνση του Νταβούτογλου από την κυβέρνηση Ερντογάν, αυτή ήταν κι η πολιτική που ακολούθησε η Τουρκία, συντασόμμενη περισσότερο με μουσουλμανικές ομάδες παρά κράτη, όπως τους Αδελφούς Μουσουλμάνους στην Αίγυπτο κτλ,  με μάλλον άσχημα αποτελέσματα.

Από τις παραπάνω στρατηγικές η πιο ευνοϊκή κι επιθυμητή από την Ελλάδα θα ήταν η πρώτη, καθώς μια Τουρκία μέσα στην ΕΕ, θ’ “αφοπλιζόταν” θεσμικά αλλά και θα έχανε σταδιακά την διάθεση για γεωπολιτικούς τυχοδιωκτισμούς. Είναι όμως αυτή με τη μικρότερη πιθανότητα. Γιατί οι γεωπολιτικές φιλοδοξίες έχουν μια παράδοξη αντοχή στο χρόνο, αντοχή  που οφείλεται  σε γεωγραφικούς και ιστορικούς όρους και τείνει να είναι ανεξάρτητη από πολιτικά συστήματα ή πρόσκαιρες μεταβολές στις επιδιώξεις ενός έθνους.

Η Τουρκία κατέχει, δια του ελέγχου των Δαρδανελίων,  μια ζηλευτή στρατηγική θέση που την κάνει σημαντικό σύμμαχο στο μεγάλο γεωπολιτικό παιχνίδι μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας. Συγκεκριμένα, η κάθοδος της Ρωσίας στις θερμές θάλασσες περνάει κι εξαρτάται από την Τουρκία. Γι αυτό κι ο Zbigniew Brzezinsky την θεωρεί pivotal state (κομβικό κράτος) στην μεγάλη σκακιέρα του παγκόσμιου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Maritime traffic in the Mediterranean region also showing the transiting shipping routes e.g. from the Black Sea and Suez Canal to northern Europe (source: Gašper Zupančič and Leon Gosar, Institute for Water of Republic of Slovenia).

Η στρατηγική θέση της Τουρκίας της δίνει περιθώρια εξωτερικής πολιτικής που η Ελλάδα δεν διαθέτει. Συγκεκριμένα, μπορεί να παίζει και τον φίλο της Ρωσίας και το σύμμαχο των ΗΠΑ, ν’ αλλάζει το βάρος αυτών των σχέσεων κατά την επιδίωξη της στιγμής, και να εκμαιεύει χάρες και βοήθεια.

Αυτό το επαμφοτερίζον παιχνίδι, παρότι ξεκίνησε με την προσέγγιση του Ατατούρκ με τη Σοβιετική Ένωση, μετά την ένταξη της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ, είχε για πολύ καιρό αδρανοποιηθεί Έγινε πάλι εφικτό μόνο πρόσφατα μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, τη μεγένθυση της Τουρκίας και την ανάληψη της εξουσίας από τον Ερντογάν.

Η Ελλάδα δεν έχει το ίδιο γεωγραφικό στρατηγικό πλεονέκτημα με την Τουρκία. Δεν έχει καν ανάλογο μέγεθος. Είναι μια χώρα ορεινή και νησιωτική πράγμα που κάνει την εσωτερική της ενότητα δύσκολη και την ισχυροποίηση μια κεντρικής εξουσίας προβληματική.

Η όλη γεωπολιτική αξία της Ελλάδας είναι το Αιγαίο, σαν επέκταση των Δαρδανελίων και σαν θάλασσα που, με τόσα νησιά, μπορεί να ελέγχεται αποτελεσματικά.

Οι γεωπολιτικές στρατηγικές της Ελλάδας είναι αντίστοιχα τρεις, κι είναι κι αυτές αρκετά παλιές. Έχουν μια αναλογία με τα τρία πρώτα μεγάλα κόμματα της νεώτερης Ελλάδας, το φιλοΑγγλικό, το φιλοΓαλλικό και το φιλοΡωσικό.

Οι στρατηγικές αυτές είναι:

