Προβλέψιμα παράλογο

Τελείωσα πριν λίγες μέρες το βιβλίο του Dan Ariely  “Predictably Irrational” (:”Προβλέψιμα παράλογο”) που είναι κι ο τίτλος αυτού του ποστ.

Το βιβλίο έχει μια παραπάνω αξία για Έλληνες αναγνώστες μιας κι η χώρα μας βρέθηκε στη δίνη της κρίσης από την αρχή αυτού του χρόνου και συχνά όλοι είχαμε την εντύπωση ότι οι αγορές παραλογίζονται μαζί μας. Κι αυτό ακριβώς είναι που προσπαθεί να εξετάσει το βιβλίο: η ανθρώπινη συμπεριφορά, ειδικά αυτή που σχετίζεται με οικονομικές αποφάσεις, μπορεί να είναι παράλογη;

Για τον αδαή περί τα οικονομικά αλλά καλό παρατηρητή της πραγματικότητας η ερώτηση φαίνεται γελοία: η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι γεμάτη παραλογισμούς. Πως θα ξέφευγαν τα οικονομικά;

Κι όμως!

Μια βασική υπόθεση της νεοκλασσικής θεωρίας που κυριαρχεί τα οικονομικά της Δύσης, είναι ακριβώς αυτή: ότι η συμπεριφορά των ανθρώπων τουλάχιστον όταν παίρνουν οικονομικές αποφάσεις, είναι λογική, ή, καλύτερα, ορθολογικό (rational).

Αν σας φόβισα ήδη ότι πρόκειται για ένα βαρετό βιβλίο θεωρητικών οικονομικών, διορθώνω αμέσως. Γιατί το βιβλίο αναπτύσει τη κύρια θέση του (αυτή της μη ορθολογικής συμπεριφοράς των οικονομικών υποκειμένων) όχι σαν θεωρία αλλά μέσα από ένα κοίταγμα στην ανθρώπινη συμπεριφορά όπως αυτή εμφανίζεται σε μια σειρά απλά ψυχολογικά πειράματα, που μπορούν κι άλλοι ερευνητές να επαναλάβουν και να επαληθέψουν.

Δεν θ’ αποκαλύψω ποιά είναι αυτά τα πειράματα για να μη χαλάσω την εντύπωση σ’ όποιον ενδιαφερθεί να τα διαβάσει. Απλά θα πω ότι εγώ τα βρήκα πολύ ενδιαφέροντα αν και από μόνα τους δεν μπορούν να συστήσουν μια νέα οικονομική θεώρηση. Μπορούν απλά να καταρρίψουν την βασική αυτή θέση των νεοκλασσικών οικονομικών ότι, να το πω λαϊκά,  όταν πρόκειται για λεφτά όλοι τα έχουμε τετρακόσια.

Ο Dan Ariely γράφει απλά, ευχάριστα και με χιούμορ και παρότι Ισραηλινός θα σας μεταφέρει μια αίσθηση, πιθανώτατα ηθελημένη, μέσου Αμερικάνου.

Πέραν του κυρίως θέματος του βιβλίου, υπάρχει ένα τμήμα το οποίο βρήκα ξεχωριστά ενδιαφέρον. Είναι από το συμπληρωματικό κεφάλαιο: “Thoughts about the subrime mortgage crisis” όπου στο υποκεφάλαιο 4, ο Ariely αναρωτιέται “Did the government overlook trust as an important economic asset” όπου μιλάει για κινήσεις της Αμερικάνικης κυβέρνησης που έτρωσαν το αίσθημα εμπιστοσύνης του κόσμο (στο οικονομικό σύστημα, στις τράπεζες, στην διακυβέρνηση κτλ).

..this type of analysis helps us understand that trust is an essential part of the economy, and that once trust is eroded, it is very difficult to restore. The central banks can take heroic measures to infuse money, give short-term loans to banks, increase liquidity, buy back mortgage-backed securities, and use any other trick in the book. But unless they rebuild the public’s trust, these very expensive measures are unlikely to have the desired effect.

Σας θυμίζει τίποτα το παραπάνω;  Νομίζω ότι περιγράφει ανάγλυφα το δικό μας δράμα. Η ελληνική κοινωνία ήταν μια κοινωνία με χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Μετά την κρίση είναι μια κοινωνία χωρίς απολύτως καμιά εμπιστοσύνη. Και υπ’ αυτές τις συνθήκες η ελληνική οικονομία δεν έχει ελπίδες.

Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι στο ίδιο κεφάλαιο αναλύεται το πως η επιθυμία για εκδίκηση κάποιου που αισθάνεται ότι έχει αδικηθεί είναι κάτι που πηγάζει από τα ίδια τα κυκλώματα του εγκεφάλου και προσπαθεί να ικανοποιηθεί ακόμα κι αν το κόστος είναι δυσανάλογα μεγάλο προς τη βλάβη.

Παντρέψτε αυτές τις δύο παρατηρήσεις (απώλεια εμπιστοσύνης, επιθυμία εκδίκησης) και θ’ αντιληφθείτε ότι σαν κοινωνία καθόμαστε  πάνω σε  μια μπαρουταποθήκη κι ανάβουμε τσιγάρο με τη φλόγα από το φυτίλι.