  • Της ορθοδοξίας: ιστορικά η παλαιότερη, που βλέπει την Ελλάδα σαν συνέχεια του Βυζαντίου και τα ορθόδοξα έθνη σαν τους φυσικούς συμμάχους της. Κάτι που δεν είναι αδικαιολόγητο δεδομένης της σημασίας που είχαν για τη γέννεση του έθνους οι Ρωσο-τουρκικοί πόλεμοι (βλέπε συνθήκη Κιουτσούκ Καϊναρτζή).  Με σύγχρονους όρους είναι η Ελλάδα ν’ ακολουθεί το άρμα της Ρωσίας. Η πολιτική της Μεγάλης Ελλάδας, μπορεί μεν να μην υποστηρίχτηκε από τη Ρωσία, αλλά ήταν μέρος αυτής της στρατηγικής, μιας κι επιδίωκε την ανάκτηση εδαφών που στην ουσία συνιστούσαν το Βυζάντιο.
  • Τη θαλασσινή: αυτή είναι μια στρατηγική που μάλλον μας προέκυψε τυχαία, όταν η Βρετανική Αυτοκρατορία προβλέποντας την πτώση της Οθωμανικής, διείδε ένα ρόλο για την Ελλάδα και την Κύπρο για τον έλεγχο της κρίσιμης διαδρομής προς τη διώρυγα του Σουέζ και βέβαια το δρόμο προς τον Εύξεινο πόντο. Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο, τη θέση της Βρετανίας πήραν οι ΗΠΑ κι η εγκατάσταση των βάσεων τους στο Ελληνικό έδαφος, όπως κι οι επισκέψεις του 6ου στόλου μέχρι την δεκαετία του ’80 είναι η καλύτερη υπενθύμιση της. Σ’ αυτή τη στρατηγική,η Ελλάδα παίζει βασικά το χαρτί των θαλάσσιων δρόμων, επιδιώκει την προστασία ενός μεγάλου γεωπολιτικού παράγοντα (ΗΠΑ) και προσπαθεί να λάβει τα ανάλογα ανταλλάγματα.
  • Την ευρωπαϊκή που έχει την αρχή της κάπου στα οράματα του Ναπολέοντα για μια ενωμένη υπό την Γαλλία Ευρώπη και που σήμερα έχει κληρονομήσει το δίδυμο Γαλλία Γερμανία. Σ’ αυτήν η Ελλάδα είναι μέρος του ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου και συνδέεται μαζί του με τον πολιτισμικό δεσμό της αρχαιότητας κι όχι του Βυζαντίου.

Υπάρχει και μια τέταρτη στρατηγική που λίγοι παίρνουν σοβαρά, και που έχει εκφραστεί παλαιότερα από τον πατέρα του ελληνικού εθνικισμού, τον Ίωνα Δραγούμη και πιο πρόσφατα από τον Δημήτρη Κιτσίκη: η σύμπραξη Ελλάδας Τουρκίας μέχρι του να συμπήξουν Συνομοσπονδία.

Καμιά από της παραπάνω στρατηγικές δεν δίνει στην Ελλάδα ένα όραμα για κάποιο ηγετικό ρόλο, ούτε εγείρουν κάποιες αντίστοιχες φιλοδοξίες. Είναι καθαρά αμυντικές στρατηγικές και δεδομένης της (αν)ισορροπίας ισχύος στην περιοχή, δεν θα μπορούσαν να είναι και τίποτ’ άλλο.

Προφανώς η Ελλάδα έχει επιλέξει την ευρωπαϊκή στρατηγική και σωστά. Η Ρωσία, παρότι εγγύτερη πολιτιστικά, δεν έχει ούτε οικονομική δύναμη, ούτε διάθεση να την χτίσει. Συμπλέοντας μαζί της μπορεί να κερδίζαμε κάτι στο στρατιωτικό πεδίο αλλά το πιθανότερο είναι ότι θα μπαίναμε στο μάτι του κυκλώνα καθώς θ’ ανατρέπαμε μια ισορροπία αιώνων, δίνοντας διέξοδο στη Ρωσία προς τη Μεσόγειο.

Η δε θαλασσινή στρατηγική έχει ατονήσει από τη στιγμή που έπαψε να υφίσταται Σοβιετική Ένωση κι ενόσω δεν έχει ακόμα σταθεί στη θέση της η Ρωσία.

Ο λόγος που εξέθεσα τις παραπάνω στρατηγικές  (αρκετά απλουστευτικά είν’ η αλήθεια) είναι γιατί ρίχνουν φως στο τι μέσα απαιτεί η επιδίωξη της καθεμίας. Τα μέσα αυτά διαφαίνονται αν δεν αποτειπώνονται στους δείκτες που θα παρουσιαστούν στην επόμενη ανάρτηση.

Μια ματιά στην ΠΓΔΜ

Με αφορμή τις εξελίξεις στο Μακεδονικό έκανα μια πρόχειρη έρευνα στην οικονομία της γείτονος και δη στις εξαγωγές.

Εξαγωγές
Περίμενα να δω αγροτικά και πρώτες ύλες αλλά η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Έχει μεσαίας πολυπλοκότητας βιομηχανικά προϊόντα και λίγα αγροτικά. Μια γρήγορη ματιά δείχνει να είναι πράγματα που έχουν σχέση με την αυτοκινητοβιομηχανία, κλωστοϋφαντουργικά, αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα και πράγματα που σχετίζονται με ICT. Ο οργανισμός προσέλκυσης ξένων επενδύσεων στη ΠΓΔΜ προβάλει ακριβώς τους παραπάνω κλάδους σαν τους κύριους για προσέλκυση επενδύσεων.

Από το παραπάνω γράφημα φαίνεται πως τα κυριότερα εξαγώγιμα είναι καταλύτες και φυγοκεντρητές!
Το ενδιαφέρον είναι το που πουλιούνται αυτά τα προϊόντα (στοιχεία 2016). Κυρίως στη Γερμανία.

Καταλύτες

 

Φυγοκεντρητές
Πράγμα που κάνει νόημα δεδομένης της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας και βιομηχανίας χημικών.  Που σημαίνει επίσης ότι υπάρχει μεγάλη εξάρτηση του κρατιδίου από τη Γερμανία. Κι επιβεβαιώνει μια ανάλυση που διάβασα ότι η περιοχή θεωρείται πλέον από τους Γερμανούς γεωπολιτικού ενδιαφέροντος και, προφανώς, επιρροής τους.

… εμμέσως πλην σαφώς, η κ. Μέρκελ ετάχθη υπέρ της παραχώρησης ημερομηνίας ενταξιακών διαπραγματεύσεων τόσο για την ΠΓΔΜ (Βόρεια Μακεδονία όπως την ανέφερε διαρκώς), όσο και για την Αλβανία, προκειμένου να διατηρηθεί μια ισορροπία.

Το σύνολο των εξαγωγών της ΠΓΔΜ του ’17 είναι ένα νούμερο που χωνεύεται δύσκολα: περίπου 60% του GDP, αν κι έχω επιφύλαξη για τα νούμερα γιατί από διαφορετικές πηγές δεν συμφωνούν.

Αυτή η τεράστια αύξηση στο τέλος του 2018 μπορεί να είναι κάποιος στατιστικό outlier. Αν δεν είναι προοιωνίζει δραματικές αλλαγές. Και βέβαια προκαλεί απορία κι ερωτηματικά η σύμπτωση με τις συζητήσεις με την Ελλάδα και το ΝΑΤΟ και τον προορισμό των εξαγωγών.

Σύγκριση με Ελλάδα

Ποιά είναι όμως η μεγάλη εικόνα; Πως συγκρίνεται το κρατίδιο με τη χώρα μας;

Από άποψη πληθυσμού είναι στο 1/5.  Από άποψη Εθνικού προϊόντος είναι στο 1/20.

(Με κόκκινο η ΠΓΔΜ, προφανώς)

Στα ποσοτικά θέματα δεν υπάρχει σύγκριση και δεν μπορουν να γεννάνε ανησυχίες.

Υπάρχουν όμως άλλοι τομείς στους οποίους η ΠΓΔΜ δείχνει καλύτερες τάσεις. Στα δημογραφικά, ας πούμε, όπου κι οι δύο χώρες εμφανίζουν υπογεννητικότητα αλλά η ΠΓΔΜ δείχνει αργή βελτίωση ενώ εμείς χειροτέρευση. Οι σχετικοί δείκτες γονιμότητας είναι στο παρακάτω διάγραμμα.  Υπενθυμίζεται ότι για να μένει μια χώρα σταθερή πληθυσμιακά (χωρίς επήρεια μετανάστευσης) ο δείκτης πρέπει να είναι 2,1.

Εκεί που είναι πολύ απογοητευτικά (για μας) τα πράγματα, είναι η σύγκριση στο επιχειρείν.

Με βάση την κατάταξη της Παγκόσμιας Τράπεζας η Ελλάδα είναι στη θέση 72 ενώ η ΠΓΔΜ περί την  θέση 10 για σειρά ετών, πράγμα που, βέβαια, διαφημίζει.

Με τα χαμηλά εργατικά της κι ένα φορολογικό συντελεστή στο 10%, και σχετικά καλά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό, δεν προκαλουν έκπληξη οι βιομηχανικές επιδόσεις της ΠΓΔΜ. Πράγμα που αντικατοπτρίζεται και στην πτώση της ανεργίας.

Η ανεργία παραμένει ακόμα σε πολύ ψηλά επίπεδα πράγμα που διασφαλίζει χαμηλά εργατικά για κάμποσα χρόνια ακόμα.

Προβλήματα

H ΠΓΔΜ δεν είναι μια εθνικά ομοιογενής χώρα. Το 25% του πληθυσμού της, περίπου μισό εκατομύριο, είναι Αλβανοί. Και κατοικούν στις περιοχές που συνορεύουν με την Αλβανία και το Κοσσυφοπέδιο. Σε περίπτωση που το Κοσσυφοπέδιο ενωθεί με την Αλβανία, κάτι που συζητιέται έντονα σε γεωπολιτικούς αναλυτές τελευταία, τότε θα τεθεί πρόβλημα για την τύχη κι αυτής της μειονότητας προκαλώντας κλυδωνισμούς στην ΠΓΔΜ με απρόβλεπτες διαστάσεις. Από την άλλη, αν Αλβανία και Κοσσυφοπέδιο ενταχθούν κι αυτά στο ΝΑΤΟ και λάβουν υπόσχεση και για ένταξη στην ΕΕ, όπως κι η ΠΓΔΜ, τότε τα πράγματα σταθεροποιούνται σχετικά.

Συμπέρασμα 

Ανεξάρτητα από την έκβαση της ψηφοφορίας για τη λύση του ονόματος από την ελληνική βουλή, η ΠΓΔΜ δεν φαίνεται ν’ αποτελεί κάποια υπολογίσιμη απειλή για την Ελλάδα, αλλά είναι παράγοντας αστάθειας λόγω του μειονοτικού της.

Οι πρόοδοι της οικονομίας της όμως, τα χαμηλά εργατικά, το γεγονός ότι το κοντινότερο λιμάνι στο κρατίδιο είναι η Θεσσαλονίκη κι η ήδη υπάρχουσα ελληνική επενδυτική δραστηριότητα, θέτουν κάποιο πλαίσιο για μια οικονομική συνεργασία που μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα επωφελής για την Ελλάδα, όχι τόσο με τη μορφή εξαγωγών, όσο με τη μορφή άμεσων επενδύσεων στο κρατίδιο.  Οι επενδύσεις αυτές θα το “δέσουν” περισσότερο στο ελληνικό άρμα, και θα προσφέρουν λύσεις για μείωση κόστους σε ελληνικές παραγωγικές μονάδες.