3 thoughts on “Προβλέψιμα παράλογο

  1. coolplatanos

    …και αναμένουμε πότε θα γίνει το μεγάλο μπαμ! Το τσιγάρο δεν ξέρω ποιος το ανάβει…

  2. p_etros

    Είμαι κι εγώ στα τελειώματα του βιβλίου (p.270). Ήταν πράγματι ενδιαφέρον και ευκολοδιάβαστο. Ωστόσο, αν και ξεκινάει με μία μεγάλη υπόσχεση, της κατάρριψης των βασικών παραδοχών της οικονομικής θεωρίας σχετικά με την ορθολογικότητα των αποφάσεων μας, άρα και της δυνατότητας των αγορών να ισσοροπήσουν χωρίς παρεμβάσεις μόνο με ..το ‘αόρατο χέρι’, εκτιμώ ότι τα καταφέρνει μόνο εν μέρει, με μεγάλη μου βέβαια λύπη, καθώς έχει σημαντικά κενά.

    Οι πειραματικές του ασκήσεις είναι έξυπνες, πλούσιες σε στόχευση και ανάλυση προσωπικών συμπεριφορών, αλλά στοχεύουν κυρίως καταναλωτικές αποφάσεις και προσωπικές επιλογές.
    Οι επιχειρηματικές αποφάσεις ως πεδίο μελέτης δεν ακουμπάται καθόλου. Εκεί ούτως ή άλλως το βασικό πρόβλημα δεν είναι το irrationality αλλά τα ethics. Το πρόβλημα με τις αποφάσεις που μας οδήγησαν στην κρίση δεν είναι ότι δεν ήταν rational, αλλά unethical. Το σύστημα έχασε την πολυθρύλητη ‘ισσοροπία’ γιατί οι αποφάσεις ήταν socially or economically irrrational αλλά personally very rational για ανθρώπους με σκοπό το προσωπικό όφελος π.χ. η κλασική περίπτωση των αποζημιώσεων των CEO, για την οποία έχουν γραφτεί επίσης διάφορα. Όταν ξέρω ότι θα πάρω μία τεράστια αποζημίωση αν με διώξουν ποιό είναι το προσωπικό μου κίνητρο? Η απάντηση εξαρτάται λοιπόν από τα ethics…

    Συμφωνώ επίσης ότι σε καμμία περίπτωση δε χτίζει μία νέα οικονομική θεώρηση. Ακόμη και για τις διαπιστώσεις που κάνει για καταναλωτικές/προσωπικές αποφάσεις, λείπει ένα philosophical framework on human nature & purpose. Για να καταρρίψεις τον Adam Smith και τους απογονούς του πρέπει να χτίσεις μία νέα θεώρηση της οικονομίας με επίκεντρο τον άνθρωπο (ο Umair Haque νομίζω είναι πιο κοντά σε αυτό και περιμένω πολλά από αυτόν). Προφανώς βέβαια δεν είναι αυτός ο στόχος του βιβλίου, άλλωστε αφιερώνει πολύ λίγες σελίδες στο τέλος για συμπεράσματα.

    Θα προτιμούσα τέλος λιγότερη εξαντλητική περιγραφή της μεθοδολογίας των πειραμάτων και περισσότερο συζήτηση για τις ίδιες τις διαπιστώσεις. Επίσης κάποια κεφάλαια θα μπορούσαν να λείπουν εντελώς π.χ. The influence of Arousal (εδώ θα το λέγαμε απλά, μην παίρνεις αποφάσεις με το κάτω κεφάλι…). Αυτο ισχύει πάντως γενικά στο βιβλίο. Είναι κάποια κεφάλαια που είναι εξαιρετικά δυνατά κι άλλα καθόλου.

    Anyway, διαβάζοντας το βιβλίο μου ήρθαν απίστευτες ιδέες εφαρμογής των έστω και σχετικά ατάκτων εριμμένων behavioural διαπιστώσεων του, σε πολλούς τομείς της προσωπικής μου ζωής (procrastination, cost of social norms, effect of expectations etc) αλλά και της οικονομίας (relativity, fallacy of supply & demand, zero cost etc).

    Το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί. Σίγουρα δεν είναι χαμένος χρόνος, αντιθέτως μαθαίνεις πολλά και σου δίνει υλικό για σκέψη για να μάθεις ακόμα περισσότερα.

    1. Nikos Anagnostou Post author

      Πέτρο έγραψες ολόκληρο ποστ εδώ! Σε γενικές γραμμές συμφωνώ. Περιμένω να διαβάσω τον Kanheman που είναι ο πατέρας των behavioral economics για να βγάλω ένα συμπέρασμα σχετικά με το αν τα be έχουν μια ολοκληρωμένη απάντηση ή αρχίζουν τουλάχιστον να τη σκιαγραφούν. Δεν το πολυπεριμένω όμως. Νομίζω η βασική συνεισφορά εδώ είναι η επιστημονικκή επαλήθευση (ή διάψευση εν προκειμένω) βασικών υποθέσεων των παραδοσιακών οικονομικών.
      Για τα ethics που λες έχει αναφορά πιο κάτω στο κεφάλαιο για τη subprime mortgage crisis και συνδέει με ενδιαφέροντα τρόπο τα δυο θέματα (ηθική / παρλάλογη συμπεριφορά) αλλά όχι καθολικά.

Comments are closed.