 

Γραμμή άμυνας 2

Στις αρχές του μήνα έγραψα αυτό το άρθρο σαν έκφραση του προβληματισμού μου για το τι μπορούμε να κάνουμε εν όψει μιας επερχόμενης αστάθειας κι ανακατατάξεων στην ευρύτερη περιοχή, κι ειδικά απέναντι σε μια μεγενθυνόμενη κι ασταθή Τουρκία.

Στις μέρες που μεσολάβησαν (μιλάμε για λιγότερο από μήνα) έλαβαν χώρα μερικές πολύ άσχημες επιβεβαιώσεις αυτών των φόβων.

Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την αποχώρηση τους από τη Συρία και το Αφγανιστάν.

Έτσι, η Ρωσία αποβαίνει νικήτρια στο στοίχημα της υποστήριξης του Άσαντ, κι αποκτά πάτημα και πάλι στη Μέση Ανατολή.

Κοντά, νικήτρια βγαίνει κι η Περσία, που τον στήριζε επίσης, κι η οποία βλέπει την ισχύ της στον ηγεμονικό ανταγωνισμό της με τη Σαουδική Αραβία ν’ αυξάνεται.

Και, τέλος, αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο, η Τουρκία βλέπει πράσινο φως να ξεκαθαρίσει τους Κούρδους αντάρτες και να κλείσει αυτό το μέτωπο.

Επιπλέον, το Αφγανιστάν που έχει γενναίο μερίδιο στις μεταναστευτικές ροές που ταλανίζουν εμάς και την υπόλοιπη Ευρώπη, με την αποχώρηση των αμερικάνων θα περάσει σχεδόν σίγουρα, στα χέρια των Ταλιμπάν, κι όσοι διαφωνούν, διαφώνησαν ή δεν τους συνέτρεξαν, θα κινδυνεύουν και γι αυτό θα πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς.

Παράλληλα, τις τελευταίες μέρες βλέπουμε μια κλιμάκωση πολέμου λόγων μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, που συνοδεύεται από μια σειρά ενεργειών της Τουρκικής πλευράς με καθαρά προκλητικό χαρακτήρα (παραβιάσεις εναερίου χώρου κι έξοδος νέου σεισμογραφικού σκάφους για έρευνες στο υποθαλάσσιο υπέδαφος, Ελλάδας και Κύπρου).

Η προκλητικότητα αυτή δεν είναι τυχαία. Έχει σχέση με τον αγωγό EastMed που, αν υλοποιηθεί, θ’ αλλάξει το ενεργειακό ισοζύγιο της περιοχής, θα δυναμώσει στρατηγικά την Ελλάδα και την Κύπρο και θα τους δώσεις leverage απέναντι στην EE που θα είναι ο αποδέκτης του φυσικού αερίου.

Το κακό είναι ότι όλα αυτά προσλαμβάνονται από την ελληνική κοινή γνώμη με εντελώς λάθος τρόπους:

  • με άρνηση (είναι προπαγάνδα για να μας αποπροσανατολίσουν από τα καθημερινά μας προβλήματα).
  • με εθνικιστικές εξάρσεις (θα ισοπεδώσουμε νησιά)
  • με φόβο (πάρε την οικογένεια και φύγε)
  • με ηττοπάθεια (μ’ αυτούς που έχουμε στο κεφάλι μας, δεν γίνεται τίποτα)

Υπάρχουν προβλήματα μεγάλα, υπάρχουν προβλήματα δύσκολα κι υπάρχουν και προβλήματα άλυτα.

Τα προβλήματα μας είναι και μεγάλα και δύσκολα. Αλλά για ν’ αποφανθούμε ότι είναι άλυτα, πρέπει να επιχειρήσουμε πρώτα να τα λύσουμε.

Η Ορθοδοξία της Δύσης

Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον, στο βιβλίο του, Clash of Civilisations έβλεπε την Ελλάδα και την Τουρκία σαν δύο “ανωμαλίες”, χώρες δηλαδή που ανήκουν στο δυτικό στρατόπεδο αλλά πολιτισμικά δεν ανήκουν στη Δύση. Προέβλεπε, δε,  ότι η μεν Ελλάδα θα ενσωματωθεί τελικά στο Ορθόδοξο στρατόπεδο υπό την Ρωσία, η δε Τουρκία στο Ισλαμικό.
Ως προς την Τουρκία, φαίνεται έπεσε μέσα αφού ο Ερντογάν την έχει ήδη σύρει προς τα κει. Βέβαια, το ισλαμικό μπλοκ δεν διαθέτει μια ηγετική χώρα, γι αυτό και διακατέχεται από μεγάλη αστάθεια (πάντα, κατά Χάντινγκτον) κι η μετακίνηση Ερντογάν δεν είναι για να γίνει δορυφόρος κάποιας ισλαμικής ηγέτιδας, αλλά για να εγείρει ακριβώς ηγετικές αξιώσεις.

Η Ελλάδα, παρά τις Σερβορωσόφιλες φυγόκεντρες τάσεις της εξακολουθεί να παραμένει στη Δύση.
Η σημερινή εξέλιξη με την Εκκλησία της Ουκρανίας δείχνει ότι η Ουκρανία θέλει να πάρει θέση στη Δύση, ανάλογη με της Ελλάδας. Κι αντίστοιχα η εκκλησία της να είναι το ίδιο αυτόνομη, υπό την αιγίδα της Κωνσταντινούπολης κι όχι του Ρώσου Πατριάρχη.
Μη ξεχνάμε ότι ανάλογη θέση έχουν η Ρουμανία, η Βουλγαρία και το Μαυροβούνιο και θέλει να πάρει κι η Σερβία.
Η Ελλάδα, και το Ελληνικό παράδειγμα, φαίνεται να διαψεύδουν τον Χάντιγκτον. Η Ορθοδοξία δεν είναι ξένη προς τη Δύση, όσο κι αν, λόγω Ρωσίας, πολλοί δυτικοί διανοούμενοι έχουν κατά καιρούς διακηρύξει το αντίθετο.

Στην περίπτωση του Χριστιανισμού, φαίνεται όμως πως  τα πολιτιστικά σχίσματα δεν είναι τόσο ισχυρά.

Η Ρωσία αποτελεί, αναμφίβολα, “στρατόπεδο” από μόνης της,  αλλά δεν είναι τόσο λόγω πολιτισμικότητας, όσο μεγέθους και θέσης. Κατά μία έννοια, κι η Ρωσία ανήκει στη Δύση.

Μετά τη μετακίνηση της Ουκρανίας προς τη Δύση, στο Ρωσικό Ορθόδοξο στρατόπεδο μένουν μόνο η Μολδαβία κι η Λευκορωσία.

Αυτό το “σχίσμα” των ορθόδοξων είναι απότοκο και της Ιστορίας αλλά και της γεωπολιτικής στρατηγικής των ΗΠΑ που έχουν επιδιώξει να απομακρύνει όλους τους ορθόδοξους από την επιρροή της Ρωσίας.

Αυτό από άποψη σταθερότητας της περιοχής δεν είναι καλό. Η Ρωσία πάντα ένοιωθε μια “νευρικότητα” για τα δυτικά της σύνορα και γι αυτό είχε επιδιώξει να δημιουργήσει μια buffer zone (σαν Σύμφωνο Βαρσοβίας παλαιότερα, και τώρα με την ενίσχυση και υπόθαλψη αντιδυτικών πολιτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή).

Ποιά θα είναι η επόμενη κίνησή της; Και πόσο θα είναι διατεθειμένες οι “παλαβές” ΗΠΑ του Τραμπ ή των διαδόχων του, να στηρίξουν το δυτικο-ορθόδοξο λόμπυ;

 

Ένα παράδοξο της προσφοράς τροφής στην Ελλάδα

Στο προηγούμενο άρθρο έλεγα ότι θα ξεκινήσω να ερευνώ τα 7 σημεία “άμυνας” της χώρας που είναι οι βάσεις πάνω στις οποίες θα στηριχθεί μια σχετική στρατηγική για το μέλλον.

Το πρώτο απ’ αυτά τα σημεία αφορούσε την επάρκεια τροφίμων σε βάθος χρόνου.

Καθώς άρχισα να ψάχνω δεδομένα για την προσφορά τροφίμων στην χώρα μας, έπεσα πάνω σ’ αυτό το διάγραμμα:

Κανονικά ανέμενα η προσφορά να είναι φθίνουσα τα χρόνια της κρίσης. Αλλά έκανα λάθος. Ξεκίνησε να είναι φθίνουσα (και μάλιστα απότομα) μετά το 2004. Μέχρι τότε ακολουθούσε ήπια ανοδική πορεία.

Τι ακριβώς προκάλεσε αυτή τη μεταβολή; Τα δεδομένα δεν μπορούν να το φανερώσουν.

Γραμμή άμυνας

rawpixel

Πριν λίγες μέρες, κατά προτροπή ένος διαδικτυακού φίλου, παρακολούθησα στο youtube μια ομιλία του Peter Zeihan που μου έδωσε το έναυσμα για μια σειρά σκέψεων κι ανησυχιών.

Στην ομιλία ο Zeihan, με αρκετά εξυπνακίστικο τρόπο, παρουσιάζει μια σειρά από επιχειρήματα που κατατείνουν στο ότι οι ΗΠΑ σαν υπερδύναμη είναι μόνη κι ασυναγώνιστη, κι αυτό για λόγους άσχετους με την τρέχουσα πολιτική ηγεσία ή τις αμέσως παλαιότερες.

Δεν θα μπω στη ανάλυση της ορθότητας αυτής της θέσης. Θέλω μόνο να μείνω σ’ ένα σημείο. Αυτό της ενεργειακής αυτάρκειας. Μιλώντας για ενεργειακά θέματα ο Zeihan αναφέρεται κυρίως στις παραδοσιακές μορφές ενέργειας και δη στο πετρέλαιο, αν και δεν παραλείπει να εκθέσει την πρόβλεψη ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ακολουθούν ανάλογη πορεία.

Ποιό είναι αυτό το σημείο; Το γεγονός ότι νέες μέθοδοι εντοπισμού κι εξόρυξης ενεργειακών αποθεμάτων έχουν καταστήσει τ’ αποθέματα πετρελαίου που βρίσκονται σε σχιστολιθικά πετρώματα (shale), όχι μόνο εκμεταλλεύσιμα αλλά περίπου ίσου κόστους με αυτά της Αραβίας που είναι από τα πιο φτηνά. Και το μέγεθος αυτών των αποθεμάτων αρκεί για να κάνει τις ΗΠΑ ενεργειακά αυτόνομες, με μηδενικές εισαγωγές.

Τι σημαίνει αυτό γεωπολιτικά; Ότι για πρώτη φορά στην Ιστορία τους οι ΗΠΑ δεν θα έχουν ανάγκη τη Μέση Ανατολή. Κι αυτό από μόνο του είναι τεράστιο θέμα. Αρκεί να θυμηθούμε τους δύο πρόσφατους πολέμους του Κόλπου που αναστάτωσαν την υφήλιο και έμπλεξαν και τη χώρα μας σ’ ένα κυκεώνα περιπλοκών χωρίς ορατό, ακόμα, τέλος.

Τι σημαίνει όμως αυτή η αλλαγή; Θ’ αλλάξει προς το καλύτερο η κατάσταση στη Μέση Ανατολή;  Μάλλον όχι. Κι αυτό γιατί η επιστασία που ασκούν οι ΗΠΑ, με ότι αντρρηση μπορεί να έχει κανείς γι αυτήν (κι εν προκειμένω έχω πάμπολλες), έχει κι ένα σταθεροποιητικό ή κατασταλτικό, καλύτερα, χαρακτήρα  που εμποδίζει τις πολλές και φυγόκεντρες τάσεις των χωρών της περιοχής να εκδηλωθούν στο όλο εύρος τους.

Η τελευταίες κινήσεις της κυβέρνησης Τραμπ προοιωνίζουν ανάλογες στάσεις παντού:  αποστασιοποίηση από το ΝΑΤΟ, την Νότια Κορέα και την Ιαπωνία κ.α.

Ας μην αναλωθούμε όμως στην δυνατότητα ή την πιθανότητα μιας τέτοιας κίνησης. Ας την δεχτούμε σαν υπόθεση εργασίας κι ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι αυτό μπορεί να σημάνει για τη θέση της Ελλάδας στην περιοχή της και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει.

Με την Ευρωπαϊκή Ένωση να σπαράσεται από διασπαστικές τάσεις (βλέπε Μεγ. Βρετανία, Ιταλία, Ουγγαρία, Πολωνία) και τις ΗΠΑ να επιδεικνύουν κλιμακούμενη αδιαφορία γι αυτό που παλιά αποκαλείτο Διεθνής Τάξη, η Ελλάδα μένει σε μια περιφέρεια με μια Τουρκία που μεγενθύνεται πληθυσμιακά και τελεί κάτω από αυταρχική διακυβέρνηση, και μια σειρά μικρών αδύναμων μεν, αλλά δυνητικά εχθρικών χωρών στο βορρά της (εχθρότητα που η ίδια φροντίζει συνεχώς να υποδαυλίζει με άστοχες πολιτικές και κινήσεις), με μια Ρωσία που θέλει πρόσβαση στη Μεσόγειο κι εργάζεται εντατικά κι υποσκαπτικά στην περιοχή για να πετύχει αυτό το στόχο, με την ελληνική οικονομία καταβαραθρωμένη κι απόλυτα εξαρτημένη από τον τουρισμό, με τον πληθυσμό ολοένα μειούμενο λόγω μια πρωτοφανούς υπογεννητικότητας και με το πιο ακμαίο κομμάτι των νέων της φευγάτο, μάλλον για πάντα.

Τι πρέπει να γίνει; Τι μπορεί να γίνει σε μια τέτοια συνθήκη;

Αυτό το ερώτημα με βασανίζει τις τελευταίες μέρες και, βέβαια, δεν έχω πρόχειρη απάντηση. Μόνο μερικές σκέψεις ως προς τους άξονες που θα μπορούσε να κινηθεί μια πιθανή απάντηση.

Πρώτη (σκέψη) απ’ όλες:  η ανάγκη της διευρεύνησης απάντησης μέσα από μια σκοπιά που δεν θα χρωματίζεται ιδεολογικά, όσο αυτό είναι δυνατό, για να μπορεί να χωρά τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση. Γιατί σε μια εθνική στρατηγική (γι αυτό μιλάμε) δεν χωράνε μικροκομματικά παιχνίδια κι υποθαλπόμενες έριδες.

Ακριβώς επειδή θέλουμε κάτι που να ενώνει στο μέγιστο δυνατό βαθμό, κάτι πραγματικά πατριωτικό (κι όχι εθνικιστικό), η δεύτερη σκέψη μου είναι για μια έδραση στον πραγματισμό κι όχι σε θεωρητικές αναλύσεις. Τι σημαίνει αυτό; Κάτι ανάλογο της περίφημης τοποθέτησης του Ντεγκ Σιάο Πίνγκ: “Άσπρη γάτα; Μαύρη γάτα; Αρκεί να πιάνει ποντίκια!“.

Πως σκιαγραφείς όμως μια τέτοια στρατηγική γραμμή; Από που ξεκινάς;

Δεύτερη υπόθεση εργασίας: από το τέλος. Από το απευκταίο σημείο. Από κει που θέλεις με κάθε τρόπο να μη φτάσεις:  τον πόλεμο και την καταστροφή.

Πως;

Θέτοντας το απλό ερώτημα: πως μπορεί να επιβιώσει η χώρα σε μια μακροχρόνια σύρραξη μ΄ένα μεγαλύτερο εχθρό;

Η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα μπορεί να καθορίσει τις γραμμές άμυνας, τα πράγματα τα οποία πρέπει να διαθέτουμε τη μοιραία στιγμή για να τα βγάλουμε πέρα και που θα λειτουργήσουν αποτρεπτικά για να μην έρθει ποτέ μια τέτοια στιγμή.

Ποιά είναι αυτά; Θα παραθέσω μερικές σκέψεις αλλά εδώ θα χρειαστώ τη βοήθεια του κοινού. Είπε κάποιος “αν θες να γνωρίσεις κάτι καλά πρέπει ή να κάνεις έρευνα γι αυτό, ή να το διδάξεις ή να γράψεις βιβλίο”.  Ή να επικαλεστείς τη σοφία του πλήθους, προσθέτω εγώ.

Ποιά είναι αυτή η σοφία του πλήθους; Είναι η συνιστώσα των μικρών γνώσεων που διεθέτουν τα άτομα και που, όταν αρθροίζεται, εξουδετερώνει τις άσχετες παραμέτρους και διαφωτίζει την ουσία ενός θέματος.

Οι σκέψεις μου λοιπόν, που τις θέτω στην κρίση κι αρωγή του αναγνώστη για τον παραπάνω λόγο, είναι οι εξής:

Για να επιβιώσουμε την κρίσιμη στιγμή χρειάζεται να έχουμε λύσει με ικανοποιητικό τρόπο τα παρακάτω προβλήματα και να έχουμε καλύψει τις παρακάτω ανάγκες:

  1. Επάρκεια των αναγκαίων προς το ζην (τρόφιμα, βασικά είδη, φάρμακα) σε βάθος χρόνου.
  2. Αδιατάρακτη πρόσβαση σε πηγές ενέργειας.
  3. Επάρκεια ανθρώπινου δυναμικού, τόσο ποσοτική όσο και ποιοτική.
  4. Συσσωρευμένο πλούτο σε ρευστό ή που μπορεί να ρευστοποιηθεί εύκολα (όχι μνημεία, γη κι ακίνητα) στη διεθνή αγορά, για την απόκτηση των αναγκαίων που τυχόν θα λείψουν.
  5. Επαρκή τεχνολογική βάση για την παραγωγή μέσων άμυνας.
  6. Άυλους πόρους, όπως γνώση, τεχνογνωσία, οργανωτικές δομές αλλά και ηθικό και φρόνημα.
  7. Και, τέλος, συμμάχους, κάτι που θα γίνει όλο και πιο δύσκολο καθώς οι περισσότερες χώρες είναι σε μια πορεία αναδίπλωσης κι εσωστρέφειας.

Η παραπάνω λίστα στην παρούσα κατάσταση φαίνεται σα γράμμα στον Άγιο Βασίλη. Αλλά αν συμφωνήσουμε, έστω πολύ θεωρητικά, ότι είναι περίπου σωστή και πλήρης, τότε έχουμε κάτι για να στοχεύσουμε. Μπορούμε να συζητάμε (και να διαφωνούμε δημιουργικά) για επι μέρους μεθόδους και πολιτικές που θα κατατείνουν σ’ αυτό το στόχο και θα δώσουν συνοχή και συνέχεια στις εθνικές αλλά και κομματικές επιδιώξεις.

Η διερεύνηση των παραπάνω επτά σημείων με σκοπό να μεταφραστούν σε απτούς στόχους, είναι για μένα ένα ζητούμενο. Σκοπεύω να του αφιερώσω χρόνο μου, χρόνο που μου λείπει, όχι για κάποια προσωπική φιλοδοξία αλλά γιατί έχω πλέον ένα παιδί και θέλω να μπορώ να ελπίζω ότι αυτό το παιδί έχει μέλλον σ’ αυτό τον τόπο.

 

Η Ευρώπη και τα ψηφιακά μονοπώλια

By Ramon Salinero

Τις προάλλες ο Economist σ’ ένα άρθρο του, ισχυριζόταν ότι η Ευρώπη πρέπει να χρησιμοποιήσει τη νομοθετική της δύναμη και την εξουσία να θέτει πρότυπα για να κερδίσει μια θέση στον πόλεμο της τεχνητής νοημοσύνης.

European policymakers can also make better use of the one area where they are world-class—setting standards. 

Σήμερα διαβάζω στο Businessweek για το πρόστιμο των 5 δις στη Google, και πως θα μπορούσε να δώσει ευκαιρία στην εμφάνιση αντιπάλων της. Ναι, υπάρχουν και τέτοιοι. Το άρθρο αναφέρει τη γαλλική μηχανή αναζήτησης την  Qwant  αλλά χαίρομαι που υπάρχει παρά τον άπειρα δύσκολο ανταγωνισμό που αντιμετωπίζει.

 The EU’s $5 billion July ruling against Google’s Android operating system also demanded changes to reduce the company’s self-promotion on Android devices, and it’s giving beleaguered rival search engines and web browsers a rare chance to compete.

Και τα δύο θέματα μου θυμίζουν ένα παλιότερο άρθρο μου στ’ αγγλικά όπου ισχυριζόμουν ότι ένας εμπορικός πόλεμος ΗΠΑ και του υπόλοιπου κόσμου, όσον αφορά την Ευρώπη, θα ζημιώσει τις ΗΠΑ γιατί θα ορθώσουν εμπόδια σε πολύ σημαντικότερους τομείς από το ατσάλι και το κάρβουνο. Στην ουσία, θα επιβάλει η Ευρώπη, “δασμούς”, έλεγα, στα ψηφιακά προϊόντα των ΗΠΑ.

Και γιατί όχι;

Τα επιχειρήματα περί ανοιχτών αγορών κι ελεύθερου ανταγωνισμού, όταν μιλάς για εταιρείες σαν την Google  ή το Facebook, είναι αστεία. Εκεί που δρουν de facto μονοπώλια, δεν υπάρχει ανταγωνισμός καν, πολύ περισσότερο ελεύθερος.

Η Ευρώπη είναι δυσανάλογα φτωχή ψηφιακά. Χρειάζεται κάποιους μεγάλους αυτόχθονες παίκτες. Κι η προστασία που ορθώνουν οι Ευρωπαϊκοί κανονισμοί (ξέρετε, αυτοί που βάζουν οι άχρηστοι γραφειοκράτες των Βρυξελλών που δεν είναι εκλεγμένοι κτλ κτλ), είναι μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία.

Πολύ ρομαντικά σκεπτόμενος μάλιστα, απορούσα που δεν έχει με κάποιο πιο συγκεκριμένο τρόπο διαμορφωθεί ήδη μια τέτοια πολιτική. Π.χ. να ορίστει ως  επίσημος browser η ΕΕ  στα όργανα της τον Νορβηγικό Opera. Ή, ακόμα πιο τραβηγμένο, να δώσει κίνητρα στον  Firefox να μεταφέρει την έδρα του στην Ευρώπη.

Κι ακόμα, πριν ακούσω για την Qwant , να προσελκύσει την Duck Duck Go που σαν την Qwant, διακηρύσει την προστασία των ψηφιακών δεδομένων των χρηστών.  Αν κι αυτό θα συμβεί έμμεσα αν ολοκληρωθεί η απελευθέρωση των Android.

Υπάρχουν τρόποι να φτιαχτεί το Ευρωπαϊκό ψηφιακό οχυρό. Η θέληση λείπει.

Nikos Anagnostou

01/10/2018

Η επιλογή δεν είναι από κάποια δημοσιογραφικά καλλιστεία αλλά από Δρ Ιωαννίδη του Στάνφορντ πλέον κι αν πιάνω σωστά το πνεύμα του άρθρου μάλλον θέλει να το τρίψει στη μούρη ορισμένων εδώ, του Υπουργού Παιδείας μη εξαιρουμένου, υποψιάζομαι.
Λέει πχ:
«Τα ελληνικά πανεπιστήμια ανέχονται νησίδες αριστείας, όμως οι δέκα κύριοι στόχοι τους είναι άλλοι: Να αποτελούν τον σκουπιδότοπο όλων των κομμάτων, να ανακυκλώνουν την παραπαιδεία, να προσπορίζουν εισόδημα από ενοικιαζόμενα, να μετατρέπουν ανίκανους καθηγητές σε ανίκανους πολιτικούς, να διατηρούν το επίπεδο καλλιέργειας στα χαμηλότερα δυνατά επίπεδα, να συντηρούν μαυσωλεία ιδεοληψιών, να εκχωρούν αφρούρητα ημισκότεινα οικόπεδα σε τοξικομανείς, να προσφέρουν πρακτική εξάσκηση στην τέχνη του ξυλοδαρμού, να διαθέτουν πεδία βολής για εύκαιρη ρίψη μολότοφ και να δίνουν πτυχία απλώς για να δίνουν πτυχία. Αριστεύουμε και στους δέκα στόχους»
Enjoy.
Για μένα πάντως είναι φρέσκο αεράκι μια τέτοια λίστα.

http://www.kathimerini.gr/987304/article/epikairothta/ellada/ellhnes-sthn-koryfh-ths-episthmhs

Nikos Anagnostou

23/09/2018

Αυτοί οι κουμουνιστές του Economist!

Πέραν της πλάκας, το μάτι μου έπεσε στο βίντεο ενώ σκεφτόμουν το περιβόητο Fundamental Attribution Error της ψυχολογίας, που περίπου λέει ότι τις αποτυχίες μας και τα στραβοπατήματα, τις αποδίδουμε περισσότερο την τύχη και τις συνθήκες, ενώ των άλλων τις αποδίδουμε στην προσωπικότητα και την πρόθεση. Αντίθετα, τις επιτυχίες μας τις αποδίδουμε στην προσπάθεια και την προσωπικότητα μας, ενώ των άλλων στις συνθήκες και την τύχη.

Χοντρικά, λοιπόν, ο Economist μας λέει ότι δεν γίνεσαι πλούσιος (στην Αμερική, τουλάχιστον) επειδή δούλεψες σκληρά αλλά επειδή γεννήθηκες έτσι, ή παντρεύτηκες έτσι.

Now, go dream of pitchforks.